Біріккен сөз тақырыбына арналған тапсырмалар, 3 сынып

Пәні: Қызықты грамматика Сыныбы: 3 «А,Ә,Б,В» Күні:

Сабақ тақырыбы: Біріккен сөз

Сабақ мақсаты: 1. Біріккен сөз туралы ұғыммен таныстыра отырып, жаттығулар жұмысын жүргізу.

Оқушыларды шығармашылыққа баули отырып, ойлану қабілеттерін және сөздік қорын молайту.

Топпен жұмыс жасай білуге тәрбиелеу. Адамгершілік, ізгі қасиеттерді бойларына сіңіру.

Сабақ түрі: Дәстүрлі

Сабақ типі: аралас

Сабақ әдісі: түсіндіру, сұрақ- жауап

Сабақ барысы : І. Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылардың назарын сабаққа аудару, түгендеу. Психологиялық дайындық. Мұғалім оқушымен келісім шартқа отыру керек, шуламаймыз, бір- бірімізді сыйлаймыз кедергі жасамаймыз, пікірін тындаймыз деп.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

Үйге қандай тапсырма берілді?

Ережені сұрау

Сұрақ жауап

Сөз дегеніміз не?

Дара және күрделі сөз дегеніміз не?

Дәптерлерін жинап, тарату.

ІІІ. Жаңа сабақ бойынша істелінетін жұмыс.

Балалар енді шағын көріністі тамашалайық.

Автор: «Ертеде Айна өмір сүріпті. Бірақ оның өмірі көңілсіз, әрі жалғызсырап жүріпті. Өмірден қатты түңіліп келе жатқанда оның алдынан жайқалған гүл шығады.

Гүл: Айна, айна сен неге сонша көңілсізсің?

Айна: жалғыздықтан жалықтым, өзіме лайықты дос іздеп келемін.

Гүл: Мені елдің бәрі көркем, әдемі дейді, бірақ өзімнің әдемілігімді ешқашан көрген емеспін. Көргім келеді. Менімен дос болшы.

Айна: Алақай, алақай мен өзіме лайық дос таптым, деп қуанады.

Автор: содан бері қазақтар Айнагүл есімді қыз баланың атын қоя бастапты.

Суретпен жұмыс. Айна мен гүлдің суреттері көрсетіледі.

Мынау айна

Мынау гүл.

Неше түбірден жасалған?(2)

Ендеше 2 түбірден Айна+ Гүл сөздерінің бірігуінен жасалған біріккен сөз деп аталады.

Ережені оқу. Біріккен сөздер — екі түбірдің бірігуі арқылы жасалатын күрделі сөздер.

Олардың кейбір тобы құрылымдық жағынан сөз тіркестеріне жақын. Мысалы, ақкөңіл, қырықаяқ, теміржол, атаққұмар, үшбұрыш, антұрған, т.б. Негізінен, Біріккен сөздерге біртұтастылық қасиет тән боп келеді.

Оларды бірнеше топқа бөлуге болады:

а) екі компоненті бірігіп, ортақ мағына пайда болады. Мысалы, ақбоз, алтыбақан, басқұр, еңбеккүн;

ә) әр компонент ортақ екпінмен айтылып, екі сөз бірігеді, соның нәтижесінде сөз құрамы түрлі фонетикалық өзгерістерге ұшырайды. Мысалы, алөкпе (ала+өкпе), алауыз (ала+ +ауыз), жамбас (жан+бас), күздігүні (күзді+күні), қайнаға (қайын+аға), т.б.

Кейбір Біріккен сөздердің құрылымы тарихи даму барысында танымастай өзгеріп, кіріккен сөздерге айналған. Мысалы, әкел (алып+кел), бүгін (бұл+күн), ағайын (аға+ +іні), білезік (білек+жүзік).

Біріккен сөздердің өзіне тән графикалық ерекшелігі бірігіп жазылу не дефис арқылы жазылуы. Біріккен сөздер негізінен, сөз тіркесінен туатындықтан, олардың құрама бөліктерінің өзіне тән тіркесу тәсілдері бар:[1]