Дәстүр даналығы тақырыбындағы тәрбие сағаты материалы

Аршалы ауданының №2 орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Байбашкарова Нұрсұлу Сапарбековнаның қазақ тілінен 5 сынып оқушыларымен өткізген «Дәстүр даналығы» атты сынып сағатиы 2012-2013 о.ж.

Тақырыбы: « Дәстүрінің даналығы»

Мақсаты:

Тәрбиеленушілерге халқымыздың салт – дәстүрін, әдет – ғұрыптарын,мәдениеттерін көрсету.

Көрініс арқылы балаларды ата – бабамыздан асыл мұра болып қалған салт – дәстүрімізді біліп үйренуге тәрбиелеу.

Достық пен келісім, тәуелсіздіңктің тұғыры мықты екенің көрсету. Оқушыларды өз Отаның сүюге, құрметтеуге, даңқын асқақтатуға, салт – дәстүрін ұмытпауға баулу.Сөйлеу, есте сақтау қабілеттерін дамуына ықпал ету. Танымдық, эстетикалық, патриоттық тәрбие беру.

Көрнекілік: Плакатқа жазылған нақыл сөздер; салт – дәстүр тақырыбына сәйкес тұрмысқа қажетті заттар; көрініс көрсетуге қажетті жабдықтар мен киімдер.Ұлттық салт-дәстүрлерді көрсететін слайдтар

Түрі: Әдеби – музыкалық композиция

Жоспар:

Ұйымдастыру

Бахтияр Тайлақбаевтың орындауындағы Ата дәстүр әні ақырын айтылып тұрады , интерактивтік тақтадан салт -дәстүрге қатысты слайдтар көрсетіліп тұрады.

«Салт – дәстүр» тақырыбына арналған өлеңдер

Қазақ биі

«Бесікке салу » көріністері

«Қара Жорға» биі

Ефимов Русланның орындауында күй

Абайдың « Желсіз түнде жарық ай» өлеңі Ахимова Айгерім мен Григоренко Дашаның орындауында

«Тұсау кесер » көрініс

Бата беру Ауданның ақ әжелерінің басаты.

Қорытынды

1.Жүргізуші - Мерей:

Сәлем берем халқыма,

Сәлем берем жалпыңа.

Сәлемдесу кіреді,

Ата-дәстүр салтына.

Сәлеметсіздер ме, қадірлі қоңақтар , құрметті мұғалімдер !

Біздің бүгінгі «Қазақ халқының дәстүрінің даналығы» деп аталатын тәрбие сағатымызға қош келдіңіздер.

1-Оқушы : Юля

Здесь вырос я, познал здесь жизнь,

Но здесь не знал я, что такое горе.

Мой Казахстан, ты символ красоты!

Край счастья, край любви и край свободы!

Навеки вечные душою я с тобой

Я – дочь достойного и сильного народа!

2-.Жүргізуші - Даша:

Здраствуйте, уважаемые гости и дорогие учителя! Мы собрались сегодня дружною семьею, чтобы вырозить бескрайнюю любовь нашей Родине и глубокое почтение обычаям и традициям родного края.

1-Жүргізуші-Мерей:

Тәрбие сағатымызды ашып беру үшін ортаға қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің маманы Байбашкарова Н.С. шақырамыз

Байбашкарова Нұрсұлу Сапарбековна :

Сәлеметсіздер ме мектебіміздің қадірлі де құрметті қонаққа келіп отырған ауданымыздың ақ әжелері мен аудандық білім бөлімінің әдіскерлері және шәкірт тәрбиелеуде тынымсыз ізденісте жүретін ұстаздар . Бүгін біз бесінші сынып оқушыларымен бірге «Дәстүрінің даналығы» деген тақырыпта тәрбие сағатын өткізгелі отырмыз.

Бұл тәрбие сағатының мақсаты : Оқушыларға қазақ халқының салт -дәстүрін ,әдет –ғұрыптарын, мәдениетін бабалардан қалған асыл мұраларды үйрету,оқушыларды өз отанын сүюге ,данқын асқақтатуға баулу, патриоттық рухта тәрбиелеу. Сондай ақ оқушылардың қазақ тіліне тән әріптерін дұрыс айтылуына ерекше мән беру. Бүгінгі тәрбие сағатымызды ашық деп жариялап, 5 сынып оқушыларының өнерін тамашалауға шақырамын.

1 Оқушы - Сабина :

Салт дәстүрім қайта оралды, аты да аңыз!

Сұраймыз алғыста, ақылда біз

Үй дастархан даламыз, сахнамыз

Ұлы мейрам қуанышқа шақырамыз!

2-.Оқушы-Сергей :

Біздер бұрын көрмеген,

Салт – дәстүрін білмеген,

Үйренеміз дәріптеп

Заманымда өрлеген

1.Жүргізуші - Мерей:

Туғаннан соң адам боп,

Білімсізден жаман жоқ

Ел дәстүрін білмесең,

Жұрт айтады надан деп

Ата-бабаң ардақты

Жамандыққа бармапты

Ардай тұтып үлкенді,

Ата жолшын жалғапты.

Бауырласқан тәніміз,

Бұзылмаған антымыз

Кең даланың ежелгі ,

қазақ дейтін халқымыз

Өзге ұлттай біздің де

Бар дәстүрмен салтымыз- демекші біздер сіздерге бүгін қазақ халқының ежелден келе жатқан салт- дәстүрлерінің кейбірт түрлері жайында паш етеміз.

3.Оқушы-Вероника :

В традициях родной земли

И мудрость предков и народа достоянье!

По верному пути вы нас вели,

Преодолев во временибольше расстояниья.

Мы честный путь избрать смогли.

Учили нас вы старших уважать,

Родную землю от напастей защищать

И знаем мы – нет ничего дороже,

Чем ты – моя земля,

Моя Отчизна – Мать!

2 Жүргізуші –Даша

По представлению тюрков, нация состоит из обычаев и духовной культуры народа. И для того, чтобы сохранить свою культуру казахи с раннего возраста прививали детям любовь к родной земле, чувство национального достоинства, учили почтительно относиться к старшим, уважать и почитать традиции народа.

4.Оқушы-Эльмира:

Мәңгі толы қазағымның ғұмыры,

Сан асылдың ашылып тұр ғұмыры

Кеше ғана кезексіз ғып тастаған

Ғажап екен әдебі мен ғұмыры

5.Оқушы-Ксюша:

Сәнге толы қазағымның тірлігі,

Күліп тұрса ынтымақ пен бірлігі,

Әр жүректе бүршік жарып гулдейді.

Сезімінді серпілтетін жыр,гүлі.

1Жүргізуші-Мерей

Ортаға Юляны шақырамыз «Қазақ биі»

2 Жүргізуші –Даша

У казахов родословная велась по мужской линии. Казах считал своим немере – внуком – только того, кто рождался от сына. Ребенок родивщейся от дочери, назывался жиеном – племянником, а его ребенок – жиен шаром – отпрыском племянника. Так считалась по неписанному закону степей, когда дочерей отдавали в жены только людям из других родов и аулов, и потому их дети не могли расчитывать на положение прямых потомков главы семейного рода. Было даже такое выражение – жиен ел болмас, что в переводе означает – племянника не считай своим. Только теперь наше время, детей родившихся от дочерей стали называть внуками.

6.Оқушы- Карина :

Когда на свете появляется ребенок,

То в небе зажигается звезда

В ауле праздник грандиозный,

Богатый той- шілдехана!

Затем слова: ана, әке, әже, ата,

Затем ребенок слушает

Простые, но очень мудрые слова,

Что называются бата.

Но время пролетает незаметно,

Взрослеют дети, и бегут года,

Но близкие, родные нам слова:

Ана, әке, әже, ата,

Мы не забудем никогда !

1Жүргізуші-Мерей

Қазақ отбасында баланың дүниеге келуіне байланысты ежелден келе жаткан салт – дәстүрлері бар, кейбір дәстүрлер сәл өзгерген түрде бүгінгі күнге дейн сақталған. Бала дүниеге келгенде сүйінші сұрайды.

Сүйінші қазақ халқының жақсы дәстүрінің бірі. Жас нәресте дүниеге келгенде, қуанышты хабар болғанда, туған туыс, дос – жаран бір – бірінен сүйінші тілеп мәз – мейрам болып жатады.

7.Оқушы- Игорь:

Сүйінші, сүйінші дүниеге ер бала келді!

Ата, сүйінші, немерең туды!

Әже, сүйінші, бөпем келді дүниеге!

2 Жүргізуші –Даша

Бала дүниеге келгененнен кейін атасы мен әжесі немесе ауыл ақсақалы балаға ат қояды. Дін басы болғандықтан кейде баланың атын Молда қоятын болған. Ат қоюшы адам баланың құлағына : «Сенің атын Ербол» - деп үш рет қайталайды. Ат таңдаған кезде түрлі ырымдар, түсініктер, тілектер ескеріледі. Ата – аналар бала есімінің мағыналы әрі көркем болғаның қалайды.

8.Оқушы-Валерия:

Сен келді деп өмірге

Шырақ жағып көңілге

Қуануы халкымның тегін емес тегінде

1Жүргізуші-Мерей

Шілдехана – жаңа туған нәрестенің құрметіне арналған той, шілдеханаға арнайы шақыруменде, шақырусыз да келе береді. Бұл тойда «Баланыздың» бауы берік болсын! - деген құттықтау айтылады. Қоңактар таң атқанша домбыра тартып, өлеңдер айтады, түрлі ойын сауықтар ұйымдастырады. Жеңгендерді отбасының сый құрметіне бөлінеді. Шілдехана – баланы жын шайтаннан қорғап, күзетуден болған дәстүр. Сондықтан шілдехананы «Шәлде күзет» - деп атаған.

Шілдехана өткеннен кейін, баланың әке – шешесі бесік тойын жасайды. Ағаштан жасалған бесікті баланың нағашыларынемесе жасы үлкен қадырлы аналардың бірі әкеліп, сыйға береді. Ең алдымен бесікке салушы бесіктің өзін жын шайтандарды қуу үшін, түрлі иістерден арылту үшін отпен аластап шығады. Содан кейін көрпешелер мен жастықшаларды баптап салады. Баланы жатқызып бөлейді. Қолбау, белбеу және аяқ баумен тартып байлап қояды.

Баланы қырқынан шығару – сәби дүниеге келгеніне қырық күн толған кезден соң, нәрестенің «Сүт тырнағы» мен «Қарын шашын» алып теңгелер салынған ыдысқа 40 қасық су құйып шомылдырады.

Бесік қасиетті , киелі құтты мүлік , сәбидің алтын ұясы болып есептеледі. « «Ел іші- алтын бесік» -джеген сөз бесіктің құдіретңн көрсетеді.Жаңа туған баланы бесікке салу да халқымыз үшін елеулі дәстүрдің бірі. Бесікке салшу жолы үлкен немесе тәрбиелі өнегелі әжелерінеғ көп лалалы әйелдерге тапсырылады.Ол бесікті отпен аластап «тыштырма» жасап баланы бесікке бөлейді. Бесік үстіне жеті түрлі қадірлі таза заттар қойылады.бесікке салған адамға «бесәкке салар» яғни кәделі сыйлық беріледі.Осындай…