Бастауыш сынып сабағындағы қиын сұрақтардың маңызы

Сабақ үдерісінде қиын сұрақтардың маңызы

Доктор Кристианна Алгер дұрыс қойылған сұрақтар сыныптың сыни ойлауын қалыптастыра алады деп пайымдайды. (Сіз сұрақтың нақты қойылмауынан, болмаса дұрыс емес сұрақ қойылып, оған дұрыс жауап күткен жағдайларда оқушының жауап бере алмай басын төмен түсіріп тұрғанын көп рет көрдіңіз).Сабақ беру процесінде мұғалімдердің сұрақ қоюда жіберетін қателері төмендегідей:

Бірден көп сұрақ қояды.

Сұрақтар қояды және оларға өз беттерімен жауап береді

Оқушыларға ойлауға уақыт бермейді

Тек ер балалардан / қыз балалардан немесе нақты бір оқушылардан сұрайды

Дұрыс емес жүйеліліктер, мысалы, балалар өз жауаптарын құру үшін жеткілікті ақпарат алғанға дейін ерте сатыдағы өте қиын сұрақтардың қойылуы

Орынсыз сұрақтар.

Мұндай сұрақтар қою дұрыс емес.Сабақ үдерісінде сұрақ өте көп қойылуы тиіс.Қойылатын әрбір сұрақ алдын ала жоспарлануы қажет.Сонымен қатар ол сұрақтар баланы ойландыратындай және сол сұраққа өзінің жеке пікірін қосып айтатындай болуы керек.Қазіргі кездегі мұғалімдерде кездесетін проблема бір және сол типтегі сұрақтарды қою, мысалы, балаларды тек еске түсіруге ниеттендіретін сұрақтар (білім деңгейіндегі сұрақтар, жаттанды) және ойлауды дамыту үшін мәселелік сұрақтар пайдаланылмайды. Сабақ үдерісінде оқушыларға сұрақ қоюдың маңызы зор.Дұрыс қойылған сұрақ оқушының дамуына әсер етеді.Оқушы жақсы ойлауға үйренеді және сұрақ дұрыс қойылған жағдайда дұрыс жауап алынады.Сұрақ қоюдың әдістері өте көп.Қазіргі кезде жаңа әдістеме бойынша сұрақтарды топтарға бөліп қарастырамыз.Жоғары деңгейдегі сұрақтар және төмен деңгейдегі сұрақтар.Тәжірибеде көріп жүргеніміздей мұғалімдер көбінесе төмен деңгейлі сұрақтар қойып жатады. Яғни, жаттанды,дайын жауаптары бар сұрақтар. Мысалы, А.Құнанбаев қай жерде туылған?,Ғарышқа кім бірінші ұшты?,Зат есім дегеніміз не?Бұл сұрақтар оқушының ой өрісінің дамуын, жүйелі сөйлеуін қалыптастырмайды. Егер осы сұрақтарды кішкене басқаша түрлендіріп қоятын болсақ, мысал

Білім категориясы – бұл мәліметті еске түсіру арқылы немесе білу арқылы еске сақтауды түсіндіретін категория.Білім деңгейінің негізгі функциясы тек мәліметті есте сақтау мен жаттау болып табылады. Бұл процесте оқушылардың бар міндеті мәліметті қабылданған күйде есте сақтау болып табылады. Бұл категорияда мұғалімдер келесі сұрақтарды ғана қояды: Кім ?, не?, қайда?, неше?,қанша?, қай кезде?, не істеді? кейде қандай? дегенде сұрақтар да жатады. Сұраулы сөйлемнің соңында қандай тыныс белгісі қойылады? Негізінде мұғалімдер «білім категориясын» басқа 5 деңгейдің негізі екенін мойындай отырып, шын мәнінде оны сабақ бойына жиі пайдаланып оқушыларға теріс әсерін тигізеді. Көптеген зерттеулер көрсеткендей, мұғалімдермен оқулық жазушылар өздерінің сұрақтарының көпшілігін білім деңгейінде қалдырып, нәтижесінде педагог қауымның да, оқушылардың да ойлау процесі төменгі дәрежеде қалып қоя береді. Мүмкін көп оқушылардың білім алуға қызықпауы да осыдан болар. Бірақ, бұл Блум таксономиясының білім категориясын қажет емес деген пікір емес. Білім деңгейі қашанда басқа бес деңгейге негіз болып қала береді. Сондықтан білім деңгейіндегі сұрақтар дүниеге деген көзқарасты кеңейтетіндіктен кез келген сабақ

Білім деңгейіндегі кез келген сұрақтардың жалғыз ғана дұрыс жауабы болғандықтан,мұндай сұрақтар топтағы талқылау кезінде оқушыларға негізгі идеяны тауып айта білуге мүкіндік бермейді. Нәтижесінде оқушыларда жеке ойлауды дамыту қабілеттері дамымай қалады.

Үшінші мәселе тәрбиеге байланысты, оқушылардың бір бірімен қарым қатынас жасау дағдысы, өз бетінші үйрену ортасын құра алу дағдысын жеткілікті түрде дамымауымен сипатталады. Білім деңгейіндегі сұрақтың жалғыз ғана жауабы болғандықтан, сабақ барысындағы диалог көбінесе оқушылардың емес мұғаліммен оқушының арасында үстемдік етіп тұрады.

Түсінік категориясы мәліметті неғұрлым түсінікті түрде қарап шығуды қарастырады.Басқа категориялар сияқты, түсінік категориясы да мидағы мәліметтерді сыртқа шығаруда қолданылады. Түсіну процесі оқушылардан сұраққа жауап бермес бұрын материалды өңдеп,өзгерту арқылы түсінгендігін көрсетуді талап ететді.Түсінік категориясының негізгі функциясы –ол оқушыларға материалды тек есте сақтап қана қоймай, оны өз тілімен,өз сөзімен айтып шығуды талап етеді. Яғни,оқушылар материалды өз сөзімен, өз тілімен айтқан жағдайда оны көпке дейін ұмытпайды деген ұғымға келуге болады.Түісінік…