Бірінші курс студентдерін әлеуметтік-педагогикалық қолдау

Бірінші курс студенттерін әлеуметтік-педагогикалық қолдау арқылы колледжде оқу жағдайына бейімдеу, топтағы мейірімділік, сенім мен өзара көмек атмосферасын қалыптастыру

Өтетілеу Әйгерім Өтетілеуқызы

Жо,ары техникалық колледж, Ақмола облысы, Щучинск қаласы

Түйін: Бұл мақалада студенттердің оқу үрдісіне әлеуметтік-психологиялық бейімделуінің бәсекеге қабілетті мамандар даярлауда алатын орнын жан-жақты қарастырған. Студенттердің жеке басының қалыптастып дамуына әсер ететін негізгі факторлар мен оқу орны жағдайына бейімделу түрлеріне сипаттама жасалған. Сондай-ақ отандық, шетелдік ғалымдардың зерттеу еңбектеріне сүйене отырып, студенттердің әлеуметтенуінің негізгі мәселелеріне талдау жасалып, ұсыныстар жазылған.

Резюме: В этой статье рассматривается социально-психологическая адаптация студентов первого курса в учебном процессе, играющая важную роль в подготовке квалифицированных специалистов. Дана краткая характеристика видов адаптации учебных учреждений, основных факторов, влияющих на становление и развитие личности студента. Опираясь на зарубежные и отечественные научно-исследовательские труды, предлагаются рекомендации основных социальных проблем.

Abstract : This article examines the place in the process of preparation of specialists capable to social and psychological adaptation of students in the training process. A description of the major factor influencing the formation of personal qualities and adaptation to the place of study. In addition, based on the research of domestic and foreign scientists to make the analysis and proposals are on the main social problems of students.

Түйін сөздер: Бейімделу, психологиялық жетілу, әлеуметтік-психологиялық бейімделу, әлеуметтік топ, мотивтер, перспектива, кәсіби аспектісі, эмоционалды дайындық. Ключевые слова: адаптация, психологическое развитие, социально-психологическая адаптация, социальная группа, мотивы, перспектива, профессиональные аспекты, эмоциональная подготовка.

Key words: Adaptation, psychological improvement, socio-psychological adaptation, social group, motives, perspective professional aspect, emotional preparation.

Қазіргі таңдағы ғылым мен тәжірибеде бейімделу түсінігі студенттердің дайындығының тиімділігін жоғарлату әдісін өңдеумен айналысады. Студенттердің педагогикалық-психологиялық бейімделуі білім берудің фундаменталді сұрақтарының қатарына жатады. Демек, студенттердің оқу үрдісіне бейімделуінің сәтті болуынан студенттің мамандануы жақсы қалыптасады және қоғамдық ортада дамуы жүзеге асады.

Бейімделу мәселесі психология және педагогика ғылымдарының ежелгі тарихынан келе жатқан мәселесі болғанымен де өзінің өзектілігін бүгін күнге дейін жоймаған.

Студенттің білімді меңгеруі мен білім алуға деген қызығушылығы және оның үлгерімінің жоғары дәрежеде болуына оның жаңа қоғамдық ортадағы студенттермен, оқытушылармен, жоғары оқу орнының әкімшілігімен өзара қарым-қатынасының жақсы болуы үлкен әсер етеді. Сондықтан профессор-оқытушылар құрамының студенттермен жұмыс жасау жағдайы олардың бейімделуіне үлкен әсерін тигізеді.

Бейімделу – әлеуметтік тәжірибелерді жаңғырту мен меңгерту процесінің тарихи белгіленуі студенттерді әлеуметтенуінің бір құрылымы ретінде анықталады.

Психолог ғалымдар: Ф.Алексеева, К.М.Бодрова, С.В.Васильева, С.В.Дроздов, И.А.Милославова, А.Г.Мороз, А.Д.Смирнова, М.С.Яницкий және басқалар жоғары оқу орнындағы оқу процесіне студенттің бейімделуінің динамикасын зерттеп, бірінші курс студентінің бейімделу мазмұнын, кезеңдерін, әсер етуші факторларды, кездесетін қиындықтар мен ерекшеліктерді бөліп көрсетіп, оны жеңу жолдарын анықтаған.

Н.Г.Колызева, Т.И.Ронгинская студенттің алғашқы оқу кезеңіне бейімделуіне оның тұлғалық қасиеттерінің маңыздылығын көрсетсе, О.Ф.Алексеева оқу әрекетіне бейімделудің әлеуметтік-психологиялық факторларын зерттеген, Б.М.Петров педагогикалық жоғары оқу орнындағы оқу процесіне студенттердің бейімделуінің психологиялық астарларын қарастырған.

Әлеуметтік - экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде, оқу - тәрбие жұмысының жаңару заманында студенттік кезеңдегі психологиялық жетілудің орасан мәселелері бар.

Қоғамда болып жатқан өзгерістер елімізде және басқа елдерде де дамып келе жатқан білім беру мекемелеріндегі студенттердің қоғамдағы ерекше арнайы әлеуметтік топ болып қалыптасуына алғы шарт болады. Бүгінгі күнде студенттің ролі ерекше мәнділікпен өсіп келеді.

Студенттің әлеуметтік - психологиялық бейімделу сипаты ерекше назар аудартады. Әлеуметтік-психологиялық бейімделу деңгейіне адамның жасы, білім деңгейі, өмір тәжірибесі, өзіндік бағалауы мен тұлғалық ерекшеліктер әсер етеді және адамның белсенділігімен де тығыз байланыста болады.

Қоғамда студент ең алдымен әлеуметтік жүйенің органикалық түйіні. Екіншіден студенттің ерекшелігі, мінезі, дүниетанымы, қоғамның мақсат талабына сай келеді.

Әлеуметтену әлеуметтік өмірге енгізетін процесс. Тұлғаны әлеуметтендіруге де феномен ретінде әр кезде түрлі ғалымдар, психологтар, әлеуметтанушылар, философтар мен педагогтер де мән берген: А.Г.Асмолов, Л.С.Выготский, И.С.Кон, А.В.Мудрик, И.П.Подласный, В.Мардахаев, ал Отандық ғалымдарымыз Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, А.Байтұрсынов, Қ.Қожахметова, М.Демеуова және т.б. [1,38б.].

И.С.Кон әлеуметтену мәселесін қарастыруға үлкен үлес қосты және ол бұл ұғымның философиялық, әлеуметтанушылық, әлеуметтік - психологиялық, этнографиялық, педагогикалық аспектілерін айқындап берді. Оның көзқарасы бойынша «Әлеуметтену» ұғымы «тәрбие» ұғымынан кеңірек. Тәрбие индивидке қажетті қасиеттерді игертуге бағытталған ықпалдар жүйесі, әлеуметтену индивидтің мәдениетті игертуі және қоғамның тең құқылы мүшесі болуы үшін спонтанды ықпалы болып табылады[2, 15б].

Арнайы әлеуметтік демографиялық топ – жастардан құрылады. Сондықтан студенттерді ерекше әлеуметтік топ деп қарастыру дұрыс болар еді. Студенттердің танымдық құрлысы оның мінезінің бір ерекшелігі, бұл қазіргі уақытта мақсат бағдарлылықпен жоғарғы әлуметтік бағдарды көрсетеді. Студентті сипаттайтын ең негізгі мінездік ерекшелігіне еңбек, таным және қарым -қатынас, сонымен бірге әлеуметтік рольдерді жүзеге асыруындағы студенттің өмірлік іс - әрекетін ұйымдастыру жатады.

Біршама зерттелген ғылыми еңбектерде әлеуметтендірудің жағдайлары мен қозғаушы күштерін төрт топқа біріктіреді. Бірінші – мегафакторлар (мега – өте үлкен) – космос, неосфера, планета, әлем бұлар басқа қозғаушы күштер арқылы барлық жер бетінің тұрғындарын әлеуметтендіруге әсер етеді.

Екінші – макрофакторлар (макро – үлкен) – ел, мемлекет, этнос, қоғам бұлар белгілі бір елді мекенде өмір сүретін тұрғындарды әлеуметтендіру.

Үшінші – мезофакторлар (мезо – орташа) тұрғылықты жерде халықтың болмыс түрі, әртүрлі субмәдениетке қатысы бойынша сараланатын адамдардың үлкен тобын әлеуметтендіру жағдайы. Микрофакторлар – белгілі бір нақты адамдарға әсер ететін қозғаушы күштер жатады – үйелмен мен отбасы, көрші, құрдастар тобы, тәрбие орындары, әртүрлі қоғамдық, діни, мемлекеттік, жеке ұйымдар, микросоциум [3.92б.].

Студенттің оқу орнына оптималды бейімділігін қамтамасыз ететін тактика мен жоспарларды жасау үшін бірінші курс студенттерінің өмірлік жоспарлары мен қызығушылықтарын, басым мотивтерінің жүйесін, тартымдылық деңгейін, өзін бағалауын, мінез - құлқын саналы реттеу қабілетін және т.б. білу маңызды.

Көпшілік бірінші курс студенттері кеше ғана мектептегі мұғалімдерінің назары мен қамқорлығын сезінген олар оқу орны жағдайында алғашында дискомфортты сезінеді.