бжб / тжб, биология 10 сынып 1-4 тоқсан

«Биология» пәнінен

жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар 10-сынып

(қоғамдық – гуманитарлық бағыты)

Нұр-Сұлтан – 2020

Әдістемелік ұсыныстар мұғалімге 10 -сынып оқушыларына "Биология" пәні бойынша жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізуге көмек құралы ретінде құрастырылған. Әдістемелік ұсыныстар (қазақ тілінде білім беретін) 10 - сыныптың "Биология" пәні бойынша оқу бағдарламасы мен оқу жоспарының негізінде дайындалған.

Бөлім/ ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалаудың тапсырмалары мұғалімге оқушылардың тоқсан бойынша жоспарланған Оқу мақсатына жету деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.

Әдістемелік ұсыныстарда бөлім/ ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалауды өткізуге арналған бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар ұсынылған. Сондай-ақ, жинақта оқушылардың оқу жетістіктерінің мүмкін деңгейлері (рубрикалар) сипатталған. Дескрипторлары мен балдары бар тапсырмалар ұсыныс түрінде берілген.

Әдістемелік ұсыныс негізгі мектеп мұғалімдеріне, мектеп әкімшілігіне, білім беру бөлімінің әдіскерлеріне, критериалды бағалау бойынша мектеп, өңірлік үйлестірушілеріне және басқа да мүдделі тұлғаларға арналған.

Әдістемелік ұсыныстарды дайындау барысында ресми интернет - сайттағы қолжетімді ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар) қолданылды.

МАЗМҰНЫ

ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ4

Молекулалық биология және биохимия тарауына жиынтық бағалау4

Жасушалық биология бөлімі бойынша жиынтық бағалау10

ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ14

Заттардың тасымалдануы тарауына жиынтық бағалау14

Тыныс алу тарауына жиынтық бағалау19

Бөліп шығару бөлімі бойынша жиынтық бағалау23

ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ27

Жасушалық цикл тарауы бойынша жиынтық бағалау27

Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары бөлімі бойынша жиынтық бағалау30

Эволюциялық даму Селекция негіздері. Тірі ағзалардың алуантүрлілігі бөлімі бойынша жиынтық бағалау34

ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ38

Координация және реттеу бөлімі бойынша жиынтық бағалау38

Қозғалыс және Биофизика бөліміне жиынтық бағалау42

Биотехнология бөліміне жиынтық бағалау46

ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ

Молекулалық биология және биохимия тарауына жиынтық бағалау

Оқыту мақсаттары10.4.1.1 Жердегі тіршілік үшін судың іргелі маңызын

түсіндіру

10.4.1.2 Көмірсуларды құрылымы, құрамы және қызметтері бойынша жіктеу

10.4.1.5 Түрлі жағдайлардың нәруыздар құрылымына әсерін зерттеу

Дезоксирибонуклеин қышқылы репликациясы

Рибонуклеин қышқылы типтерінің құрылысы мен қызметтерін ажырату

Рибонуклеин қышқылы және дезоксирибонуклеин қышқылы молекулаларының құрылысын салыстыру

Бағалау критерийБілім алушы

Судың тіршіліктегі маңызын көрсетеді

Көмірсулардыңқұрылымыменқұрамыжәне қызметтерін сипаттайды

Нәруыздардың құрылысына температураның әсерін зерттейді

ДНҚ репликациясы үдерісін түсіндіреді

РНҚ типтерін құрылысы мен қызметтері арқылы ажыратады

РНҚменДНҚмолекулаларыныңқұрылысын салыстырады

Ойлау дағдыларының деңгейі

Қолдану

Жоғары деңгейлі дағдылар

Орындау уақыты20 минут

Тапсырма

1-суреттегі судың қасиетіне сипаттама беріңіз.

Кестені толтырыңыз. Әр сипаттамаға сай ұяшыққа қате болса «» және дұрыс болса

«» белгілеңіз.

глюкоза

жасунық

гликоген

крахмал

мономер

полимер

суда ерімейді

суда ериді

Құрылымдық

Қор заты

Энергия көзі

Оқушылар тағам құрамындағы нәруызды анықтау барысында көгілдір түсті ерітінді пайда болды, бұл туралы қандай қорытынды жасауға болады?

Реакция жылдамдығы

(а) Графикте А әрпімен белгіленген қисық сызыққа температура қалай әсер ететінін түсіндіріңіз.

(b) В нүктесінде нәруыз жоғары температраның әсерінен өзгеріске ұшырайды. Осы құбылысты атаңыз.

ДНҚ репликациясының сызбасы 3-суретте берілген.

3-сурет

P, Q, R,S бөліктерін атаңыз.

Р Q R S

РНҚ және ДНҚ молекулаларының құрылысын кестеде салыстырыңыз.

Салыстыру сипаты

РНҚ

ДНҚ

азоттық негіздер

көмірсу

құрылымы

РНҚ түрлерінің суреттері көрсетілген.

Суреттегі РНҚ түрлерін қызметтерімен сәйкестендіріңіз.

А. Нәруыз биосинтезі аяқталғаннан кейін ыдырап кетеді. В. ДНҚ молекуласының көшірмесі болып табылады.

С. Нәруыз молекуласының синтезі кезінде рибосомаларға аминқышқылдарын тасымалдайды.

Бағалау критерийі

Тапсырма

Дескриптор

Балл

Білім алушы

Судыңтіршіліктегі маңызын көрсетеді

суреткесәйкессудыңқасиетін

анықтайды;

анықталған судың қасиетін сипаттайды;

Көмірсудыңхимиялық құрылымымен

қызметтерібойынша жіктейді

глюкоза/жасунық/гликоген/крахмалдың

мономерге жататынын анықтайды;

глюкоза/жасунық/гликоген/крахмалдың

полимерге жататынын анықтайды;

глюкоза/жасунық/гликоген/крахмалдың

физикалық қасиетін біледі;

глюкоза/жасунық/гликоген/крахмалдың

қызметтерін ажыратады;

Биологиялық нысандарда нәруыздардыңболуын

анықтайды

тамақ сынақтарының нәтижесі бойынша қолданылатын реагентті анықтайды;

Нәруыздардың құрылысына температураның әсерін зерттейді

графиктегіАқисықсызығына температураның әсерін түсіндіреді;

В жағдайындағы құбылысты сипаттайды;

ДНҚрепликациясы үдерісін сипаттайды

ДНҚ репликациясына қатысатын 1, 2, 3 сандарымен берілген кезеңдерді біледі;

РНҚ типтерінің құрлысы

менқызметтерін анықтайды

1,2,3 суреттерге сәйкес РНҚ түрлерінің қызметтерінің сәйкестігін анықтайды;

РНҚменДНҚ молекулаларының құрылысын салыстырады

РНҚныңазоттықнегізін/көмірсу

атауын/құрылымын анықтайды;

ДНҚныңазоттықнегізін/көмірсу

атауын/құрылымын анықтайды.

Барлығы

Молекулалық биология және биохимия бөлімі бойынша

жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Білім алушының аты-жөні

Бағалау критерийі

Оқу жетістіктерінің деңгейі

Төмен

Орташа

Жоғары

Судың тіршіліктегі маңызын көрсетеді

Суретке сәйкес судың қасиетін анықтауда, анықталған судың қасиетін сипаттауда қиналады

Суретке сәйкес судың қасиетін анықтауда, анықталған судың қасиетін сипаттауда, қателіктер жібереді

Суретке сәйкес судың қасиетін анықтайды және анықталған судың қасиетін сипаттайды

Көмірсудыңхимиялық құрылымы мен қызметтері бойынша жіктейді

Глюкоза/жасунық/гликоген/ крахмалдың мономерге/полимерге жататынын анықтауда және физикалық қасиетін анықтауда, қызметтерін ажыратуда қиналады

Глюкоза/жасунық/гликоген/ крахмалдың мономерге/полимерге жататынын анықтауда және физикалық қасиетін анықтауда, қызметтерін ажыратуда қателіктер жібереді

Глюкоза/ жасунық/гликоген/ крахмалдың

мономерге/полимерге жататынын анықтауда және физикалық қасиетін анықтауда, қызметтерін дұрыс ажыратады

Биологиялық нысандарда нәруыздардыңболуын анықтайды

Биологиялықнысандарда нәруыздардың болуын анықтауда қиналады

Тамақ сынақтарының нәтижесі бойынша қолданылатын реагентті анықтауда қателіктер жібереді

Биологиялықнысандарда нәруыздардың болуын дұрыс анықтайды

Нәрыздардың құрылысына температураның әсерін зерттейді

Графиктегі А қисық сызығына температураның әсерін түсіндіруде, В жағдайындағы құбылысты сипаттауда қиналады

Графиктегі А қисық сызығына температураныңәсерін түсіндіруде, В жағдайындағы құбылысты сипаттауда қателіктер

жібереді

Графиктегі А қисық сызығына температураныңәсерін түсіндіреді; В жағдайындағы құбылысты сипаттайды

ДНҚ репликациясы үдерісін сипаттайды

ДНҚрепликациясыүдерісін сипаттауда қиналады

ДНҚ репликациясына қатысатын 1, 2, 3 сандарымен берілген кезеңдерді атауда қателіктер жібереді

ДНҚрепликациясыүдерісін толық сипаттайды

РНҚменДНҚ молекулаларының

құрылысын салыстырады

РНҚ ның азоттық негізін/көмірсу атауын/құрылымын және ДНҚ ның азоттықнегізін/көмірсу атауын/құрылымынанықтауда қиналады

РНҚ ның азоттық негізін/көмірсу атауын/құрылымын анықтауда, ДНҚ ның азоттық негізін/көмірсу атауын/құрылымын қателіктер жібереді

РНҚ ның азоттық негізін/көмірсу атауын/құрылымын, ДНҚ ның азоттықнегізін/көмірсу атауын/құрылымын анықтайды

РНҚ типтерінің құрлысы мен қызметтерін анықтайды

РНҚтиптерініңқұрлысымен қызметтерін анықтауда қиналады

1,2,3 суреттерге сәйкес РНҚ түрлерініңқызметтерінің сәйкестігін анықтауда қателіктер жібереді

РНҚтиптерініңқұрлысымен қызметтерін анықтайды

Жасушалық биология бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқыту мақсаттары

Электронды микроскоп арқылы көрінетін жасуша органоидтерінің құрылысы мен қызметтерінің ерекшеліктерін түсіндіру

Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделін пайдаланып, жасуша мембранасының құрылымы, қасиеттері және қызметтері

арасындағы байланысты орнату

Бағалау критерий

Білім алушы

Электронды микроскоп арқылы көрінетін жасуша органоидтерінің құрылысы мен қызметтерінің ерекшеліктерін анықтайды

Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделін пайдаланып, жасуша мембранасының құрылымы, қасиеттері және қызметтерін сипаттайды

Ойлау дағдыларының деңгейі

Білу және түсіну Қолдану

Орындау уақыты

20 минут

Тапсырма

1-суретте электронды микроскоп арқылы көрінет жасуша құрылымының сызбасы көрсетілген.

1-сурет

А, В және С, D құрылымдарының атауын атаңыз:

А.

В.

С.

A және C, D құрылымдарының қызметін сипаттаңыз:

Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделіндегі кейбір жасуша құрылымдары берілген:

Өзбіліміңіздіжәнекелтірілгенақпараттардықолданаотырып,плазмалық мембрананың құрылымын көрсетіңіз, диаграммасын салыңыз.

Тапсырманы орындаңыз.

Өзіңіздің салған диаграммадан гликопротеиндерді және холестеролды белгілеп көрсетіңіз.

Гликопротеиннің және холестеролдың қызметтерін жазыңыз.

Қызылша өсімдігінің кішкене үш бөлікке бірдей етіп кесіңіз және бірінші сынаққа бір бөлігін 2 см дистилденген су құйып бөлме темпертаурасында қалдырыңыз. Екінші бөлігін екінші сынауыққа салып мұзы бар стаканда қалдырыңыз. Үшінші сынауыққа кесілген бөліктің бірін салып, су құйыңыз және 100 градуста қайнаған суға сынауықты ұстағыш арқылы ұстаңыз, үш жағдайда қандай өзгеріс болады, сипаттаңыз.

Нәтижелерді салыстырып, қорытынды жазыңыз. Қыздарғанда қосқабатты билипидте қандай өзгеріс болады?

Бағалау критерийі

Тапсырма

Дескриптор

Балл

Білім алушы

Электрондымикроскоп арқылы көрінетін жасуша органоидтерінің құрылысымен қызметтерінің ерекшеліктерін

анықтайды

суретте электронды микроскоп арқылы көрінетіна,вжәнес,dжасуша

орагноидтарына атау береді;

суретте келтірілген а, в және с, d жасуша органоидтарының қызметін сипаттайды;

Жасуша мембранасының

жасуша

мембранасының

сұйық

сұйық кристалды моделін

кристалды моделіндегі кейбір жасуша

пайдаланып,

жасуша

компоненттерініңдиаграммасын

мембранасының

пайдаланып суретін салады;

құрылымы,

қасиеттері

салғандиаграммадан

және

қызметтерін

гликопротеиндердіжәне

сипаттайды

холестеролдыңорналасқанжерін

анықтайды;

гликопротеиннің және холестеролдың

қызметтерін сипаттайды;

жасуша

мембранасынаәсер

ететін

факторларды түсіндіреді;

жасуша мембранасына температурамен

әсереткендефосфолипидті

биқабаттағы өзгірісті түсіндіреді.

Барлығы

Жасушалық биология бөлімі бойынша

жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Білім алушының аты-жөні

Бағалау критерийі

Оқу жетістіктерінің деңгейі

Төмен

Орташа

Жоғары

Электрондымикроскоп арқылы көрінетін жасуша органоидтарының құрылысы мен қызметін анықтайды

Электрондымикроскопарқылы көрінетінжасуша

органоидтарының құрылысы мен қызметін анықтайды

Суретте электронды микроскоп арқылы көрінетін А, В және С, D жасуша орагноидтарына атау беруде, органоидтарыныңқызметін сипаттауда қателіктер жібереді

Суретте электронды микроскоп арқылы көрінетін А, В және С, D жасуша орагноидтарына атау береді, қызметін дұрыс сипаттайды

Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделін пайдаланып,жасуша мембранасының құрылымы, қасиеттері және қызметтерін сипаттайды.

Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделіндегі кейбір жасушакомпоненттерінің диаграммасын пайдаланып суретін салуда қиналады

Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделіндегі кейбір жасушакомпоненттерінің диаграммасын пайдаланып суретін салуда, салған диаграммадан гликопротеиндердіжәне холестеролдың орналасқан жерін анықтауда, гликопротеиннің және холестеролдыңқызметтерін сипаттауда қателіктер жібереді

Жасушамембранасының сұйық кристалды моделін пайдаланып,жасуша мембранасының құрылымы, қасиеттері және қызметтерін дұрыс сипаттайды

ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ

Заттардың тасымалдануы тарауына жиынтық бағалау

Оқыту мақсаттары

Беттік аудан мөлшерінің көлемге қатынасының мәнін есептеу

Пассивті және активті тасымалдау механизмдерін салыстыру

Бағалау критерий

Білім алушы

Беттікауданмөлшерініңкөлемгеқатынасының маңызын түсіндіреді

Пассивті және активті тасымалдау механизмдерінің ерекшеліктерін сипаттайды

Ойлау дағдыларының деңгейі

Білу және түсіну Қолдану

Жоғары деңгей дағдылары

Орындау уақыты

20 минут

Тапсырма

1. Кестені толтырыңыз.

1-кесте

1-суреттегі диаграммаға назар аударыңыз.

1-сурет

(а) Тасымалдау түрлерін сипаттаңыз.

А.

В.

2-кестені толтырыңыз.

Тасымалдау

А

В

Түрлері

Қозғалысы

Энергия

2-кесте

3-суретте тасымалдау түрлері көрсетілген.

3-сурет А тасымалдау түріне сипаттама беріңіз.

А тасымалдау түріне қарағанда С тасымалдау түрінің айырмашылығын сипаттаңыз.

Бағалау критерийі

Тапсырма

Дескриптор

Балл

Білім алушы

Беттік аудан мөлшерінің көлемге қатынасының маңызын түсіндіреді

1, 2, 3 және 4 ағзаның беттік ауданын/көлемін/ беттік ауданның көлемге қатынасын табады;

Амеба /құрт /қоян /қасқырдың мөлшері мен пішінін анықтайды және түсіндіреді;

Пассивтіжәнеактивті тасымалдау

механизмдерінің ерекшеліктерін сипаттайды

АжәнеВтасымалдаутүрлерін

сипаттайды;

А және В тасымалдау түрлеріне жататын типтерін атайды;

А және В тасымалдау түрлеріндегі мембарана арқылы өтетін заттардыңы тасымалы туралы сипаттама береді;

А және В тасымаладау түрлеріне энергияның қажеттігін анықтайды;

3-суреттегіАтасымалдаутүрін

сипаттаңыз;

АтасымалдаутүрінеқарағандаС

тасымалдаутүрініңайырмашылығын сипаттаңыз.

Барлығы

Заттардың тасымалдануы бөлімі бойынша

жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Білім алушының аты-жөні

Бағалау критерийі

Оқу жетістіктерінің деңгейі

Төмен

Орташа

Жоғары

Беттік аудан мөлшерінің көлемге қатынасының мәнін есептейді

Беттік аудан мөлшерінің көлемге қатынасының мәнін есептеуде қиналады

1,2,3 және 4 ағзаның беттік ауданын/көлемін/ беттік ауданның көлемгеқатынасын табуда,амеба/құрт/қоян/қасқырдың мөлшері мен пішінін анықтауда және түсіндіруде қателіктер жібереді

Беттік аудан мөлшерінің көлемге қатынасының мәнін дұрыс есептейді

Пассивті және активті тасымалдау механизмдерінің ерекшеліктерін сипаттайды

Пассивті және активті тасымалдау механизмдерінің ерекшеліктерін сипаттауда қиналады

А және В тасымалдау түрлерін сипаттауда қателіктер жібереді.