Бастауыш сыныпқа арналған ғылыми жоба үлгісі

Шығыс Қазақстан облысы.Аягөз қаласы

«Қалалық қазақ мектеп-лицейі»КММ

Оқушы: Тоқтасынова Дильназ

Жетекші: Омиртаева Салтанат Биржановна

Ғылыми жетекші: «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы директордың ғылыми әдістемелік жұмыстар жөніндегі орынбасары,саяси ғылымдарының докторы,доцент Әуелғазина Толқын Құдайбергенқызы

Алғы сөз

СОЛАҚАЙ – қимыл – әрекетке оң қолдан гөрі сол қолдың бейімділігі. Солақай орта жүйке жүйесіне, әсіресе, кейбір жүйке орталықтарының орналасуына байланысты. Солақайдың туа және жүре пайда болатын түрлері кездеседі. Жүре пайда болатын түрі түрлі жарақат, қолдың дертке шалдығуы, салдану, т.б. жағдайларға байланысты. Туа пайда болатыны көп жағдайда тұқым қуалайды. Мұның жасырын, яғни бірден байқалмайтын түрі де бар (баланы жасынан дұрыс дағдыландырса, бұл кейін білінбей кетеді). Туа пайда болған Солақайды ажырату үшін баланың көзін байлап, бір бағытта түзу жүргізгенде Солақай бала көбіне оңға, оңқай солға қарай бұрылады. Солақай баланы қорқытып, ұрып- соғып, не келемеждеп оңқайлыққа үйретуге болмайды. Ондай балалар қорыққаннан қыли көз, тұтықпа, мінез-құлқы өзгеріп, ашуланшақ, ызақор болуы мүмкін.

Медицина ғылымы солақайлықтың ешқандай кемістік емес, табиғи қалыпты жаратылыс екенін дәлелдеді. Ол баланың дағдылануы ғана емес, дүниеге келгендегі жаратылысына байланысты. Барлық адамның миы екі жарты шеңбер бөліктен құралған. Адам денесінің оң жақ жартысын (оң аяқ,қол, құлақ, көз т.б.) мидың оң жақ жарты бөлігі басқарса, сол жақ бөлігіндегі басқа мүшелерді мидың сол жақ жарты бөлігі басқарады.

Адамдардың басым көпшілігінде миының сол жақ жарты бөлігі басымдау болса, бірсыпыра жандардың оң жақ бөлігіндегі миы жетекшілік тізгінін алады. Демек, солақайлардың сол жақ ми бөлігі – жетекші. Сондықтан оның сол қолы оң қолына қарағанда оңтайлы әрі икемді. Егер оларға оң қолмен жұмыс істеуге талап қойылса, оның табиғи қабілеті, икемділігі, зейіні олқылыққа ұшырайды. Сол себепті солақайлықты кемістік көретін көзқарастар арылған абзал. Оның қалыпты дүние екенін ескеріп, балаға ерекше көңіл бөліп, қолдау көрсеткен жөн. Сол кезде ғана баланың икемділігі артып, қабілеті ашыла түседі.

2. Солақай мен оңқай адамдардың айырмашылықтары

Солақай адамдар – сезімтал, тез ашуға бой алдырады, эмоционалды, көңіл-күйлері құбылмалы. Солақай адамдарға нақты ғылымдар қиын келеді (математика, физика т.б.).

Мидың оң жақ бөлігі – иіс сезу, көру арқылы қабылдауға жауап берсе, ал сол жақ бөлігі – сөйлеу, оқу, жазу, математикалық , логикалық , аналитикалық ойлауға басым.Мидың сол бөлігі оң қолды, оң аяқты бағындырса, мидың оң жақ бөлігі сол аяқ пен сол қолды басқарады. Биология, техника ғылымдарының докторы Вигена Геодахяня зерттеуі бойынша: мидың сол жақ бөлігі қабылдау, сөйлеуді жаңғырту, жазу, санау, аналиткалық, абстрактілі ойлау, өзін тану, жағымды эмоция, мағлұматтарды жүйелі қабылдауы басым. Мидың сол жақ бөлігі қызметінен айырылса, адам депрессияға ұшырайды.

Мидың оң жақ бөлігі – көру қызметі, сезу, музыка, жағдайға байланысыт ойлау, жағымсыз эмоция, мағлұматты бір мезгілде қабылдауы тән. Мидың оң жақ бөлігі қызмет етпей қалса, эйфорияға (көңіл – күйінің көтерілуі,қанағаттану сезіміне) әкеліп соғады.

Солақайлардың мінезі: Эмоционалды, өздерін ұстау қиын. Көп адамдарда, көбінесе ер адамдарда өзін-өзі бақылау төмен деңгейде. Шу шығаруға, ашуға бой алдырады.

Екі дамға бірнеше тапсырма берсек. Солақай адам ерекше жауап ұсынады. Солақай адамдар алынған мағлұматты жаймен қорытады, бірақ солақайлық бұл ауру емес, бұл ерекшелік. Солақайларда көп уақыт ойлану процесі жүрсе де, қызықты, оңтайлы шешімдер қабылдайды.

Оңқайларда қиындық: шығармашылыққа, түрлендіруіне қиналады.

Солақай адамдардың көпшілігі девиантты мінезімен ерекшеленеді, тәртіп бұзушы, сонымен қатар, олар шығармашыл, жан-жақты, жаңа идеяларға әуес жандар. Леонарда до Вмнчи, ДжК.Максви, И.П.Павлов. Танымал жазушылар: В.М.Даль, Льюис Кэррел. Шығармашыл: Чарлин Чаплин, Пол Макортин.

3. Солақайдың сыры неде?

Бүкіләлемдік солақайлар күні еі алғаш рет 1992 жылы 13 тамызда аталып өткен. 1990жылы бұл мерекені атап өтуді ұсынған британдық солақайлар клубы болып табылады. Қазіргі заманда барлық жағдайлар оң қолымен жұмыс жасайтындарға арналған: жазба және асхана қажеттіліктері, есіктер мен құлыптар, компьютер тышқандары. Керек десеңіз қоғамда солақайлықты кемістік көріп, солақай жандардан өздерін аулақ ұстап, кемтарлар қатарына жатқызғандығын да білеміз. Халықаралық солақайлар күнінің мақсаты – осы бір табиғатынан жаратылысы ерекше жандарға көңіл бөліп, қамқорлық таныту. Бұл күні әлемдегі 500 миллионға жуық солақай адамдар дизайнерлердің , өндірушілер мен тауар сатушылардың назарын өздеріне аударуға тырысады. 13 тамызда солақайлардың қоғамдық ұйымдары көптеген іс – шаралармен оң қолды пайдалануға тыйым салатынқызықты сайыстар ұйымдастырады.Көптеген қоғамда солақайлар қауымына деген теріс көзқарастар қалыптасқан. Бір кезедрі оларға сотта куәгерлік етуге де тиым салған көрінеді. Психолог мамандар солақайлар ерекше күшті мінезбен қарымды шығармашылық потенциалға ие деп санайды. Мерек белгіленбес бұрын сонау 1984 жылдары халықаралық солақайлар конференциясы оңқайлар әлеміне қарсы белгі ретінде қ

4. Солақайлықтың психологиялық сипаттамасы

Солақай жандардың мінез – құлында оңқайларға қарағанда аздаған ерекшеліктер кездеседі. Мысалы, олар сезімтал, ойлау қабілеті жоғары, қимылы ширақ, тез ашуланғыш, әр кез келген нәрсеге мән беріп, уайымға берілгіш келеді. Сонымен қатар солақайлар өздеріне тапсырылған істі бар жан тәнімен орындайды.Баланың сол қолымен әрекет етуін алдымен ата- ана байқайды.Өйткен ол қасықты, ойыншықтарды сол қолымен ұстай бастайды. Кейін мектепке келген оқушының…