Дене шынықтыруда баскетбол техникасын дамыту жолдары

Әдістемелік баяндама

Тақырыбы: «Дене шынықтыру сабақтарында баскетбол ойыны техникасын дамыту»

2020-2021 оқу жылы

ЖОСПАР:

КІРІСПЕ

1. Ойын туралы заманауй көзқарастар

2. Баскетбол ойынының ұйымдастырылуы

3.Оқушыларда баскетбол ойыны техникасының негіздерін қалыптастыру

ҚОРЫТЫНДЫ

Қолданылған әдебиеттер тізімі

КІРІСПЕ

Жан-жақты дамыған, ізгілікті тұрғыдан таза және рухани бай адам қалыптастыру мемлекеттің бірінші кезектегі міндеті болып табылады. Оқушы жастардың дене бітімі жағдайына, дене даярлығына республикамыздың саяси, экономикалық және идеологиялық болашағы тәуелді болып келеді.Сондықтан да, жастардың дене бітімінің дамуы, дене даярлығы және салауатты өмір салтын қалыптастырудың маңызды мәселелері мемлекетіміздің Президенті Н.Ә. Назарбаевтың, Үкіметіміз бен қоғам өкілдерінің тұрақты қамқорлығы аясынан табылады.

Жоғарыда аталған мәселелер бойынша соңғы жылдары аса маңызды құжаттар қабылданған: «Білім туралы», «Дене шынықтыру және спорт туралы» Қазақстанның Республикасының Заңдары, Қазақстан Республикасында Дене шынықтыру және спортты дамытудың Тұжырымдамасы мен бағдарламасы және басқа да құжаттарда дене бітімінің дамуы, дене дайындығы және салауатты өмір салтын қалыптастыру мәселелері мемлекеттік маңыздылыққа ие мәселелер екені атап көрсетілген.

Көптеген әдіс-тәсілдердің ішінде баскетбол алдыңғы орындардың бірінде болғандықтан, оқушылардың қозғалыс белсенділігін арттырудың анағұрлым тиімді құралы ретінде жалпы білім беретін мектептің бағдарламасына 3 сыныптан бастап енгізілген.

Тәуелсіздік алғалы бері республикамызда өзіндік дене шынықтыру жүйесі қалыптасқандықтан, дене тәрбиесі мәселелерін жақсарту мәселелері шешімін тауып, халықаралық деңгейде үлкен жетістіктерге жетіп келеміз. Қазақстандық жүйенің тиімділігі көптеген факторлар арқылы анықталады, олардың арасында спортшы тұлғасының іргетасы қаланатын жалпы білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие процесін құру және оның мазмұнын жақсарту маңызды рөл атқарады.

Спорттық ғылыми-әдістемелік әдебиеттерде оқушыларды жалпы білім беретін мектептерде оқытудың шарттары, құралдары мен әдістері ұсынылған. Басты назар дене жаттығуларының түрлері, соның ішінде баскетбол бойынша оқу материалын (бағдарламасын) топтастыруға аударылып келеді. Қазақстан Республикасының жалпы білім беретін мектептерінде дене шынықтыру бойынша оқушы немесе сыныптың қозғалыстары мен қимылдарының сыртқы сипатын ғана емес, ойын шарттарын негізге ала отырып, оқу материалдарының бастысы мен екінші дәрежелісін анықтауға деген жаңа көзқарастарды негіздеу талпыныстары бар. Дене тәрбиесі жүйесін жетілдірудің (оңтайландырудың) маңызды шарттарының бірі оқушылардың типтік-ерекшелік және дара ерекшеліктерін ескеру арқылы оқу-тәрбие үдерісін дараландыруды іске асыру балып саналады.

Мәселені оңтайлы нәтижелер арқылы шешу үшін бірсыпыра себептерге бола өз шешімін таба қоймаған мәселелерді атап көрсеткен жөн деп білеміз:

- сабақтарда баскетбол бойынша оқушылардың техникалық және тактикалық қимылдарын қалыптастыру барысында сенімді технологиялық көзқарас жасалмаған;

- ойын тәсілдерін меңгерудің орындалған детерминанттары жеткілікті дәрежеде атқарылмай қалғандықтан, динамикалық ойын жағдайларын және үйретудің құрылымды-қисынды кестесін жобалауды едәуір қиындатады;

- дене шынықтыру пәні мұғалімі мен оқушы арасындағы ақпараттар ағымын тиімді басқару тәсілдері елестетудің әртүрлі түрлеріндегі мәліметтер мен хабарламалар түрінде нақтылана қоймағандықтан, үйрету қарқынын, дене бітімі статусы мен спорттық нәтижелерін едәуір төмендетеді.

Баяндалған мәліметтер бойынша тұтас педагогикалық үрдісте оқушыларды үйретудің бастапқы кезеңіндегі жоғары маңыздылығы мен осы кезеңдегі спорттық-педагогикалық технологияларды жобалау (жоспарлау) жағдайлары мен тәсілдерінің жеткілікті түрде жасалғандығы арасындағы объективті қарама-қайшылық баскетболшы оқушыны қалыптастырудағы көкейтесті мәселе болып табылады.

Дене шынықтыру сабақтарында баскетбол ойыны техникасына үйретудің бастапқы кезеңін сабақтар жүйесінде келесі әдістемелік көзқарастарды іске асыру есебінен едәуір жақсарту мүмкіндігі қарастырылды:

- кезеңдер бойында ойын техникасы тәсілдерін қалыптастыру;

- динамикалық ойын жағдайлары (модульдері) негізінде оқу материалы мен оқу сабақтарын құру мазмұнын іріктеу.

Ойын туралы заманауй көзқарастар

Баскетбол ұжымдық ойын. Ойын 28х15м көлемдегі алаңда, 5 адамдық командалар арасында 40 минут барысында 10 минуттық үзіліспен ойналады.

Ойын мақсаты – қарсылас шығыршығына көп мөлшерде доп салу.

Баскетбол ойынындағы соңғы нәтиже өте айрықша.

соңғы нәтижеде үлкен сандық көрсеткіш (орта есеппен бір ойында 80-85 ұпай);

аралық нәтижелердің өзгеру жиілігі (орта есеппен әрбір 30 сеундта есеп өзгеріп отырады);

тең нәтижесінің болмауы, яғни сайыстың тең шешілуі мүмкін емес.

Табысқа жету үшін барлық команда мүшелерінің әрекетінің үйлесімділігі, өз әрекеттерін ортақ мақсатқа жұмылдырулары қажет.

Командадағы әрбір ойыншының әрекеті олардың алатын орнына қарай нақты бағытта жүргізіледі:

орталық ойыншы – бойы ұзын, дене бітімі шымыр, төзімді және серпінді болуы тиіс;

шеткі шабуылшы – бұл ең алдымен ұзын бой, шапшаңдық, секіргіштік, уақыт пен кеңістікті сезінуінің жақсы дамуы, мергендік қабілет ойын барысын бағалай білу мен батыл және шешімтал шабуылдай білу;

қорғаушы өте шапшаң, қозғалғыш және төзімді, танығыш әрі мұқият зейінді болуы тиіс.

Ойыншыларды қызметі бойынша бөлу – ойын әрекетінің негізгі принциптерінің бірі. Ойыншыларды ойын амалдары мен алаңдағы орналасуына қарай ғана емес, сондай-ақ оларды психофизиологиялық ерекшеліктеріне қарай да ажыратады.

Ойын әрекетінің нәтижелігі мидың уақытқа шапшаң жауап беру көрсеткіштерімен байланысты. Барынша шоғырланған мидың уақытқа шапшаң жауап беруі уақытты сезіну болып табылады, оны баскетболшының арнайы қабілеттерінің құрамдас бөлігі ретінде қарастыруға болады. «Уақытты сезінуді» дамыту негізінде сезім кешендерінің әрекеті жатыр, яғни уақытты қабылдау кеңістікті қабылдаумен байланысты. Түрлі амплуадағы баскетболшылар уақыт аралықтарын айрықша қабылдай білуі қажет. Артқы сызықтағы ойыншылар 5-10 с аралығында бағдар алуы тиіс, бұл ойынды ұйымдастырумен байланысты, орталықтағылар, айып алаңындағы белгіленген ережелермен 3с аралығында, алдыңғы сызық ойыншылары лақтырудың тұрақты аралығымен 1с.

2. Баскетбол ойынының ұйымдастырылуы

Баскетбол ойыны бойынша дене шынықтыру сабақтарында оқу үдерісін жаңғырту оқушылардың ойын әлуетінің қалыптасу процесіне тигізер объективті факторлардың сипаты туралы нақты түсінік алу үшін сабақтардың жүйелілігін, олардың баскетбол бойынша бағдарламасына сәйкестігіне мақсатты бағыттылығын талдау мәселесі қарастырылады. 1 кестеде мектептегі оқу- тәрбие үдерісін ұйымдастырудың типтік жағдайларын: негізгі міндеттерін, дайындық түрлерін және соларға бөлінген уақытты сипаттайтын материалдар берілген.

1 кестеден көретініміздей, дайындықтың барлық түрі бойынша оқытудың 3 жылының әр жылында сағаттар саны бірдей бөлінген, жекелеген азайтуларды (мысалы, ЖДД, СДД, техникалық дайындық) оқушылардың жоспарланған дайындық деңгейіне қол жеткізгендігімен және ойын мен жарыс тәжірибесінің күш салуымен түсіндіруге болады.

Техникалық дайындық әдістемесін мұғалімер кезеңді үдеріс деп қарастырады, онда әр кезең үшін техниканың негізгі буыны мен бүге-шүгесін игерудің жеке міндеттері қалыптастырылады. Мұғалімдер арасында оқытудың әрбір кезеңі (мерзім) үшін оқыту құралдарын таңдап алу, сондай-ақ беру мен лақтыруда қолдардың қимылының нақтылық параметрлерін қоюдың интегративті қадамдарын қолдану қиындық тудырды. Техникалық тәсілдерді жетілдіруді мұғалімдердің 70% дербес тапсырма беру арқылы ойын тәжірибесінде жүзеге асырады.

Келтірілген материалдардан көретініміздей, ойын әрекеті жүзеге асқан әрбір жылдық циклмен біршама өзгеріп тұрады. Бұл жағдай жеке-дара дамудағы танымның тездетілуіндегі оқытудың басты рөлін және оқушының ойын тәжірибесінің біршама бөлігін құрайтын, қозғалыстар мен арнайы әрекеттерді игерудегі техникалық дайындық әдістемелерін растайды.

1 кесте - Баскетболға үйретудің бастапқы кезеңіндегі оқу-тәрбие үдерісін ұйымдастыру

Негізгі міндеттер

Дайындық түрлері

Бөлінген уақыт

5 сынып

6 сынып

дене жағынан қалыптасу қасиеттерін тәрбиелеу

теориялық ЖДД

ойын техникасы тәсіліне үйрету («техника мектебі»), оларды тактикалық әрекетте жетілдіру

СДД

техникалық

тактикалық

ойын

тактикалық әрекеттерге үйрету (жеке және топтық) және оларды ойын кезінде жетілдіру

жарыстар

бақылау сынақтары

медициналық тексеру

жарыс әрекетіне тарту

спорттық лагерлер

барлығы:

Ескерту: алымда дайындық түрін жүзеге асыруға кеткен уақыт берілген, ал бөлгіште- осы уақыттың оқудың жалпы уақытындағы үлесі (%).

Ойын әрекетінің өлшемдерімен қатар біз психомоторлық қабілеттердің динамикасын да ұдайы бақылап отырдық, білетініміздей, олар баскетбол ойыны техникасының тәсілдеірне үйретудің материалды негізін құрайды.

Баскетбол ойыны бойынша сабақтың педагогикалық ұстанымдары және жаңғырту шарттары оқу-тәрбие үдерісінің тиімділігін арттыру мәселенің ғылыми негізделуін, әдістемелік негізгі қағидаларды анықтауды, оларды жүзеге асырудың шарттары қарастырылады. Аталған шаралардың жиынтығын біз оқушыларды баскетболға үйретудің бастапқы кезеңін жетілдіру және жоспарлы нәтиже алу үшін қазіргі заманға сәйкестендіру деп қарастырамыз.

Спорттық педагогикада үйренуді жаңа бастаған оқушының дайындығын және оқу-тәрбие әрекетіне дайындығын білдіретін жеке қасиеттері кіретін жағдайды жүйелеуге деген талпыныс спорт түрінің функционалдық құрылымын талдауға негізделеді. Және бұл кезде оқушының бойында болашақта спорттық биік нәтижелерге қол жеткізу қабілеттерінің әлуеті болуына баса назар аударылады. Сондықтан, оқушылардың оқу-жаттығу әрекетіне дайындығын жүзеге асырудың барлық қағидалары, жағдайлары мен жолдарын зерттеудің бірегей пәні ретінде, тұтас құбылыс ретінде қарастыру қажет.

Оқытудың мақсаты мен міндетін, мазмұнын, түрі мен сабақтың әдістерін құрастырғандағы, зияткерлік көзқарасы мен қозғалыс құрылымдарының бірлігі эксперименталді сыныптардағы оқу-тәрбие үдерісін құрудың негізін қалаушы қағидасы болып табылады. Осы қағида негізінде оқушының оқу-жаттығу әрекеті үдерісіндегі жан-жақты даму идеясы, ойынның толыққанды түрде және қанықтылығында ойын әрекетін игеру үшін шынайы алғышарт пен мүмкіндіктер түзетін, баланың рухани, сезімталдық, эмоциялық-тұтынушылық, зияткерлік және қозғалыс саласының тығыз байланысы мен байланыстылығы туралы идеясы жатыр.

Мазмұны бойынша ол әлеуметтік және биологиялық, қоғамдық және тұлғалық типтік және жеке-дара өзара шарттылығында және бірлігінде адамның мәнді тану мен қатар өмір сүру қажеттілігін көрсететін, теориялардың жалпы ғылыми қағидаларымен және тәжірибесімен тығыз байланысты. Осы идеяларға сәйкес, оқушының ойын әрекетін қалыптастыру арқылы, әлеуметтік және психофизикалық дамуы көбінде білімді белсенді және саналы түрде игерудің білім алу үдерісінде жүзеге асатыны туралы сенімді түрде айта аламыз.

Оқушыларды дайындауды басқарудың шынайы мүмкіндіктері жақсы дамитын және жаттығудың жоғары нәтижесін қамтамасыз ететіндей, басқа да бейімдері мен қабілеттерінің дамуына жеткізетін мүмкіндіктерін анықтап, реттеуге байланысты.

Осы тұрғыдан алғанда, даралау қағидасы оқу мазмұны мен дене шынықтыруға түсетін салмаққа барабарлық қағидасымен түйіседі.

Қозғалмалылық қағидасы сабақтың мазмұнын үздіксіз дамыту қажеттілігін, қолданатын жаттығуларды, әдістерді, сабақ жағдайларын және түсетін салмақ күшін, оның көлемі мен қарқындылығын ұдайы жаңартуды және күрделендіруді қажет етеді. Оқушыларға қойылатын талапты ұдайы арттыру ең алдымен берілген тапсырмалар мен салмақ күшінде, олардың жас ерекшеліктеріне, жынысына және дара қасиетеріне қарай, жоспарланған мерзімде жағымды нәтижелерге қол жеткізулерімен байланысты. Жаңа, күрделі тапсырмалар мен жаттығуларға өту, техникалық дайындық барысында алдыңғы оқу материалын толық игергенде ғана, ағзаның қызметтік және құрылымдық өзгерістері, әсіресе, дене жағынан және психомоторлық қасиеттерінің даму деңгейіндегі өзгерістері ескеріліп, жүзеге асуы керек.

Осы қағиданың жалпы қисынының басқа қадамы оқушының жеке жетістіктерінің үдемелі жетлуін қамтамасыз ету және осы негізде ойын әрекетін өзі бағалай білуді қалыптастыру қажеттілігінде көрінеді, оқушы бұл кезде нәтижелерден ғана емес, әрекеттің өзінен де қанағат алады, себебі, ол ойын кезінде өз қабілеттерін жүзеге асырып, өз мүмкіндіктерін толығымен ашады.

Осы ұстанымдарды оқытудың бастапқы кезеңінде де жүзеге асыруға болады. Бұны жүзеге асыруға қазақтың көптеп саналатын қозғалмалы ойындары бар, олардан баскетбол ойындарының тәсілдерін де, нақты тактикалық үлгіні де көруге болады. Ойынның белгілі кезеңі жасалатын динамикалық ойын жағдайлары бұнда маңызды рөль атқара алады.

Осы қағиданың ережелері оқу үдерісіндегі дене шынықтыруға түсетін салмақты түбегейлі өзгертуге жеткізеді: алаң көлемін ойыншылардың санын, ойын уақытын, дене жаттығуларының санын және қайталау санын азайтуға (ұлғайту) мүмкіндік береді. Үйренуді жаңа бастаған оқушыларда…