Бастауыш сыныпқа арналған жаңа технологиялар мен ашық сабақ

Жаңа технологияларды сабақта қолданудың тиімділігі.

Адиева Арайлым Бейімбетқызы

бастауыш сынып мұғалімі,

«Бостандық бастауыш жалпы білім беретін мектебі» КММ

Бостандық ауылы, Казталов ауданы

Батыс Қазақстан облысы

Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың халыққа жолдауында айтқандай

« Болашақта өркениетті дамыған елдердің қатарына ену үшін заман талабына сай білім қажет. Қазақстанды дамыған 50 елдің қатарына жеткізетін, терезесін тең ететін білім ». Сондықтан қазіргі даму кезеңі білім беру жүйесінің алдында оқыту үрдісінің технологияландыру мәселесін қойып отыр.

Егемен ел болып, тәуелсіздігімізді еншілеп, еңсеміз тіктеліп, өркениет көшінің алдыңғы сапына шыққан бәсекелестікке қабілетті, дамыған алдыңғы қатарлы 50 елдің қатарына қосылуды мақсат тұтқан жайдары еліміздің жарқын болашағы –жас ұрпақ. Осы ұрпақты болашаққа даярлау, қоғамға сай бейімдеу – білім беру жүйесі, соның ішінде айшықтар болсақ мектеп еншісінде. Жаңа заман ағымына сай білім саласында жаңа технологиялар қолданудың маңызы зор. Жаңа оқыту технологияларының мәні шығармашылық қабілет, дербестік, ізденпаздықтың дамуы шін жағдай жасау. Оқу әрекетінің шығармашылық әрекетінен айырмашылығы: ол баланың өзін-өзі қалыптасуына , өз идеясын жүзеге асыруға бағытталған жаңа әдіс-тәсілдер іздейді. Оқу әрекетін, баланың жалпы қабілетін дамытса, шығармашылық әрекет нақты жағдайды шешу барысында нәтижеге жеткізетін қабілеттерін дамытады.

Бүгінде оқыту процесінде жиі қолданып жүрген технологияларының бірі « Сын тұрғысынан ойлау ».

Сыни ойлау –деген әр жеке тұлғаның кез келген жағдайдағы мәселені ойлап, зерттеп, қорытып, өз ойын ортаға жеткізе алуы. Сын тұрғысынан ойлау- баланың ізденушілік ойлау әрекетін ұйымдастыру басты назарда ұсталады. Ол үшін бала өзінің бұған дейінгі білетін амалдарының, тәсілдерінің жаңа мәселені шешуге жеткіліксіз екенін сезетіндей жағдайға түсуі керек. Содан барып оның білім алуға деген ынта-ықыласы артады, білім алуға әрекеттенеді. Сабақ мұндай жағдайда төмендегідей 3 құрамдас бөліктерден тұратын болады.

Оқу мақсаттарының қойылуы.

Оны шешудің жолын бірлесе қарастыру.

Шешімнің дұрыстығын дәлелдеу.

Оқушы алдына оқу мақсаттарын қоюда ешқандай дайын үлгі берілмейді. Мақсатты шешу іштей талқылау, сосын жинақтау арқылы жүзеге асады. Мұғалім сабақ процесін ұйымдастырушы, бағыттаушы адам ролінде шешім табылған кезде әркім оның дұрыстығын өзінше дәлелдей білуге үйретіледі. Әр оқушыға өз ойын, пікірін айтуға мүмкііндік беріледі, жауаптар тыңдалады. Әрине, жауаптар барлық жағдайда дұрыс бола бермес. Дегенмен әр бала жасаған еңбегінің нәтижесімен бөлісіп, дәлелдеуге талпыныс жасайды, жеке тәжірибесін қорытындылауға үйренеді.

Мұндай көзқарасты ұлы Абай да уағыздап кеткендігіне тоқталған жөн. Қоршаған ортаның шындығын мойындай отырып, Абай ақыл мен сана еңбек барысында қалыптасатындығын айтады. Ол адамның ішкі сезімді қуаттарын біртұтас етіп алады. Оның он жетінші сөзіндегі қайрат, ақыл, жүректің сөз таластыруында тек бірлесіп ынтымақтасқан жағдайда ғана күш алатын үш түрлі жан құбылысын әдеби-публицистикалық тұрғыдан көрсеткенін байқаймыз Бұдан бұл мәселенің ұлттық психологиямыз бен философиямызда да ежелден көтеріліп келе жатқандығын көруге болады.

Оқыту жүйесінде оқушылардың ойларын жетілдірудің маңызы зор.

Біріншіден –білім даяр күйінде берілмейді, оған оқушы өз оқу әрекеті арқылы қол жеткізеді. Сабақтың алғашқы ізденіс кезеңінде жаңа ақпарат жайлы не білетіндіктерін ортаға салып, мәселені өз беттерінше шешуге талпынады. Сөйтіп олар осы мәселе туралы өз білімдерінің жеткіліксіз, таяз екенін сезіну арқылы сабаққа деген қызығушылықтары оянады, ішкі түрткілері пайда болады.

Екіншіден –оқушы жоғары қиындықтағы мәселелерді шеше отырып өзінің санасының саңылауларын ашады. Әр оқушының өзінің деңгейіне дейін дамуға қол жеткізе алады. “Жақсы оқушы”, “Жаман оқушы” ұғымының болмауы, балаларды танымдық әрекеттерге ұмтылдырады, құштарлығын арттырады.

Үшіншіден – оқушының жеке басын дамытатын басты құрал – ол өзінің әрекеті. Сол себепті дамыта оқытудағы оқыту әдістері оқушыны белсенді жұмыс жағдайына қоя отырып, мәселелерді, қайшылықтарды шешу мақсатын қояды.

Төртіншіден –жүйенің нәтижелі болуы оқушы мен мұғалімнің арасындағы жаңаша қарым-қатынасы арқасында ғана өз жемісін береді. Сол себепті дәстүрлі жүйедегі әміршілдік стиль бұл жерде тиімсіз, оқушы – “орындаушы”, “мұғалімнің тасасындағы” объект емес. Ол өз пікірін ашық айта, ойын дәлелдей, дәйектей алатын, сонымен қатар басқаның да ойын тыңдап, көзқарасын құрметтей білуге үйренген жаңа сападағы білім беру жүйесі болып табылады.

Сыни тұрғысынан ойлау стратегияларының оқушыларды еркін сөйлеуге, сөз ұшқырлығын ұштауға, өз ойын қысылмай жеткізе білуге мол әсері бар. Бұған сын тұрғысынан ойлау сабақ құрылымы да әсер етеді.

Қызығушылықты ояту.

Мағынаны ашу

Толғаныс

Осы үш кезең оқушыларды ойлауға жетелеп, қызығушылығын оятып, шығармашылық қабілеттерін арттыруға, белсенділікке ынталандыруға болады. Үш кезеңнін байланысы сыни тұрғыдан ойлауға бағыттайды: оқушылардың топта, ұжымда жұмыс істеу, басқаларды тыңдау, бірін-бірі сыйлау, өз көзқарасын дәлелдеп қорғай білу. Білім заман ағымына әрі оқушы танымына, шығармашылығына, яғни сұранысына сай болу үшін сабақты түрлендіріп өткізу дұрыс. Өз сабақтарымды Сын Тұрғысынан Ойлауды Дамыту технологиясын және ақпараттық құралдар технологиясын басшылыққа алып отырамын. Алдыма қойған мақсаттарым:

- оқушыларды өз бетінше жұмыс істей білуге баулу;

- меңгерген білімді өмірде қолдана алатын, жан- жақты ойлап, өздігінен

шешім қабылдай алатын, жауапкершілік сезімі бар жеке тұлғаны

қалыптастыру;

- шығармашылық ізденістерге үйрету.

Оқушылардың шығармашылық шеберліктерін шыңдау үшін мынадай жұмыстарды басшылыққа ала отырып жұмыстандым:

- Өлең шумақтарының жалғасын жұмбақтай отырып, құрастырту

- Мысалдар, ертегілерді сахналату, рөлдерге бөліп оқыту

- Тірек сөздер арқылы эссе жазғызу

- Арнайы бір тақырыпқа пікірталас тудыру

- Қиялдау арқылы суреттер салғызу

- Сөзжұмбақ, ребус, өтірік өлеңдер құрастырту

- Суреттерге сүйене отырып, жұмбақтар құрастырту

- Еркін тақырыптарға шығармалар жаздыру

-Мәтінді, ертегіні өз қиялдарымен аяқтауға мүмкіндік тудыру.

Бұл тапсырмаларды орындау барысында оқушылар нені үйренеді? Жалпы тапсырмалардың өзі ауызша тапсырмалар және жазбаша тапсырмалар болып екіге бөлінеді. Жазбаша тапсырмаларды орындау барысында:

-Сөздердің жазылу заңдылықтарын үйренеді; -Емлесі қиын әріптер мен ұқсастықтары бар әріптердің

айырмашылықтарын таниды; -Қатесіз, көркем жазуға дағдыланады;

Ал ауызша тапсырмаларды орындау барысында:

-Логикалық ойлау, есте сақтау, елестету қабілеттері дамиды; -Тіл байлығы дамып, өз ойын ауызша жеткізе білуге үйренеді;

Осы тапсырмаларды орындай отырып оқушыда мынадай проблемалы сұрақтар туындауы керек:

- Мен осы мәселе туралы не ойлаймын?

- Маған бұл жаңа ойлар, идеялар қаншалықты әсер етті?

- Осы мазмұннан алған ақпарат менің бұрынғы білетініме сәйкес пе?

- Осы ақпаратты үйрене отырып мен не жасай аламын?

Яғни айтқанда оқушы алған әр жаңа ақпаратына кері байланыс жасап, өз деңгейінде анализ, синтез жасап, ой тұжырымын жасақтай алуы керек.

Сол технологияларды сала отырып сабақ өткізгенде сабақ барысы қызықты әрі оқушы талпынысына әсер ететініне көз жеткізіп жүрмін. Мысалы көбіне мына стратегиялармен жұмыстану оқушылардың танымдық әрі шығармашылық дамуына тікелей әсер ететіндігін білдім:

-5 жолды өлең;

-Инсерт

-ББҮ кестесі

-Болжау жасау

-Автор орындығы

-ДЖИКСО

-Семантикалық карта, т.б

Қай әдісті қолдансақ та оқушылардан белгілі бір нәтиже күтетініміз анық. Ақпараттық құралдар технологиясын қолдана отырып біз оқушылардың заман көшінен қалмауларын қамтамасыз етсек, сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясын қолдануда оқушылардан күтілетін нәтиже:

- Өмірге бейімделген, алған білімін практикада қолдана алатын ;

- Өзі шешім қабылдайтын, жаңашыл, шығармашыл ;

- Өз білімін көтере алатын, өзін- өзі бағалауды меңгерген тұлға тәрбиелеу;

- Алдына мақсат қоя алу, жетуге ұмтылу;

Балалардың қабілеттіліктерін, біліктіліктерін, мүмкіндіктерін көрсете алулары үшін оларға жағдай туғызу керек.

Сабақтың мақсатын қоя отырып, мен осы сабақтан не күтемін, менің оқушыларым сабақ соңында қандай жетістікке жетеді, осы мақсатқа жеткізетін әдіс-тәсілдерді қалай қолданамын: нәтижесінде өз мақсатыма жеттім бе, менің оқушылардың күткеніме олар жеттім ме деген мәселесіне көңіл аударамын.

Оқушыларға сабақ кезінде оларға уақыт берсең оларды жұмыстануға бағыттасаң өз мақсатыңа жетуге болады деп ойлаймын. Мысалы: маған осы модульдің ерекшеліктері ұнады. Ондағы әр стратегияның балалар үшін де берері мол. Балалар өздерінің ой пікірі, жұмыстары бағаланатыны сезді және ынталана түсті. Жұптық, топтық жұмыстарда өз ісіне сенімі аз балалардың да сабақ барысында қатысуына көмегі көп болды. Балалар негізінен өздері сөйлеуге жаттығып, өзгенің пікірін тыңдап, санаса біледі, кейде келіспеушілік те туындайды. Ондай уақытта дәлеледеуге тырысады. Олар өз жұмыстарын баяндап, талдап айтуға ұмтылады. Сын тұрғысынан ойлауды дамыту диалог арқылы да жүзеге асады. Бұндай оқыту сыныптағы қарым-қатынасты жақсартады. Сыни тұрғыдан ойлау, бақылау, талдау, қорытынды интерпретация сияқты дағдыларды дамытады. Балалардың сыни тұрғыдан ойлауын дамыту үшін мұғалімдер тыңдау мен зерттеу арқылы оқуға көңіл бөліп, шешім қабылдап тиісті дағдыларды меңгерткені жөн.

Сонымен Сын тұрғысынан ойлау дамыту оқушыға уақыт беріп қолайлы мүмкіндік жасап, үйренудегі белсенді ісін қолдап, оның сын көзбен қарау қабілетініне сенім білдіріп өз ойының дұрыстығын түсіндіріп, еркінділікке баулып өз тарапынан шешімді қабылдай білуге дағдыландырады. Жалпы оқушымен қарым-қатынаста жетістікке, жаңашылдыққа ұмтылу, жету жолдары бар:

1. Оқып үйрену;

2. Тәжірибе алмасу;

3. Әдіс- тәсілдерді іс жүзінде қолдану;

4. Әр үйренген нәрсені қай жер де қолдану;

Өз ойымша жасалып жатқан жұмыстың бағыты дұрыс болып, ол тек оқушы мүддесіне негізделген жағдайда оқыту өз нәтижесін берері сөзсіз. Оқытудағы өзгерістің нәтижесі:

Сабақ түбегейлі оқушыға бағытталды;

Ұжымдық ынтымақтастық қатынас орнады;

Бұрынғы білімдеріне білім қосады;

-Оқушылардың жауапкершілігі артты;

Оқушылар жоғары деңгейдегі сұрақтар қоя бастады;

Барлық осы жұмыстарды қамти отырып оқушыны қандай қасиетке дайындаймыз?

- Дербестік

- Орындаушылық

- Шығармашылық

- Жауапкершілік

- Ұйымдастырушылық

- Ізденімпаздыққа

- Өз ойын еркін жеткізе білетін

- Өз бетімен жұмыстану

- Сенімділік

- Өздігінен шешім қабылдаушылық

Сапалы білімді қамтамасыз етуде қазіргі қолданып жатқан әдіс – амалдар өте мол, оқушылардың қызығушылығын арттыруда жаңа технологиялар да артуда, тек әр ұстаз өз оқушыларына ыңғайлысын қолдана білуден ұтады. Білім беру мен оқытуда қолданылатын шығармашылық тапсырмаларды орындау нәтижесінде оқушылар өздері ізденеді, әр тақырыптың мәні ашылып, талданады, сыйластыққа үйренеді, сонымен қатар пәнге деген қызығушылықтары артады және сол арқылы білім сапасы артады.

Пайданылған әдебиеттер тізімі.

Кәтенбаев Б.Ш.Тіл ұстарту жұмыстары бойынша методикалық нұсқаулар. – Алматы, 1991

Львов М.Р. Методика развития речи младших школьников –м, 1985 г

Бастауыш сыныпта оқыту: барлық пәндер бойынша № 5, 2015, № 6, 2014 ж

Ұстаз №3 2012 ж

2 санына көбейту жəне бөлу кестесін бекіту.

Тақырыбы: Қимылды ойындар.

Мектеп:Бостандық бастауыш жалпы білім беретін мектебі

Мұғалімнің аты-жөні: Адиева Арайлым

Бейімбетқызы

2-сынып

Оқыту мақсаттары

2.1.2.4** 2; 3; 4; 5 сандарына көбейту мен бөлу кестесін құру, білу жəне қолдану.

2.5.1.3.Бірдей қосылғыштардың сомасын табуға; мазмұнына қарай жəне бірдей бөліктерге бөлуге берілген есептерді талдау жəне шығару; кері есеп құру жəне шығару.

Сабақтың мақсаттары

Барлық оқушылар:

•2-ге көбейту жəне бөлу кестесін біледі жəне қолданады.

Көптеген оқушылар:

•көбейту жəне бөлуге берілген есептерді шығаруда амалдарды дұрыс таңдауды іске асыра алады.