Деформация, серпімділік күші және Гук заңы 7-сынып

Сабақтың тақырыбы:

Деформация. Серпімділік күші. Гук заңы

Батыс Қазақстан облысы, Жаңақала ауданы

Мектеп: Жаңақала мектеп – гимназиясы

Күні: 04.12.2018

Мұғалімнің есімі: А.Г.Кисимова

Сынып: 7 «а»

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар: 0

Сабақ негізделген оқу

мақсаты (мақсаттары)

7.2.2.3 – пластикалық және серпімді деформацияларды ажырату, мысалдар келтіру.

7.2.2.5 – Гук заңының формуласы бойынша серпімділік күшін есептеу

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:

Оқулықта берілген тапсырмаларды орындайды. Тақырыпты меңгереді. Серпімділік күші, деформация және Гук заңы туралы негізгі ұғымдарды қалыптастырады.

Оқушылардың басым бөлігі:

Тақырыптың маңызы туралы дәлелдеп айтып бере алады.

Кейбір оқушылар:

Білімді сыныптастарына түсіндіріп оқулықтан тыс ресурстар қоса алады.

Бағалау критерийі

Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады.

Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Тілдік құзіреттілік

Жаңа білім

Ресурстар

Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар және әртүрлі заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.

Пәнаралық байланыс

Математика, қазақ тілі, дене шынықтыру

Алдыңғы тақырып

Салмақ.

Жоспарланған

уақыт

Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)

Ресурстар

Басталуы

5 минут

Топқа бөлу 2 минут

Геометриялық фигуралар арқылы топқа бөлу. Оқушылар геометриялық фигуралар түрлеріне қарай 4 топқа бөлініп отырады.

Үй тапсырмасы: «Допты қағып ал» әдісі 3 минут

Ауырлық күші дегеніміз не?

Ауырлық күші қалай белгіленеді және ауырлық күшін анықтайтын формула қалай?

Салмақ, салмақсыздық, асқын салмақ деген не?(фотосуреттер көрсету арқылы табады)

Күш дегеніміз не?

Күшті өлшейтін құрал?

Бүкіләлемдік тартылыс заңы?

Инерция құбылысы

Күштің өлшем бірліктерін атаңыз.

ҚБ: «Басбармақ» әдісі бойынша бағалау

1-топ «Деформация»

2-топ «Серпімділік»

3-топ «Гук заңы»

4-топ «Зерттеушілер»

Доп беру арқылы үй тапсырмасына шолу жасаймыз.

Ортасы

15 минут

Білу және түсіну 7 минут

Оқулықтағы мәтінмен жұмыс

Robert Hooke- әйгiлi ағылшын жаратылыстанушысы, ағылшындық Уайт аралында Фремуотер деген жерде 1635 жылы дүниеге келдi. Орта мектептi бiтiргеннен кейiн Оксфорд Университетiне түседi. 1660 жылы әйгілі “Гук заңын” ашты.

1661 жылы каппилярлық құбылысқа арналған еңбегiн жариялады. Гук өзiнiң 1665 ж. жарық көрген «Микрография» атты еңбегiнен кейiн әйгiлi болды. Бұл кiтапта Гук өзі жетiлдiрiлген микроскоппен көп зерттеулерін жүйелеп баяндайды. Тағы да бұл кiтабында Гук жарықтың табиғаты жайында ойларын жазып кеткен. Кейін ол астрономиялық құрал-саймандарды ойлап табу және оларды жетiлдiрумен айналысты, биологиялық, географиялық, геологиялық зертеулер жүргiздi. 1703 жылы қайтыс болды.

Серпімділік күші деп дененің пішіні мен көлемі өзгерген кезде пайда болатын күшті айтады. Бұл күш денелерді қысу, созу, майыстыру немесе бұрау кезінде пайда болады. Серпімділік күші әрқашан дененің пішіні мен өлшемдерінің өзгеруін тудырған күшке қарама-қарсы бағытталады. Мысалы, серіппені қолымызбен қысып, одан кейін оны бос жібере салсақ, онда серіппеде туындайтын серпімділік күші оны бастапқы қалпына келтіреді. Серпімді деформациялар кезінде денеде туындайтын серпімділік күші оның созылуына тура пропорционал: |F| = kΔl, бұл формула Гук заңын өрнектейді, мұндағы Ғсерп— серпімділік күшінің модулі, k — қатаңдық немесе катаңдық коэффициенті, Δl =l - l0 — дене ұзындығының өзгеруі.

Дененің серпімді деформациялануында пайда болатын күшті серпімділік күші деп атайды. Серпімділік күші денені құрайтын бөлшектердің электромагниттік өзара әсерлесуінен пайда болады .

Денелердің күш әсерінен формасы мен көлемінің өзгеруі деформация (Deformation) деп аталады Деформация себебі: атомдардың арақашықтығын өзгерткенде олардың арасындағы күштер де өзгеріске ұшырайды және ол күштер денені бастапқы қалпына әкеліуге тырысады. 1. Денеге күштің әсер етуін тоқтатқаннан кейін ол дене бұрынғы қалпына қайтып келсе, ондай деформацияны серпімді деп атайды. 2. Денеге күштіңәсер етуін тоқтатқаннан кейін ол дене бұрынғы қалпына қайтып келмесе, ондай деформацияны серпімсіз деп атайды. Серпімсіз денелерде серпімділік күштері болмайды!

Серпімді деформация үшін Гук заңы : Деформация кезінде пайда болатын серпімділік күші дененің абсалют ұзаруына (сығылуына) тура пропорционал.

F = kx

k- дененің қатаңдығы, Н/м

x- дененің созылу немесе ұзару шамасы, м

Күшті өлшейтін арнайы құрал – динамометр қолданылады. Динамометрдің әртүрі бар: қол динамометрі, тарту динамометрі, мектеп динамометрі.

Осы тақырыпқа қатысты терминдерді ағылшын тілінде үйренейік.

Қазақша

Күш

Серпімділік

Гук заңы

Деформация

Созылу

Сығылу

Бұралу

Майысу

Ығысу

Серпімді

Пластикалық(серпімсіз)

Орысша

Сила

Упругость

Закон Гука

Деформация

Растяжение

Сжатие

Изгиб

Сдвиг

Упругий

Кручение

Пластичный

Ағылшынша

Ғorce

Elasticity

Hooke's law

Deformation

Stretching

Compression

Torsion

Bending

Shift

Elastic

Plastic

Серпімді деформация түрлері:

Созылу Сығылу Бұралу Майысу Ығысу

Енді оқушылар сендер тақтадағы нұсқауларға сүйене отырып тәжірибелер жасап қорытынды жасайсыңдар.

Қолдану минут «Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі постер қорғау 8 минут

1 – топ: Деформация, деформация түрлері

Деформация дегеніміз не?

Деформацияның қандай түрлері бар?

Пластикалық деформация дегеніміз не? Оған қандай мысалдар келтіруге болады?

2 – топ: Серпімділік