Биология пәнінен ғылыми жоба 7 сыныпқа

Байзақ ауданы әкімдігінің білім бөлімінің

«Ғани Мұратбаев атындағы гимназия»

коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Автордың аты-жөні: Ахметова Сымбат

Сыныбы: 7 «Б»

Ғылыми жұмыстың тақырыбы: «Жолжелкен өсімдігінің емдік қасиеті»

Бағыт: Таза табиғи орта – «Қазақстан – 2030» стратегиясын іске асырудың негізі»

Секция: Адам денсаулығы және қоршаған ортаны қорғау

Ғылыми жетекшінің аты-жөні: Абдиканова Б.А.

Сарыкемер 2018 ж

Абстракты

Зерттеудің мақсаты:

Бүгінгі жас ұрпақ өз елінің жерінде қандай өсімдіктер өсетіндігін, олардың қандай пайдасы бар екендігін зерттеу арқылы емдік қасиеттерін біліп, одан сабақ алу.

Өзектілігі:

Қазақстанда кездесетін өсімдіктерді. Соның ішінде емдік қасиеттері бар шөптерді зерттей отырып, оның халық шаруашылығындағы маңызын біле отырып, өсімдіктерді қорғау және мақтан тұту.

Зерттеудің әдіс-тәсілдері:

Ізденіс – тақырыпқа сәйкес ақпараттарды жинақтау, саралау, және жасау;

Зерттеу – өсімдікті жалпы қабылданған салыстырмалы-анатомо-морфологиялық әдіс арқылы қасиеттерін анықтау;

Жұмыстың нәтижесін компьютердің көмегімен рәсімдеу, яғни алынған нәтижелерді ашық жариялау мен талдау үшін таныстырылым даярлау.

Зерттеу жаңалығы:

Қазақстан өсімдіктерінің пайдасы, табиғаттың алуантүрлілігі.

Жұмыс нәтижелері мен қорытынды:

Қазақстан өңірінде кездесетін дәрілік өсімдік жолжелкеннің өсу ортасы анықталып, сипаттама берілді. Қазақстандағы жолжелкеннің жиырмаға жуық түрі анықталды.

Мазмұны

Кіріспе

1.Теориялық бөлім

1.1 Қазақстанда кездесетін пайдалы өсімдіктер

2.Негізгі бөлім

2.1 Жолжелкен өсімдігінің сипаттамасы

2.2 Жолжелкеннің емдік қасиеті

2.3 Жолжелкеннен жасалатын дәрілер

2.4 Шөптерден дәрі жасау жолдары

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі

КІРІСПЕ

Жер бетінде шипалық қасиетке ие алуан түрлі өсімдіктер өседі. Осынау арқылы географиялық аймақта қоныс тепкен емдік, шипалық қасиеттері алуан түрлі өсімдіктерді адам баласы ерте кезден-ақ өз қажетіне жаратып келеді. Тіпті осыдан 3000 жыл бұрын кейбір шығыс елдерінде қазіргі қолданылып жүрген дәрілік өсімдіктердің бір сыпырасы белгілі болған.

Ертедегі грек дәрігері Гиппократ өсімдіктің қай бөлігі болса да пайдалы, оларды ауруды емдеу мақсатына кеңінен қолдануға болады деп есептеді. Сондай-ақ ол өз дәуірінде қолданылған екі жүзден астам өсімдікке сипаттама берді. Рим дәрігері Гален тұңғыш рет науқастарды өсімдіктің қайнатпасымен, шырынымен, тұнбасымен, ұнтағымен және одан жасалған дәрімен емдеді. Дәрілік өсімдіктердің маңызы бүгінгі күнде де аса жоғары, халық медицинасы осындай шипалы емдік қасиеттері бар өсімдіктерді көптеп жинап, бүгінгі күнде олардың саны едәуір азаюда.

Қай заманда болсын адам өсімдің өнімдерін тағамдық жағына ғана емес, сонымен қатар емдік, шипалық жағына да көңіл бөлген. Қазіргі кезде «дәрі ауруы» аллергияның шығуы, иммунитеттің азаюы сияқты құбылыстардың байқала бастауына байланысты оның маңызы арта түспесе кеміген жоқ. Өсімдік тағамдарын ем ретінде пайдаланусонау көне заманнан бері дағдыға айналған, мұны ескі қолжазбалардан айқын көреміз.

Шипалы өсімдіктер қатарына әртүрлі сәнді өсімдіктер де жатады, өйткені олардың көпшілігі адамның көңіл күйін көтерумен ғана шектелмейді,бойындағы бардық сергектік заттардың арқасында олар денсаулығымыздың серігі де бола алады. Сондай-ақ бізді бау-бақшаларымызда аяқ астында қаптап өсетін арамшөптер жөнінде осыны айтуға болады.

Негізгі бөлім

2.1 Жолжелкен өсімдігіне сипаттама

Жолжелкен – қорғасыншөптер тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда шөлді, таулы аймақтардың сор,сортаңды,құмды,тақырлы жерлері мен сексеуіл өскен алқаптарда кездесетін 2 түрі (жіңішке масақты жолжелкен, Суворов жолжелкені) бар. Жолжелкен – көп жылдық өсімдік. Сабағының төменгі жағында жерге жайыла өсетін сопақша жапырақтары бар. Гүлдері ұсақ. Төрт тармақты масақтан тұрады. Кішкене қауызында 8-ден 13-ке дейін тұқымы болады. Мамырдан бастап тамызға дейін гүлдейді. Жемістері шілдеден күзге дейін піседі. Батпақты, сазды жерлерде көп өседі.

Республикамыздың барлық өңіріне кеңінен таралған өсімдік. Оныел ішінде иман жапырақ, біртартарь, егеуқұйрық деп те атайды. Оны әлем халықтарының көпшілігі ежелден дәрі ретінде қолданады.

Қазақстанда жолжелкеннің жиырмаға жуық түрі бар. Көп кездесетін түрі – үлкен жолжелкен. Жолжелкен Қазақстанның барлық жерінде өседі. Негізінен орманның жол жиектерінде, шалғынды алқаптарда кездеседі. Жолжелкен жапырақтарының құрамында ащы және илік заттар, ферменттер, лимон қышқылы, каротин, аскорбин қышқылы, К витамині, алкалоидтары мен фитонцидтер бар. Дәрілік мақсатта жолжелкеннің жапырақтарын, ұрығын, шырынын, тамырын пайдаланады. Бұл өсімдіктің емдік қасиеті өте ерте кезден белгілі болған. Жолжелкенді кәдімгі ақбас жусанмен, адыраспанмен, шайқураймен қосып, асқорыту органдарының ауруларына: қарын, асқазан шырынының жетіліксіздігіне, жүрек айнығанға қарсы қолданылады.

2.2 Жолжелкеннің емдік қасиеті

Жолжелкеннің құрамында әртүрлі витамин, ақуыз, май, қышқылдар мен тұздар мол болғандықтан, одан жасалынған дәріні көптеген ауру түрлеріне қолданады.

Мәселен, ол адамның тәбетін ашып, қандағы гемоглобинді молайтып, түрлі жүйке ауруларын тыныштандырады. Сондай-ақ қан тамырының қатаюына, асқазан, ішек жарасына, тыныс жолдарының қабынуына, өкпе туберкулезіне,…