бжб, 11 сынып биология 1-4 тоқсан 2025-2026 жыл

«Биология» пәнінен

жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар 11-сынып

(жаратылыстану-математикалық бағыт)

Нұр-Сұлтан, 2020

Әдістемелік ұсыныстар мұғалімге 11-сынып оқушыларына "Биология" пәні бойыншажиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізуге көмек құралы ретіндеқұрастырылған. Әдістемелік ұсыныстар (қазақ тілінде білім беретін) 10-сыныптың "Биология"пәні бойынша оқу бағдарламасы мен оқу жоспарының негізінде дайындалған.

Бөлім / ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалаудың тапсырмалары мұғалімгеоқушылардың тоқсан бойынша жоспарланған Оқу мақсатына жету деңгейін анықтауғамүмкіндік береді.

Әдістемелік ұсыныстарда бөлім / ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалауды өткізуге арналған бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар ұсынылған.

Сондай-ақ, жинақта оқушылардың оқу жетістіктерінің мүмкін деңгейлері (рубрикалар) сипатталған. Дескрипторлары мен балдары бар тапсырмалар ұсыныс түрінде берілген.

Әдістемелік ұсыныс негізгі мектеп мұғалімдеріне, мектеп әкімшілігіне, білім беру бөлімінің әдіскерлеріне, критериалды бағалау бойынша мектеп, өңірлік үйлестірушілеріне және басқа да мүдделі тұлғаларға арналған.

Әдістемелік ұсыныстарды дайындау барысында ресми интернет – сайттағы қолжетімді ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар) қолданылды.

МАЗМҰНЫ

ТОҚСАН4

«Молекулярлық биология және биохимия» бөлімі бойынша жиынтық бағалау4

«Қоректену» бөлімі бойынша жиынтық бағалау9

«Заттардың тасымалдануы» бөлімі бойынша жиынтық бағалау15

ТОҚСАН21

«Координация және реттелу» бөлімі бойынша жиынтық бағалау21

«Көбею» бөлімі бойынша жиынтық бағалау25

«Өсу және даму» және «тұқымқуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары» бөлімі бойынша жиынтық бағалау29

ТОҚСАН34

«Жасушалық биология» бөлімі бойынша жиынтық бағалау34

«Биотехнология» бөлімі бойынша жиынтық бағалау39

«Биомедицина және биоинформатика» бөлімі бойынша жиынтық бағалау45

ТОҚСАН50

«Биосфера, экожүйе, популяция» бөлімі бойынша жиынтық бағалау50

«Экология және адам іс-әрекетінің қоршаған ортаға әсері» бөлімі бойынша жиынтық бағалау56

1-ТОҚСАН

«Молекулярлық биология және биохимия» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаты

Фермент-субстрат комплексінің түзілу механизмін түсіндіру

Ферменттердің бәсекелес және бәсекелес емес ингибирленуін салыстыру

Нәруыз биосинтезі үдерісіндегі транскрипция мен трансляцияны сипаттау

Генетикалық кодтың қасиеттерін түсіндіру

Бағалау критерийі

Фермент-субстрат комплексінің түзілу механизмін түсіндіреді

Ферменттердіңбәсекелесжәнебәсекелесемес ингибирленуін салыстырады

Нәруыз биосинтезі үдерісіндегі транскрипция мен трансляцияны сипаттайды

Генетикалық кодтың қасиеттерін түсіндіреді.

Ойлау дағдысы деңгейі

Білу және түсіну.

Қолдану

Орындау уақыты

20 минут

Тапсырма

Төменде сахараза ферменті мен сахароза арасында фермент-субстраттық кешеннің түзілу сызбасы берілген

(а)(і) осы реакция өнімін атаңыз

(іі) фермент-субстрат кешенінің түзілуінің 3 ерекшелігін атаңыз. 1……………………………………………………………………………………………….

Ферментативтік реакция жылдамдығын төмендетінқосылыстарды ингибиторлар деп атайды. Ингибиторларды бәсекелес және бәсекелес емес деп бөледі.

(і) бәсекелес емес ингибитор әсері көрсетілген сызба нөмерін анықтаңыз.

(іі) бәсекелес ингибитор әсерін түсіндіріңіз

……………………………………………………………………………………………[1] (ііі) бәсекелес емес ингибитор әсерін түсіндіріңіз

…………………………………………………………………………………………[1] (іv) ферменттердің бәсекелес және бәсекелес емес ингибирленуін салыстырыңыз

Каталаза 4 бөліктен тұратын фермент. Төмендегі сызбада каталаза ферментінің синтезделу процесі берілген.

(а) А үдерісін сипаттаныз

В құрылымын қызметін түсіндіріңіз

С үдерісін сипаттаныз

Генетикалық кодтың қасиеттерінің түсіндір

Бағалау критерийі

№ тапсырма

Дескриптор

Білім алушылар

Балл

Фермент - субстрат комплексінің түзілу механизмін түсіндіреді

фермент-субстрат атайды;

реакциясы

өнімін

фермент-субстрат кешенінің түзілуінің 1- ші ерекшелігін атайды;

фермент-субстрат кешенінің түзілуінің 2- ші ерекшелігін атайды;

фермент-субстрат кешенінің түзілуінің 3- ші ерекшелігін атайды;

Ферменттердің бәсекелес бәсекелес ингибирленуін салыстырады

және емес

бәсекелесемесингибиторәсері

көрсетілген сызба нөмерін анықтайды;

бәсекелес ингибитор 1әсерін түсіндіреді;

бәсекелесемес

түсіндіреді;

ингибитор

әсерін

ферменттердің бәсекелес және бәсекелес емес ингибирленуін салыстырады

Нәруызбиосинтезі үдерісіндегі транскрипциямен трансляцияны

сипаттайды

А үдерісін түсіндіреді

В құрылымын қызметін түсіндіреді

С үдерісін түсіндіреді

Генетикалық

кодтың қасиеттерін түсіндіреді

генетикалықкодтың1қасиетін түсіндіреді

Барлығы

«Молекулалық биология» бөлімі бойынша

жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Білім алушының аты-жөні

Бағалау критерийі

Оқу жетістіктерінің деңгейі

Төмен

Орташа

Жоғары

Антигенменантидененің әрекеттесуін түсіндіреді

Антигенұғымына беруде қиналады.

анықтама

антигенұғымынаанықтама беруде қателіктер жібереді.

Антиген береді.

ұғымына

анықтама

Pжасушасын қиналады.

анықтауда

Pжасушасынанықтауда қателіктер жібереді.

P жасушасын анықтайды.

Rжасушасын қиналады.

анықтауда

Rжасушасынанықтауда қателіктер жібереді.

R жасушасын анықтайды.

Фермент-субстрат комплексінің түзілу механизмін түсіндіреді

фермент-субстрат реакциясыөнімін қиналады.

атауда

фермент-субстрат

реакциясыөнімінатауда қателіктер жібереді.

фермент-субстрат реакциясы өнімін атайды.

фермент-субстрат кешенінің түзілуінің 1,2,3-ші ерекшелігін атауда қиналады.

фермент-субстрат кешенінің түзілуінің 1,2,3-ші ерекшелігін атау кезінде қателіктер жібереді.

фермент-субстрат кешенінің түзілуінің 1,2,3-ші ерекшелігін атайды.

Ферменттердің бәсекелес және бәсекелес емес ингибирленуін салыстырады

бәсекелес емес ингибитор әсері көрсетілген сызба нөмерін анықтауда қиналады.

бәсекелес емес ингибитор әсері көрсетілген сызба нөмерін анықтауда қателіктер жібереді.

бәсекелес емес ингибитор әсері көрсетілген сызба нөмерін анықтайды.

бәсекелес, бәсекелес емес ингибитор әсерін түсіндіруде қианалады.

бәсекелес, бәсекелес емес ингибитор әсерін түсіндіру кезінде қателіктер жібереді.

бәсекелес,бәсекелесемес ингибитор әсерін түсіндірдіреді.

Нәруыз биосинтезі үдерісіндегі транскрипция мен трансляцияны сипаттайды

А процесін атауда қиналады.

В құрылымын анықтауда қианалады.

С құрылымының құрылыс ерекшелігі сипаттауда қиналады. қызметіне қалай бейімделгенін түсіндіруде қиналады.

С құрылымының құрылыс ерекшелігі қызметіне қалай бейімделгенін түсіндіреді.

А процесін атауда қателіктер жібереді.

В құрылымын анықтауда қателіктер жібереді.

С құрылымының құрылыс ерекшелігі сипаттауда қателіктер жібереді.

қызметіне қалай бейімделгенін түсіндіру кезінде қателіктер жіберген.

А процесін атайды;

В құрылымын анықтайды.

Сқұрылымыныңқұрылыс ерекшелігі сипаттайды. қызметіне қалай бейімделгенін түсіндіреді.

С құрылымының құрылыс ерекшелігі қызметіне қалай бейімделгенін түсіндіреді.

Генетикалықкодтың қасиеттерін түсіндіреді.

генетикалық кодтың 1 қасиетін атауда қиналады.

генетикалық кодтың 1 қасиетін атау кезінде қателіктер жібереді.

генетикалық кодтың 1 қасиетін атауда түсіндіреді.

«Қоректену» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаты

Хлоропласттың құрылымы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату

Фотосинтездің жарық кезеңінде өтетін үдерістерді түсіндіру

Фотосинтездің қараңғы кезеңінде өтетін үдерістерді түсіндіру

С3 жәнеС4өсімдіктердегікөміртектітұту (фиксация) жолдарын оқып білу

11.1.2.6Фотосинтезжәнехемосинтезүдерістерінің ерекшеліктерін салыстыру

Бағалау критерийі

Хлоропласттың құрылымы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнатады

Фотосинтездің жарық кезеңінде өтетін үдерістерді түсіндіреді

Фотосинтездің қараңғы кезеңінде өтетін үдерістерді түсіндіреді

С3 және С4 өсімдіктердегі көміртекті тұту (фиксация) жолдарын сипаттайды

Фотосинтезжәнехемосинтезүдерістерінің ерекшеліктерін салыстырады

Ойлау дағдысы деңгейі

Қолдану. Жоғарғы деңгей дағдылары

Орындау уақыты

20 ин

Төменде хлоропластың микросуреті берілген.

(а)(і) суретте көрсетіп белгілеңіз.

Фотосинтездің жарық фазасы жүретін жерді А әріпімен белгілеңіз

Рубиско ферменті табылатын бөлігін В әріпімен белгілеңіз[2]

Фотосинтез үдерісі жарық және қараңғы фазасы деп бөлінеді.Төмендегі сызбада фотосинтездің жарық фазасына қатысатын құрылымдар берілген.

(і) сызбадағы А және В құрылымдарын анықтаңыз А....................................................................................................................................................

.В[2]

(іі) фотосинтездің жарық фазасында түзілетін өнімді атаңыз

Кальвин циклді түсіндіріңіз

НАДФ рөлін түсіндіріңіз

Төменде С4 өсімдігінің жапырағы микросуреті берілген

(а)(і) Суретте J және L әріптерімен берілген құрылымдарды анықтаңыз. J................................................

L...............................................[2]

(b) (і) С4 өсімдігі фотосинтезінің С3 өсімдіктегі фотосинтезге қарағанда ерекшелігін түсіндіріңіз.

Ағзалардың фотосинтез және хемосинтез арқылы органикалық заттарды синтездеу реакцияларын түсіндіріңіз. Хемосинтезді фотосинтезден ерекшелейтін 2 белгісін сипаттаңыз.

Бағалау критерийі

тапсырма

Дескриптор

Білім алушылар

Балл

Хлоропласттың құрылымымен қызметі арасындағы өзарабайланысты орнатады

фотосинтездің жарық фазасы жүретін жерді белгілейді;

рубиско ферменті табылатын бөлігін белгілейді;

Фотосинтездің жарықкезеңінде өтетінүдерістерді түсіндіреді

сызбадағы А құрылымды анықтайды;

сызбадағы В құрылымды анықтайды;

Фотосинтездің қараңғыкезеңінде өтетінүдерістерді түсіндіреді

Кальвин циклі жүретін орнын атайды;

Калвинцикліндедәйекті реакцияларды сипаттайды;

Калвин циклінің өнімдерін атайды;

Фотосинтездіңжарыққатәуелді сатысындағы НАДФ рөлін сипаттайды.

С3жәнеС4 өсімдіктердегі көміртектітұту (фиксация) жолдарын сипаттайды

суреттеJәріптеріменберілген

құрылымдарды анықтайды;

суреттеLәріптеріменберілген

құрылымдарды анықтайды;

С4өсімдігіфотосинтезініңС3

фотосинтезгеқарағандақандай ерекшелігі барын түсіндіреді;

хемосинтездіфотосинтезден ерекшелейтін 1 белгісін сипаттайды;

Фотосинтезжәне хемосинтез үдерістерінің ерекшеліктерін салыстырады

ағазлардың фотосинтез

арқылыорганикалықзаттарды синтездеу реакцияларын түсіндіреді;

ағазлардыңхемосинтезарқылы

органикалықзаттардысинтездеу реакцияларын түсіндіреді;

хемосинтездіфотосинтезден ерекшелейтін 1 белгісін сипаттайды;

хемосинтезді фотосинтезден ерекшелейтін 2 белгісін сипаттайды;

Барлығы

«Қоректену» бөлімі бойынша жиынтық бағалау бойынша

жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Білім алушының аты-жөні

Бағалау критерийі

Оқу жетістіктерінің деңгейі

Төмен

Орташа

Жоғары

Хлоропласттың құрылымы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнатады

фотосинтездіңжарықфазасы жүретін жерді белгілеуге; рубискоферментітабылатын бөлігін белгілеуде қиналады

фотосинтездіңжарықфазасы жүретін жерді белгілеуде; рубискоферментітабылатын бөлігінбелгілеудеқателіктер жібереді

фотосинтездіңжарықфазасы жүретін жерді белгілейді рубискоферментітабылатын бөлігін белгілейді

Фотосинтездің жарық кезеңінде өтетін үдерістерді түсіндіреді

сызбадағы А және В құрылымды анықтауда қиыналады.

сызбадағы А және В құрылымды анықтауда қателіктер жібереді.

сызбадағы А және В құрылымды анықтайды

Фотосинтездіңқараңғы кезеңінде өтетін үдерістерді түсіндіреді

Кальвин циклі жүретін орнын атауда; Калвин циклінде дәйекті реакциялардысипаттауда; Калвин циклінің өнімдерін атауда; Фотосинтездің жарыққа тәуелді сатысындағы НАДФ рөлін сипаттауда қиналады.

Кальвин циклі жүретін орнын атауда; Калвин циклінде дәйекті реакцияларды сипаттауда; Калвин циклінің өнімдерін атауда; Фотосинтездің жарыққа тәуелді сатысындағы НАДФ рөлін сипаттауда қателіктер жібереді.

Кальвин циклі жүретін орнын атайда; Калвин циклінде дәйекті реакциялардысипаттайды; Калвин циклінің өнімдерін атайды; Фотосинтездің жарыққа тәуелді сатысындағы НАДФ рөлін сипаттайды

С3жәнеС4өсімдіктердегі көміртектітұту(фиксация) жолдарын сипаттайды Фотосинтездіңшектеуші факторларынзерттеужәне түсіндіреді

суретте J және L әріптерімен берілгенқұрылымдарды анықтауда қиналады.

С4 өсімдігі фотосинтезінің С3 фотосинтезге қарағанда қандай ерекшелігінтүсіндіруде қиналады.

хемосинтезді фотосинтезден ерекшелейтін 1 белгісін сипаттауда қиналады.

суретте J және L әріптерімен берілгенқұрылымдарды анықтауда қателіктер жібереді.

С4 өсімдігі фотосинтезінің С3 фотосинтезге қарағанда қандай ерекшелігінтүсіндіруде қателіктер жібереді. Хемосинтезді фотосинтезден ерекшелейтін 1 белгісін сипаттауда қателіктер жібереді.

суретте J және L әріптерімен берілгенқұрылымдарды анықтайды

С4 өсімдігі фотосинтезінің С3 фотосинтезге қарағанда қандай ерекшелігі барын түсіндіреді хемосинтездіфотосинтезден ерекшелейтін1белгісін сипаттайды

Фотосинтез және хемосинтез үдерістерінің ерекшеліктерін салыстырады

ағазлардың фотосинтез

арқылы органикалық заттарды синтездеуреакцияларын түсіндіруде қиналады. ағазлардыңхемосинтез арқылы органикалық заттарды синтездеу реакцияларынтүсіндіруде қиналады.

хемосинтезді фотосинтезден ерекшелейтін 1 белгісін сипаттауда қиналады.

ағазлардың фотосинтез

арқылыорганикалықзаттарды синтездеуреакцияларын түсіндіруде қателіктер жібереді. ағазлардыңхемосинтез арқылы органикалық заттарды синтездеу реакцияларынтүсіндіруде қателіктер жібереді.

хемосинтездіфотосинтезден ерекшелейтін 1 белгісін сипаттауда қателіктер жібереді.

ағазлардың фотосинтез

арқылы органикалық заттарды синтездеуреакцияларын түсіндіреді;

ағазлардыңхемосинтез арқылы органикалық заттарды синтездеу реакцияларын түсіндіреді; хемосинтездіфотосинтезден ерекшелейтін1белгісін сипаттайды.

«Заттардың тасымалдануы» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаты

Ссімдіктердегі заттар транслокациясы механизмін түсіндіру

Заттартасымалданудыңсимпласттық, апопласттық, вакуолярлық жолдарының мәнін түсіндіру

Жасуша мембранасы арқылы заттар тасымалының әр түрлі типтерінің механизмдерін түсіндіру

Натрий-калий сорғысы мысалында белсенді тасымалды түсіндіру

Мембраналық потенциалды сақтаудағы активті тасымалдың маңызын анықтау

Түрліконцентрациялытұзерітінділеріндегі жасушалардың су потенциалын зерттеу

Бағалау критерийі

Өсімдіктердегі заттар транслокациясы механизмін түсіндіреді

Заттар тасымалданудың симпласттық, апопласттық, вакуолярлық жолдарының мәнін түсіндіреді

Жасуша мембранасы арқылы заттар тасымалының әр түрлі типтерінің механизмдерін түсіндіреді

Натрий-калийсорғысымысалындабелсенді тасымалды түсіндіреді

Мембраналықпотенциалды сақтаудағы активті тасымалдың маңызын анықтайды

Түрліконцентрациялытұзерітінділеріндегі жаушалардың су потенциалын зерттейді

Ойлау дағдысы деңгейі

Білу жне түсіну Қолдану

Орындау уақыты

20 мин

Өсімдіктердефотосинтезнәтижесіндетүзілгенкөмірсуларфлоэмаарқылы тасымалданады. Флоэма сүзгілі түтік пен серіктес жасушадан тұрады

Төмендегі суретте органикалық заттардың «Жаппай ағын» теориясына негізделген тасымал түрі көрсетілген.

мезофилл жасушасында түзілген органикалық затты және оның серіктес жасушаға өту ерекшелігін сипаттаңыз.

флоэма арқылы тасымалданатын көмірсуды атаңыз

Төмендегі суретте өсімдіктегі су мен минералды тұздардың қозғалу түрлері көрсетілген.

(і) 1 және 2 құрылымдағы тасымал түрін анықтаңыз. 1...................................................................

(іі) 3 құрылымды атаңыз және оның тасымалға қалай қатысатынын түсіндіріңіз.

Сызбада жасуша мембранасы арқылы жүретін үдеріс көрсетілген

Тасымалға қатысатын 1 және 2 құрылым жұмыс істеу механизмді түсіндіріңіз.

Төменде мембрана арқылы иондардың тасымалдануы берілген