Бастауыш сыныпта сыни ойлауды дамыту технологиясы туралы мақала

9- МОӨЖ тақырыбы:

Семинар сабақ - қатысушылардың өзара әрекеті және қарым-қатынасы ретінде

Семинар сабақтарын ұйымдастыру

Семинар сабақтарын бағалаудың критерийлері

1.Семинар сабақтарын ұйымдастыру

Семинар – тақырыпты немесе курс тарауын тереңдете ұғынуға арналады. Семинарда шәкірттер оқытушының жетекшілігімен дайындаған баяндамаларын, рефераттарын ұжым болып талқылайды. Талқылау барысында оқушылар ғалам саласының әдістемесін меңгереді, өз алдына жұмыс істеуге және оны ауызша не жазбаша баяндауға, өз қорытындыларын дәлел-уәжбен қорғауға, пікір таластыруға машықтандырады. Ертедегі Грек, Рим мектептерінен бастау алған бұл оқыту түрі қазір де қолданылады.Семинар сабақтары оқушыларды өз бетімен оқуға, жұмыс істеуге үйретеді. Зерттелген материалдың мәнін жете түсінеді, өз ойын мазмұндап дәлелдейді.Семинар сабағы көбінесе оқылған лекция тақырыбына байланысты негізгі өзекті мәселелерді талқылау, қабілеттерін дамыту, өзіндік шығармашылығын шыңдау мақсатын көздейді.Студенттердің пәнді өнімді де нәтижелі меңгеруіне көптеген факторлар мен жағдайлар әсер етеді. Солай бола тура, олардың ішінен негізгі екі жұмыс түрін ерекше атап көрсетуге болады. Олар, әрине бірінші кезекте лекция және семинар сабақтары. Бұл сабақтар студенттерде оқу уақытының 50-60% алады десек қателеспейміз. Оқу процесін жетілдіру бағытындағы жұмыстар аудиториялық жұмыстың негізі болып табылатын лекция сабағында жүргізі

Мысалы, оған семинардың мынадай екі түрін, жатқызуға болады.Бірінші түрі бойынша: «шағын топтар» әдәсі. Бұл семинардың түрін саны аз топтарда өткізген дұрыс. Топ екіге бөлінеде да, әр командада колбасшы (лидер) таңдап алынады. Әр командаға 1-ші сураққа жауап беру үшін дайындыққа 5 минут беріледі. 1 сураққа 1-ші лидер жауап бергеннен кейін, 2-ші команданың студенттері 1-ші командаға 5 сурақ қояды. Әр дұрыс жауапқа 1 ұпай берілсе, керісінше әр бұрыс жауапқа 1 ұпай алынып тасталып отырады.

Әр ұрпаққа жауап беру үшін 30 секунд бөлінеді. Сонан соң командалар өз рольдерімен ауысады: екінші команданың лидері сураққа жауап беріп, екінші команданың студенттерді 1 командаға жауап береді. Әр сурақтан соң әр команданың ұпайы саналып, жарияланып отырады. Сөйтіп семинар сабағының барлық сурақтары талқыланып болғанша жалғаса береді. Семинардың бұл түрі (оймен шабул) кезінде тақырыптың мазмұны толық және терең қарастырылуы, студенттер белсене араласады. Сабақтың аяғында барлық ұпай саналып, тиісінше ұтқан команда жақсы баға алып, ұтылған команда өзіне тиісті бағасын алады.

Семинарлың екінші түрі: «шағын топтар» әдісі. Семинардың бұл түрі бойынша топ 4 немесе 5 кішкене топқа бөлінеді, яғни талданатын мәселелердің санына сәйкес. Семинардың басында спикер (шешен), скептик (күмәнданушы) және эксперт (бастаушы адам) тағайындалады. Уақыт белгіленгеннен кейін, спикер шығып жауаптың өз вариантын айтып береді. Онан соң, скептик шығып спикерді теріске шығарып, өз жауабын айтақаннан кейін, эксперт екі көзқарасты салыстар отырып, ақиқат пікірді көрсетеді. Бұл процесте атақты «триада»: тезис, антитезис, синтез, әрекет етеді. Семинардың мұндай түрінде студенттер тек өз ойларын белгілі бір уақыттың (регламент) ішінде айтып қана қоймай, оппонент, болу арқылы, дұрыс білімді анықтап, оны сынай отырып, диалектикалық тұрғыдан ол білімді жинақтай (синтез) алады. Қорытындылай айтсақ, танымның күрделі диалектикалық процесі жүреді. Студенттерге сабақ беру тәжірибесі көрсеткендей, сабақ берудің белсенді түрлерін жүргізу – зерттелетін тақырыпқа олардың қызығушылығын туғызып, олардың ойлануына, пайда болған мәселелерге үйреншікті емес жүрістер жасауға мәжбүрлейді.

Семинар сабағытақырып бойынша оқу материалдарын меңгерудің қорытынды кезеңі болып табылады, мұндай сабақта студенттердің өзіндік жұмыстары қорытылып, бағаланады. Дәріспен салыстырғанда, семинар сабағында студенттер теориялық мәселелерді тереңінен қарастырып, оларды практикада қолдану дағдыларын қалыптастырады. Студенттер талқыланатын мәселелерді түсіндіру, талдау, бағалау, сараптау, ситуацияларды жан-жақты талдау, логикалық тұжырымдау, жүйелі түрде ойлау, негізгі мәселе аясында нақты баяндау, басқаның пікірін тыңдау және сыни тұрғыдан бағалау сияқты белсенді әрекеттері арқылы өз пікірлерін, ұстанымдарын келтіруі қажетеді. Семинар сабағын топтық талқылау және пікірталас арқылы ұйымдастырған тиімді. Семинарға дайындық барысында: семинардың тақырыбын талқылап, талдауға ұсынылатын негізгі мәселелер мен мақсаты туралы ойластырыңыздар; осы тақырып бойынша оқытушының дәрісте берген материалын көңіл қойып оқып шығыңыздар; ұсынылған әдебиеттерді оқып, оқығаныңыздың ішінен семинарда талқылауға қажеті болатындарынан конспекті жазыңыз; әрбір сұраққа оны нақты мәліметпен дәлелдей отырып, өз пікіріңізді айтуға талаптаныңыз; оқулықпен және ғылыми әдебиетттермен өзінік жұмыс жасаған уақытта туында

Ақпарат көздерімен(оқулықтар, ғылыми әдебиеттермен зерттеулер, интернет, т.б.) жұмыс жасау. Ол үшін студент ең бірінші кітапханада катологпен жұмыс істеудің әдісінмеңгеруі; тақырыптық, алфавиттік каталогтерден өзіңе қажетті әдебиеттер тізімін жасап, олармен танысуы; қажетті ақпаратты жинауды үйренуі қажет. Оқулық және ғылыми еңбектермен жұмыс олардыңмазмұнынан өзіне қажетті тақырыпты тауып, онымен танысу шолып оқудан басталады. Мұнан соң зерттей оқу орын алады. Зерттей оқу барысында қажетті тұжырымдар бойынша конспект жасалады. Оқу және ғылыми әдебиеттермен жұмыс істеу үшін ұсыныстар: оқу әдебиеттерін оқи білу біліктілігі мен дағдысын қалыптастыру студенттің дербес және алдымен сол уақыттағы оқитын материалына байланысты болады. Оқулықты оқуға кірісе отырып, студент не үшін оқитыны жөнінде өзіне есеп беруі керек. Сосын жалпы конспектіде нақты тақырыптың алатын орнын анықтап, мазмұндық құрылымын, жақын құрылымдық бірлігін ойластыруы керек.

«Дөңгелек үстел» әдісі ең біріншіден студенттердің өзара пікір алмасу формасы ретінде көрініс табады. «Дөңгелек үстел»барысында оның қатысушылары берілген бір мәселе бойынша баяндама жасап қана қоймай, пікірлерімен алмасып, әрқайсысының позициясын айқындайды. Дөңгелек үстел – шағын топ ішінде студенттердің қарастырылып отырған тақырып (сұрақ, мәселе, идея, тұжырым, т.б.) бойынша белгіленген уақыт аумағында өз ойларын ортаға салу тәсілі. Дөңгелек үстелде сөз бір студентке бірнеше рет айналып келуі мүмкін. Келесі сөйлегенде студенттер алдындағы ойларын қайталамай, оларды ары қарай жалғастыруы және басқалардың пікірін ескеріп отыруы қажет. Дөңгелек үстел жазбаша да өтуі ықтимал, онда өз ойларын белгіленген уақытта жазып, бір-біріне оқытады. Жазбаша өткізілген дөңгелек үстелде барлық студенттер бір мезгілде жұмыс жасайды.

Конспект – басқа формалармен салыстырғанда жазудың ең әмбебап формасы. Конспект жазғанда оқылған мәтінді қайта жазуда дұрыстығын қамтамасыз ету керек. Конспекттің басты сипаты қысқалық әрі нақтылық. конспектіде ой сабақтастығы мен айтылған мәтіннің қисыны сақталуы тиіс. Конспектілеуде мәтін мазмұнының ең мәнді компоненттері, есте сақталуға тиісті тіректер жазылады (мәселен, атаулар, даталар, кейбір терминдер, символдар). Шартты түрде конспектілерді төрт түрге бөлуге болады: жоспарлы; мәтіндік; еркін; тақырыптық.

Презентация –бұл пайдаланушының осы затқа ерекше назарын аудартудың бір формасы, жариялау деген мағынаны білдіреді. Презентация нысаны белгілі бір ұжымның жеткен жетістігі, затты сипаттау, даму тенденциялары мен жоспарлары. Презентациялар конференция мен семинарларда жүргізілуі мүмкін. Презентация көмегімен семинар, курс тыңдармандарын оқытуға болады. Мұндай презентация пәнді көрнекі етіп, оны жандандыра түседі.

Колло́квиум : (лат. colloquium - әңгіме, жиналыс, мәжіліс) - ғылыми жиналыстар, оның маңызы баяндамаларды оқып, талқылау. Сонымен қатар колло́квиум - білім беру жүйесінде білімді бағалау мен тексерудің бір формасы. Әдетте жоғарғы оқу орындарында ол семестр ортасында жүргізілетін, өзіндік мини-емтихан, мақсаты емтихан тақырыптарының тізімін азайту. Коллоквиум барысында жобалар, рефераттар және басқа жазба жұмыстары тексерілуі мүмкін. Коллоквиумде алынған баға емтихан бағасына тікелей қатысы болуы мүмкін. Коллоквиум мазмұнына 2 практикалық міндет, 2 нақты теориялық сұрақ кіреді.

Пікірталас (дискуссия) -қандай да болмасын проблема бойынша қарама-қарсы пікірлерді келтіру арқылы ақиқатқа жету тәсілі. Оны өткізудің түрлері баршылық. Дискуссияның мақсаты:қатысушыларының белгілі тақырыптар мен мәселелерге қатысты қызығушылығын оята алу; кереғар пікірлерге жетелейтін оқу мазмұнын әр қырынан қарастыру, мүмкін көзқарастарды анықтау.Дискуссияның барысы: 1. Дискуссияны оқытушының немесе жүргізуші студенттің ашуы: талқылайтын тақырыптың мақсаты мен міндетін көрсету. Сөз алуға шақыру; Дискуссияны баяндамаларды тыңдаудан бастауға болады; Ең болмаса, бір альтернативті сұрақтың болуын қадағалау; жақтаушы және керіге шығарушы 3-5 аргумент бөліп көрсетіледі; Қатысушылар сұрақтар қояды, өз пікірі мен ұсыныстарын айтады; соңынан «ия» немесе «жоқ» деген пікірлер саналады. 2.Дискуссияның жағымды жақтары: мәселелер әр қырынан талқыланады; жүргізуші дискуссияны үйлестіріп отырады, өз пікірін ала алады, алайда пікірталастыруға міндетті емес; оқытушы қорытындыны жинақтап түсіндіреді. Егер дискуссия соңында топ екіге бөлініп кетсе, онда дебат өткізген жөн. Ол студенттерді бір-бірімен айтысуға; түрлі пікірлерді айтуға; оппоненттерді тыңдауға үйретеді. Дебат өткізуде қажетті нәрселер:

Ойындар:

1. Рөлдік ойындар: көшбасшылық ойындар.

2. Іскерлік ойындар: саяхат, блиц-ойындар, өндірістік ойындар.

3. Имитациялық ойындар.Тренингтер - қысқа мерзім ішінде практикалық қолданыста қажетті әрі тиімді біліктер мен дағдыларды игеруге бағытталған оқу сабақтары. Тренингтердің мақсаты– үйренудің ең тиімді жолдарын игеру. Мұнда үйренушілер өз әрекеттерін қалайша тиімді түрде ұйымдастырып, жұмыста оң нәтижеге қалайша жету керектігі мәселесімен айналысады.Тест студенттердің оқу жетістіктерін, олардың білім, білік, дағдыларының жиынтығын обьективті түрде өлшеу мүмкіндіктерін береді. Тесттерді әдетте ашық және жабық деп екіге бөледі. Жабық тест дегеніміз – келтіріліген жауаптардың ішінде біреуі дұрыс болатын тапсырма, студенттер бұл жауапты таңдап көрсетуі тиіс. Ашық тесттер дайын күйде берілген бір немесе бірнеше дұрыс жауаптарды іздестірмей, шығармашылық тұрғыдан шешім келтіруді талап етіп,келесідей тапсырмалардан тұрады: өзіндік түсінікті келтіру, мәсеелні шешу, ой-өрістерін дамытуға бағытталған шығрмашылық жұмыстары.Бақылау – қандай да бір фактілерді анықтау үшін ақпаратты жинақтау құралы. Бақылау арқылы студенттің сабақта қалай жұмыс жасағандығын немесе сабақтың қалай өткендігі туралы ақпарат жинап, талдау жұмысын жүргізуге болады.Сауалнама –берілген сұрақтарға жауап беру арқылы ақпарат

Оқу үдерісіндегі жаңашылдық – мектептен шынайы жасалатын сынақтар мен маңызды тәжірибе жұмыстарын жүргізуді талап етеді. Ал тәжірибесіз жаңа нәрсенің проблемасы зерделеніп, әдістер тиімділігі жетілмейді.

Қазіргі таңда, жаңартылған білім беру мазмұнына көшу жағдайында орта мектептерде туындап отырған өзекті мәселелердің бірі – оқушылардың оқу жетістігін бағалаудың тиімділігін арттыру болып отыр.

2.Семинар сабақтарын бағалаудың критерийлері

Критериалды бағалау- оқушының оқу жетістігін бағалау. Бұл бүгінгі оқыту жүйесінде өзекті талаптардың бірі болып отыр. Енді осы бағалауды қалайша қолданып келеміз.Бастапқы кезеңде нақты түсіне алмағанымыз рас. Әйтсе де, сабақ жоспарын жоспарланған сәтте оны оқыту мақсатына сай жүзеге асыруға жұмыстана бастадық. Күнделікті кұрылған сабақтарда қолданылған стратегиялар нәтижесінде оқушының оқу жетістігі мен оқыту үшін бағалауды қолдану мүмкіндігіне жеттік. Бұл — сабақта күтілетін нәтижеге бағыттайтын баспалдақ.

Оқуды тиімді бағалау — білім беру мен оқытудағы ең негізгі кезең. Өйткені, ол оқыту барысында оқушыны алға ілгерлеу қадамдарын айқын жасауына және нәтижеге жетуіне ықпал ететін күш. Бүгінгі саналы ұрпақты жаңа тәсілдермен оқыта отырып, бағалау немесе өздеріне бағалату мұғалім үшін де, оқушылар үшін…