Бөлме өсімдіктеріне қажетті қоректік тыңайтқыштар

Қызылорда облысы

Қармақшы аудандық оқушылар үйі

«Фитодизайн» үйірмесінің жетекшісі

Зұлпыхарова Майра Нұралханқызы

Сабақтың тақырыбы: Бөлме өсімдіктеріне қажетті қоректік тыңайтқыштар

Сабақтың мақсаты:

1.Білімділігі: Оқушыларға бөлме өсімдіктеріне қажетті топырақ құрамында болатын қоректік тыңайтқыштардың маңызы туралы түсінік беру. Топырақтың маңызын ұғындыру білім беру.

2.Дамытушылығы: Дүниетанымын, ой-өрісін, пәнге деген қызығушылығын, ақыл-ойын, есте сақтауын дамыту.3.Тәрбиелігі: Табиғатты қорғауға , бөлме өсімдіктерін дұрыс өсуіне жағдай жасау , күтіп-баптауға үйрету , эстетикалық тәрбие беру.

Сабақтың түрі:Аралас сабақ Сабақтың типі: Жаңа білімді меңгерту Сабақтың әдісі: көрсету, түсіндіру, «бағдаршам», «жетістік сатысы», « 5 жолды өлең» әдісі

Көрнекілігі: Бөлме өсімдіктері, интер белсенді тақта ,слайдтар ,суреттер ,сызба қағаздар,стикерлер ,таратпалар.

Пәнаралық байланыс:Экология, ботаника, бейнелеу, география , химия

Сабақтың барысы:

І.Ұйымдастыру кезеңі:

А)Оқушылармен сәлемдесу,түгендеу

Ә)Оқушылардың сабаққа қажетті құрал- жабдықтарын түгендеу

Б)Назарын сабаққа аудару

Психологиялық дайындық.

• Көңіл- күйлеріңіз қалай?

• Сабақ бастауға дайынсыздар ма?

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

«Бағдаршам әдісі» бойынша өткен тақырыптарды қайталау

Әр оқушы сандарды таңдау арқылы жекежауап береді. Әр оқушы қолына қызыл және жасыл түсті қағаз алады. Мұғалім қойған бірнеше сұраққа байланысты балалар қолындағы қағазын көтереді. Сұраққа жауабы дайын болса, "жасыл" түсті, сұрақ жауабын білмейтін болса "қызыл" түсті қағазды көрсетеді. Жасыл түсті көрсеткен кез келген оқушыдан жауап сұралады. Жасыл түсті қағазды мүлдем көтермеген оқушыларға сұрақты қайталап қоюға болады не жауап берілген соң қызыл түсті қағаз көрсеткен кез келген оқушыдан жауапты қайталап беруін сұрау қажет.

1.Осы гүлдің отаны –Қазақтың кең даласыКөктемде дала құлпырыпҚып - қызыл болар қарашы.Кенелтіп жүр пайдағаГолландияда көшетті. (қызғалдақ )

2. Енді ол «Қызыл кітапқа»Көктемде гүл жарады,Одан шығыс елдері табиғи бояу алады (бәйшешек)3. Жапырағын ұстасаң,Асты суық, жылы үсті,Дәрі жасар бұл гүлден,Емдер күйік, тынысты (түймедақ)4. Тұқымынан май алып,Жасар түрлі дәрі де,Жібек мата бояйтын,Ұнтақ қылар әрі де. (итқызғалдақ)5. Діңі жұмсақ болса да,Тіп - тік шырқап өседі.Осы ағашпен ауланыКөгалдандырар көшені (терек )6. Канада елі туында,Жапырағы салынған.Тазартады ауаны,Бойна тартып қалың шаң. (үйеңкі )7.Аршып алып қабығын, адамдар себет өреді.Шырынын оның бүкіл ел «ем» деп ішіп келеді (қайың)

8. Үстіне тігіп көк шатыр,Астында қызғылт дәу жатыр. (Қызылша)

9. Бұл ағаш өссе далада.Жаңбырда болар сая да. (емен )

10.Отырған мекен етіп жапан дала,Бір талай мақұлыққа болған ана.Мезгілі жеткен шақта жүкті болып,Алты айда табады екен сансыз бала. (Алма ағашы)

ІІІ. Жаңа сабақты түсіндіру.

Өсімдіктердің әдемі болып өсіп , жетілуі үшін қандай факторлар қажет?

Қорек, су, жарық, жылу, ауа.

Аталған факторлар өсімдіктің тамыры топыраққа бекіп, қоректік заттарды сіңіру кезінде жүге асады.

Топырақ дегеніміз не?

Топырақ - өсімдіктердің, жануарлардың (әсіресе микроорганизмдердің), климат жағдайларының және адамдардың әсерімен өзгерген жер бетінің үстіңгі борпылдақ қабаты.

Топырақтың құрамы қандай факторлардан тұрады?

Су, ауа, шірінді, саз, құм.

Топырақ бойында құнарлылық қасиеті, яғни өсімдіктерді сумен, басқа да қоректік элементтермен қамтамасыз ететін қабілеті болады. Механикалық құрамы (топырақ түйіршіктерінің мөлшері) бойынша топырақ құмды, құмдақ сазды және саз топырақ болып бөлінеді. Жасы мен генезисі бойынша — қыртысты күлгін топырақ, батпақты топырақ, ормандық сұр топырақ, қара топырақ, қоңыр топырақ, күрең топырақ, тағы басқалар болып бөлінеді. Топырақтың жер бетінде таралуы зоналық (горизонтальды және вертикальды) заңдылыққа байланысты. Топырақ - литосфераның жоғарғы әуе қабатымен байланысатын қабат, бүкіл биосферадағы тіршіліктің тірегі. Топырақ ғасырлар бойы топырақ түзуші факторлардың үздіксіз әрекетінен пайда болған табиғаттың ерекше табиғи, әрі тарихи денесі.

Тыңайтқыштар — құрамында қоректік элементтер болатын заттар. Өсімдіктердің толық, өсіп-жетілуіне қажет элементті қоректік тыңайтқыштар дейді. Өсімдіктердің өсіп, өнім беруі үшін қажет қоректік элементтердің маңызы ерекше. Фотосинтез кезінде өсімдіктердің жапырағы арқылы және топырақтан алатын химиялық элементтерінің саны 50 жуық болады. Шығу тегіне қарай органикалық және бейорганикалық тыңайтқыштар деп, ал агрегаттық күйіне қарай тыңайтқыштар қатты (селитра, фосфор тұздары) және сұйық (аммиак суы) болып бөлінеді. Құрамына қарай тыңайтқыштар органикалық, минералдық және бактериялық тыңайтқыштар болып жіктеледі. Тыңайтқыштар — өсімдіктердің топырақтан қоректенуін жақсарту үшін қолданылатын органикалық және минералдық заттар. Тыңайтқыштарды дұрыс пайдаланғанда ауыл шаруашылық дақылдарының түсімі артады, мәдени өсімдіктердің өнім сапасы жақсарады.

Бейорганикалық

Органикалық

Тыңайтқыштар

Тыңайтқыштар құрамына қарай

Минералды

Бактериялық

Органикалықық

«Органикалық тыңайтқыштар» тақырыбында бейне ролик тамашалау

Органикалық тыңайтқыштар – жануарлар мен өсімдіктер қалдықтарының органикалық қосылыстары түрінде кездесетін қоректік заттар. Органикалық тыңайтқыштар бұдан 3 мың жылдай бұрын Қытай мен Жапонияда қолданыла бастаған. Бұрынғы КСРО аумағында 14 – 15 ғасырлардан бастап ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыратын құрал ретінде кеңінен таралған. Органикалық тыңайтқыштарға көң, қи, құс саңғырығы, садыра, жасыл тыңайтқыштар, сабан, т.б. өсімдік қалдықтары, залалсыздандырылған тұрмыстық және өндіріс қалдықтары, ақаба сулардың тұнбалары, т.б. жатады.

Минералды тыңайтқыштар.