Бейбіт елдің алтын арқауы Ата заң эссесі

Нуртаева Лаура Узакбаевна-тарих пәнінің мұғалімі

«Ақтөбе қаласы № 8 орта мектебі» КММ

БЕЙБІТ ЕЛДІҢ АЛТЫН АРҚАУЫ – АТА ЗАҢ

«Тәртіпке бағынған ел құл болмайды»

Б.Момышұлы.

Тәртіп- адамды салауатты тепе-теңдікпен өмір сүруге үйретеді. Тәртіп -адамның өзін бақылауы, адамгершілік қарым-қатынастарына шек қоя білу, жақсы мен жаманды айыра алатын, тағы сол сияқты сана-сезімдерін қуаттандырады. Тәртіп қоғам дамуына жақсы әсерін тигізетіндігін дамыған ислам елдері тәжірибесі көрсетіп отыр.

Жалпы, адам баласы өмірге келген күннен бастап белгілі бір тәртіппен құжатпен айқындалады (туу туралы куәлік, төлқұжат, т.б.). Кез келген азамат сол арқылы жауапкершілікпен заң шеңберінен аспай өмір сүреді. Яғни әр ел мемлекетінің де, азаматтарының да мәртебесін көрсететін өз заңы болады.

Заң, құқықтық тәртіп дегенді, тарихшы маман ретінде, сонау қазақ қоғамының дамуы мықты билік пен бірлікті қамтамасыз ете алатын жаңа заңдар жүйесін қажет еткен уақыттан бастағанды жөн көрдім. Осы ретте Тәуке хан бұрыннан қалыптасқан дәстүрлі әдеп-ғұрып заңдары мен өзінен бұрынғы хандардың тұсында қабылданған «Қасым ханның қасқа жолы» мен «Есім ханның ескі жолын» одан әрі жетілдіру арқылы жаңа заң жүйесін жасауға тырысты. Бұл заңдар әскери күш-қуатты арттыруға, ел іргесін бекітуге ықпал жасады. Қазақ қауымында мәңгі бітпес жер дауы, жесір дауы деген мәселелердің шешілуін жеңілдету үшін ру-тайпалардың жеке таңбалары, көші-қон жолдары нақты белгіленді. Ел ішіндегі тарихи қалыптасқан құқық нормалары жүйеленді. Осы заңдарды қазақ даласындағы алғашқы Ата Заң десек қателеспейміз.

Мемлекет болған соң міндетті түрде оның болмыс-бітімін, саясатын айқындайтын, мүдделері мен меншігін қорғайтын негізгі заңы болады. Содан бастау алған Ата Заң тәуелсіздіктің алғашқы нышаны болып саналды. Тәуелсіздік алған кезде алдымызда құқықтық мемлекет құру, қазақстандық патриотизм Ата Заңның маңызды принциптері болып бекітіліп, азаматтарды жаңашыл тәрбиелеуге өз ықпалын тигізді деп айта аламын.

Ата Заңымыз, ең әуелі, біздің егемен ел екенімізді, мемлекет екенімізді, өз заңдылықтарымыз барын көрсетеді. Яғни кез келген істе Конституциямыз бекіткен заңдардан аттамасақ, азаматтық құқымыз да қорғалатыны анық.