Дене тәрбиесінің қоғамдағы рөлі туралы танымдық мақала

ДЕНЕ ТӘРБИЕСІНІҢ БҮГІНГІ ҚОҒАМДАҒЫ РӨЛІ

Денсаулығы мықты тұлға болып қалыптасу үшін адамның ең басты міндеттері – дұрыс тамақтану, спортпен айналысу болып табылады. Өз денсаулығына мұқият адамның күнделікті өмірде де көңіл-күйі көтеріңкі болып жайдары жүруімен қатар, оның алға деген ұмтылысы мен өзіне деген сенімділігі арта түседі. Ал денсаулығынан белгілі бір кінәрат табылған тұлға әрдайым сол жағдайды ойлап уайымшыл болады және бұл жағдай оның күнделікті көңіл-күйі мен іс-әрекетіне де кері әсерін тигізеді, яғни, жұмысқа деген қызығушылықтың болмауы, шаршаңқы көріну деген сияқты кері тартпа іс-әрекеттер осы денсаулық мәселесінің оң болмауынан қалыптасады.

Демек, денсаулыққа немқұрайлы қарамау біз үшін өте маңызды болып табылатыны баршамызға түсінікті. Бүгінгі таңда, дене шынықтыру, спорт саласы да жоғарғы қарқынмен даму үстінде. Сонымен қатар, салауатты өмір салтын ұстану тек әскери адамдар мен спорт сүйер жандарда ғана емес, барша адамдардың, әсіресе жастардың арасында ерекше қызығушылық тудыратыны қуантарлық жайыт болып табылады.

Қазіргі таңда дене шынықтыру пәні балабақшада да мектеп, арнаулы білім беру орталықтары мен жоғарғы оқу орындарында да дене шынықтыру пәні ретінде негізгі-міндетті пән болып табылады. Алайда, осы аталған білім беру орталықтарында қандай деңгейде дене шынықтыру білімі алынып жатыр? Негізінде, дене шынықтыру пәнін көпшіліктің үстірт түсінуі бойынша бұл пән қалам алып, ақ параққа конспект жазатын сабақ емес, доп қуалап, асыр салаттын сабақ болып есептелетіні өкінішті. Жоқ, дене шынықтыру пәнінің де өзіндік ерекшеліктері мен ережелері бар. Мысалы, сабақтың түрін бірнеше бөлімдерге бөлер болсақ, бқл сабақта да теория мен практикасы бар болып табылады. Теория кезінде жаттығудың не екендігінен баста, әр жаттығудың қандай буындар мен ауруларға пайдалы екендігін жазып отыратын болсақ, футбол, баскетбол, тоғызқұмалақ пен шахмет сынды ойындардың да негізгі ережелерін міндетті түрде жаза отырып, есте сақтайтын болсақ, бұл баршамыз үшін тиімді болары анық. Сонымен қатар, егер бұл жазу әдісін міндетті деп еңгізер болсақ, дене шынықтыру пәнінде кездесетін төтенше не қауіпті жағдайлардың орын алуы да азаяр еді.

Біздің еліміздегі жоғары білім беруді модернизациялаудың негізгі үрдісі мемлекеттік білім беру стандартына сәйкес жастардың бойында тәжірибелік-бағдарлы бағыттағы құзыреттілікті қалыптастыру болып табылады. Олар студенттердің білім, білік және дағдылардың интеграцияланған үйлесімін, сондай-ақ жеке қабілеттері мен оларды өзінің болашақ кәсіби және әлеуметтік қызметінде қолдануға дайын болуын және үнемі өзгеріп отыратын жағдайларға табысты бейімделуді қалыптастырудан тұрады. Сондықтан, жеке тұлғалық-бағытталған білім беру технологияларын қолдану өзекті болып табылады, олар оқытудағы жеке көзқарасты қамтамасыз етеді және әрбір студенттің өзіндік дамуы мен өзін-өзі жүзеге асыруы үшін тиімді жағдайларды ұйымдастырады, оның мотивациялық мағыналық саласына сүйенеді.

Дене тәрбиесінің мақсаты тұлғаның жан-жақты үйлесімді дамуы болып табылады. Ол ақыл-ой, моральдық, Еңбек және эстетикалық тәрбиемен тығыз байланысты.

Бастауыш мектеп оқушыларын тәрбиелеудің ерекшелігі олардың анатомиялық-физиологиялық және психологиялық ерекшеліктеріне байланысты – бұл өсудің баяулауы, жүйке жүйесінің жоғары қозуы, жоғары реактивтілік және осыған байланысты өзгерістерге қарайды.

Оқу басталысымен балалардың ақыл-ой еңбегінің көлемі айтарлықтай өсу үстінде болады және сонымен қатар олардың қозғалыс белсенділігі мен ашық ауада болу мүмкіндігі айтарлықтай шектеледі. Осыған байланысты кіші мектеп жасындағы дұрыс дене тәрбиесі оқушы тұлғасының жан-жақты үйлесімді дамуының қажетті шарты ғана емес, оның ақыл-ой қабілетін арттырудың пәрменді факторы болып табылады.

Дене тәрбиесі бойынша тиімді ұйымдастырылған іс-шаралар күн тәртібінде бала ағзасының функционалдық мүмкіндіктерін кеңейтеді және ақыл-ой еңбегінің өнімділігін арттырады, шаршағандықты азайтады.

Бастауыш сынып оқушыларының дене тәрбиесінің міндеттері:

1) денсаулықты нығайту және дұрыс дене бітімінің дамуына жәрдемдесу;

2) қозғалыс шеберлігі мен дағдыларын қалыптастыру;

3) оқушыларды дене шынықтыру, гигиена бойынша, шынықтыру ережелері туралы білімдермен қаруландыру;

4) қозғалыс (физикалық) сапасын дамыту;

5) дене шынықтыруға деген қызығушылықты және оған деген қажеттілікті қалыптастыру;

6) жағымды моральдық-ерік қасиеттерін тәрбиелеу;

Бастауыш сынып оқушыларының дене тәрбиесінің міндеттерін табысты шешу, егер ол мектептің барлық оқу-тәрбие процесінің органикалық бөлігі, педагогикалық ұжымның, ата-аналардың, қоғамның жалпы мазасыздығының мәні болған жағдайда, әрбір педагог қызметкер өз міндеттерін "жалпы білім беретін мектеп оқушыларының дене тәрбиесі туралы Ережесіне" сәйкес орындаған жағдайда ғана мүмкін болады.