Биологияны қашықтан оқытудың жетістіктері мен кемшіліктері

БИОЛОГИЯ ПӘНІНЕН ҚАШЫҚТЫҚТАН ОҚЫТУДЫҢ ЖЕТІСТІКТЕРІ МЕН КЕМШІЛІКТЕРІ

Куспанова Лаура Узакбаевна, Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы «М.О.Әуезов атындағы педагогикалық колледжінің биология пәнінің оқытушысы

Егеменді еліміздің дамуындағы жаңа бағдарламалар, қоғамның жедел ақпараттануы білім беруге қойылатын талаптарды түбегейлі өзгертті. Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті, Елбасымыздың Н.Ә.Назарбаевтың өз Жолдауында «Бізге қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі қажет»- деп атап көрсете отырып, әлемдік білім кеңістігіне енуіне ғылым мен білім, әр түрлі жаңа технологиялар арқылы оқу үрдісін шығармашылықпен ұйымдастыруға еркіндік беріп, ұстаздар қауымының белсенділігін арттыруды міндеттеп отыр. Келешекте арнаулы мамандықтарға талпынудың іргетасы да білімнен басталмақ. Студенттердің ой-қиялын біліммен нұрландыратын, дүниетанымын кеңейту оқытушы шеберлігіне байланысты. Әсіресе, терең де тиянақты білім беруді ұлағатты тәрбиемен ұштастыруда негізгі пәндердің өзіндік орны ерекше. Бүгінде болып жатқан төтенше жағдайға байланысты білім беру жүйесіне өзгерістер еніп отыр. Барша халық пен ұлт денсаулығын сақтап қалу мақсатында студенттер мен оқушылар және мектепке дейінгі білім алушылар қашықтықтан білім беру жүйесіне көшті.

Қашықтықтан оқыту – білім алушы мен педагог қызметкерінің жанама (алыстан) немесе толық емес жанама өзара іс-қимылы кезінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды және телекоммуникациялық құралдарды қолдана отырып жүзеге асырылатын оқыту. Қашықтықтан білім беру технологиялары қашықтықтан оқу сабақтарын «оnline», «offline» режимінде өткізуге негізделген. «Оnline» режимінде оқу сабақтары нақты уақыт режимінде оқудың өзара іс-әрекет ету үдерісін қарастырады (бейнеконференция, интернет желісімен хабар алмасу, телефон аппараты арқылы келіссөздер). «Оnline» режиміндегі оқу сабақтары оқытушы мен білім алушы арасындағы асинхронды тілдесудің (электрондық пошта, кейіннен қорытынды бақылау тапсырумен оқытушының тапсырмасы бойынша білім алушының оқулықпен жұмысы) оқу іс-әрекеті процесін қарастырады.

Қашықтықтан оқыту технологиясын қолдана отырып білім беру сапалы білім беру қызметін алуда білім алушылардың мүмкіндіктерін кеңейтуді, олардың білім қажеттіліктерін тұрғылықты жеріне, әлеуметтік жағдайына, жасына, денсаулығына және өмірдің тағы басқа себептеріне қарамастан қамтамасыз етуді мақсат етеді.

Әрбір студент үшін қашықтықтан тапсырмалар жеңіл беріліп, ақыл-ойына оңай қабылдануы керек. Ал оқуда қиналып, оқытушының түсіндіріп жатқан тақырыбын түсінбей жатқан білім алушыларға оқу-тәрбие әдістерін қолдану қажет. Әр білім алушы студент қабілеті әр түрлі біреулері ақылды, тез қабылдағыш, кейбірі нашар қабылдап, айтқан сөздерді есте сақтай алмай көп қиналады. Қабілетсіз студент болмайды, әр баланың ойы гуманитарлы немесе математикалық бағыттарға қарай бөлініп, өзіне жақын бағытқа қарай тартылады. Спортқа жақын балалар да, оқуда осал бола бермейді. Студенттердің жақсы оқуы үшін мақсат, талпынушылық пен ынта қажет. Білім алушының бойында ол қасиеттерді оятушы оқытушы. Осы орайда еліміздің ұстаздарына үлкен, әрі ауыр міндет артылған. К.Д.Ушинский айтпақшы, - Мұғалім ісі сырттай қарапайым болғанмен – тарихтағы ең ұлы істің бірі. Бүгінгі біздердің ісіміз ертеңгі еліміздің тарихына жазылмақ, еліміздің болашағы мұғалімдердің талпынысына, өз жұмысын жауапкершілікпен орындауына байланысты болып отыр.

Оқытушылардың білім берумен қатар студенттердің бойында өз ұлтына деген қадірлеу, құрметтеу сезімдерін ояту, сүйіспеншіліктерін дамыту, басқа ұлт өкілдерін сыйлап, бейбітшілікте өмір сүруді үйрету міндеті қоса жүктелген. М.Әуезов: «Бұл дәуірде өз тілін, әдебиетін білмеген, қадірлемеген адам толық мәнді интеллигент емес. Себебі, ол қандайлық мамандық білімі болса да, рухани ой тәрбиесінде сыңар жақ азамат болады»-деп, бекер айтпаса керек. Студенттердің тұлға ретінде қалыптасуына көмектесу, білім алып, өзінің қабілеттерін ашып, дамытуына жол көрсету – ұстаздың міндеті.[1]

Сондықтан қазіргі кезде студенттерге қашықтықтан білім беру кезінде ой-дағдысын, есте сақтау қабілеті, логикалық ойлауы, дене бітімі мен ақыл-есінің дамуын, оқыту тілін меңгергендігін, жаңа технологияларды қолдана білуін, білім сапасын ескерген жөн.

Қашықтықтан білім беру жоғары және орта білім беру мекемелерінде жаңа міндеттер туғызбақ. Бұл міндеттерді орындау барысында оқытушының жұмысы күрделенбек. Бұл жүйе оқытушылардың ақпараттық құзіреттілігінің жоғары екендігін білдіріп, жалпы қолданыстағы бағдарламалар: Microsoft Word, Microsoft Power Point, Microsoft Front Page, Microsoft Publisher Adobe, Photoshop және басқаларын сабақ барысында кез келген оқытушы қолдана алады. Оқыту барысындағы қолдану аясы өте кең. Оларды көрнекілік ретінде қолдану, өздігімен тұсаукесерлерді өз қолымен жасап, оны сабақтарына пайдалана алады. Ғаламтордағы дайын жиынтықтарды, сабақтар, флипчард сабақтар мен бейнефильмдерді пайдалануға болады.

Қaзipгi уaқыттa иннoвaциялық пeдaгoгикaлық тeхнoлoгиялap caны жeткiлiктi әзipлeнгeн. Өзapa aқпapaт aлмacу бapыcындa көпмәдeниeттi тұлғaны қaлыптacтыpудың, пiкipiн epкiн бiлдipудiң, жaңaшыл жoбaлapды, шығapмaшылық oйлapды icкe acыpудың түпқaзығы peтiндe Қaзaқcтaндa қoлaйлы aқпapaттық opтa қaлыптacып кeлeдi. Бұл, өз кeзeгiндe, жacтapдың тaлaптapы мeн қызығушылығынa бapыншa жaуaп бepeтiн бiлiм бepудiң пpoгpeccивтi жүйeci бoлып тaбылaды. Студенттердің жeкe тұлғaлық қacиeттepiн (ынтacы, aқпapaтты қaбылдaу жылдaмдығы, дaйындығы, т.б.) ecкepу apқылы жaңa мaтepиaлды өтудe oқытуды ұйымдacтыpу иннoвaциялық әдicтep мeн құpaлдapды қoлдaну. Бұл тұcтa пpoблeмaлық oқыту, кoмпьютepлiк oйын элeмeнттepiн қocу, эвpиcтикaлық әдicтep, т.б. туpaлы aйтуғa бoлaды;

Биология пәнін қашықтықтан оқыту студенттердің ғаламторды ұшқыр пайланануға үйретумен қатар ата-анасымен балаларының байланысын күшейтті. Дегенмен, бұл жүйеніңде кемшіліктері жоқ емес. Еліміздің кей аймақтарында интернет желісінің болмауына байланысты білім алушы студенттер оқытушымен байланысқа шыға алмағандықтан қауіпке қарамай ауылдан қала асып келді. Студенттердің басым көпшілігінде ноутбук пен сапалы смартфон кездеспейді. Сонымен қатар, бұл студенттер білім жүйесіне арналған интернет платформасымен жұмыс жасай алмайды. Болашаққа бет алған білім алушылардың бойындағы жалпы адамзаттық құндылықтары мен түрлі қабілеттерінің қалыптасуы қоршаған ортасымен тікелей қарым-қатынас нәтижесінде жүзеге асады. Қашықтықтан білім беру студенттердің топпен жұмыс жасауына, қоғаммен араласуына кедергі келтіруде. Қарым-қатынастың негізгі құралы-сөйлеу. Адам тілі арқасында…