Девиантты мінез-құлық оқушыларға арналған авторлық бағдарлама

ШҚО, Аягөз қаласы

«№1 жалпы білім беретін орта мектебі» КММ

Девиантты мінез-құлықты оқушылармен жүргізілетін авторлық бағдарлама

Құрастырған: педагог-психолог Әбілахат А.Е

Мақсаты :

Девиантты мінез-құлықты оқушылардың танымдық процестерін, мінез - құлықтарын зерттеу және олардың эмоцияналдық қарым – қатынастарын қалыптастыру. Логикалық ойлауды және шығармашылық қиял қабілетін байқауды дамыту.

Міндеттері:

Баланың оқуға деген қабілетін, мотивациясын жоғарылату.

Баланың қабілеттерін, сезімдерін, қызығушылықтарын дамыту.

Мінез ерекшеліктерін зерттеу, түрлі әдістер арқылы көңіл-күйлерін көтеру.

Рухани байлығын, шығармашылық қиялын дамыту

Қабылдаудың ерекшеліктерін, қасиеттерін анықтау

Эмоциялық қарым – қатынасты қалыптастыру

Жұмыс жасау түрлері:

жеке және топтық коррекциялық жұмыс жүргізу.

Жүзеге асыру әдістері:

Әңгіме

Сауалнама

Тренинг

Коррекциялық жұмыстар

Релаксациялық ойындар

Сабақтарға қатысу

Диагностика және мониторинг

Оқушылармен жүргізілетін жұмыс түрлері:

Ата-анасымен байланыс жасау;

Тәртібі «қиын» оқушылар мен жағдайы «қиын» отбасыларды бақылауға алу;

Қамқоршы мұғалімдер бекіту;

«Қиын» оқушыларға жеке портфолио арнау;

Жеке картотека жүргізу (әңгімелерді тіркеу);

Психологиялық зерттеулер жасау;

Еңбекпен қамтылуына ықпал жасау;

Мектепішілік және мектептен тыс іс-шараларға тарту.

Түсінік хат

Мектептің әлеуметтік-психологиялық жұмысы балаға нақты және жан-жақты көмектесу, ата-аналарына максималды жақындау, қиын ортадағы балалар мен ата-аналарына басты жиі назар аудару және өзара қарым-қатынас жасау болып табылады.

Тәрбиесі қиын оқушыны болдырмау мақсатында мектепте «Құқық бұзушылықтың алдын алу кеңесі» ай сайын бекітілген жоспар бойынша жұмыс атқарады. Кеңестің төрайымы, мүшелері сайланып, бекітілген жұмыс жоспары мектептің қиындықтарымен ескеріліп жасалады. Кеңестің негізгі мақсаты: оқушының есепке алыну себептерін анықтау, қиындықты шешу жолдарын көрсету, бұзақылықтың алдын алу шараларын ұйымдастыру. Кеңес айына бір рет немесе қажетіне қарай екі рет отырыс өткізеді. Кеңесте оқушының құжаттары қаралып, шешім қабылдағаннан кейін бала мектепішілік есепке алынады. Есепке алынған оқушыға көмек көрсету, алға тарту, қиындықты жеңу жолдарын көрсету мақсатында сынып жетекшісі осы оқушы үшін тәлімгер болып тағайындалады.

Әр сынып құжаты ішінде

Қоғамдық тәрбиеші туралы жалпы мәлімет.

Мінездеме

Пән мұғалімдермен байланыс, пікірлер.

Хаттамалар.

Түсінік хаттар

Табель көшірмесі

Бақылау, зерттеу күнделігі

«Қиын» бала тәрбиесі төңірегінде мектептің тәрбие ісінде басшылыққа алуына болатындай бірсыпыра оң ұсыныстар беруде.

Атап айтсақ, олар:

отбасы тұрмысындағы қарым –қатынастарды, сәтсіздіктерді, бала тәртібін қадағалаудағы ата-ананың іс-әрекеттерін зерделеу;

баланың сабақтан тысқары уақытын қадағалау;

баланың шартсыз топтарға қатысуын, ондағы көшбасшылық деңгейін зерттеу;

баланың девиантты тәртібінің себептерін анықтау;

«қиын» баланың пайда болу себебін әлеуметтік педагогикалық тұрғыдан анықтап алу;

Қоғамда қалыптасқан “ мінез - құлықтан ауытқыған балаларды “қиын” немесе “ тәрбиесі қиын ” бала деп санау қабылданған тәрбиесі “қиын” балалардың әрекеті девиация деп аталады. Девиантты мінез-құлықтың пайда болуына көбінесе тұрмыс жағдайының қиын әрі төмен болуынан.

Ең басты себеп отбасы тәрбиесінде жатыр: ата-ананың ішімдікке салынуы немесе екеуінің біреуі болмауы. Осының бәрі баланың мінез-құлқының ішкі жан дүниесінің өзгерісіне әкеліп соқтырары белгілі. Алдын алу мақсатында девиантты мінез-құлықты оқушылармен жүргізілетін әлеуметтік педагог пен психологтың мектепішілік жылдық жұмыс жоспары құрылды.

Девиантты мінез-құлықты оқушылармен жүргізілетін жұмыс жоспары

Реті

Жүргізілетін жұмыстар

Мерзімі

Жауапты

Диагностикалық жұмыс

Мақсаты: Тәуекел топты анықтау, оқушының стресске төзімділік деңгейін зерттеу, мамандық таңдаудағы пікірлерін білу;

Оқушылардың оқу әрекетінің мотивациясын анықтау (тест)

Зунг депрессия шкаласы

Қыркүйек

Мектеп психологы

«Стресске бейімділік деңгейін анықтау» Авторы: Э.Ховард

Қазан

Мектеп психологы

Үрей деңгейін анықтау әдістемесі /Тейлор шкаласы бойынша/

Қараша

Мектеп психологы

С.Спилбергер бойынша өзін-өзі бағалаудың тұлғалық шкаласы-Өз мәселеңді дұрыс шеше аласыз ба?

Желтоқсан

Мектеп психологы

Темпераментті анықтау әдістемесі.

Қаңтар

Мектеп психологы

Қолдау жағдайын бағалау шкаласы (Д.Браун мен Д.Марлоу)

Ақпан

Мектеп психологы

Басса-Даркидің эмоциялық тесті

Наурыз

Мектеп психологы

«Аяқталмаған сөйлем» әдістемесі

Сәуір

Мектеп психологы

«Мен өмірді сүйемін!» сауалнамасы (7 – 11 сынып)

Мамыр

Мектеп психологы

Кеңес беру жұмыс

Мақсаты: оқушылар, ата-ана. сынып жетекшіге дұрыс бағыт бағдар беру.

Ерекше назарға алынған балаларға арналған кеңес

Жыл бойы

Мектеп психологы

Ата-аналарға арналған бала тәрбиесіне қажетті 14 кеңес

Жыл бойы

Мектеп психологы

Сынып жетекшілерге психологиялық кеңес

Жыл бойы

Мектеп психологы

Ағартушылық жұмыс

Мақсаты: Топпен практикалық жұмыс, ата-аналардың психологиялық білімдерін жоғарылату;

«Қиын бала қайдан шығады» ата-аналарға дәріс беру

Қыркүйек

Мектеп психологы

«Қауіпті жағдайлар. Сыпайы бас тарту» (баяндама 5-11 сынып оқушыларына)

Қаңтар

Мектеп психологы

Түзету-дамытушылық жұмыс

Мақсаты: оқушылар бойындағы эмоционалды қысымды шығару, тәуекел топ оқушыларын бақылау, өз-өзіне сенімділік деңгейін арттыру;

«Таныстық» тренинг

Қазан

Мектеп психологы

«Ашу-ызамен не істеу керек?» тренинг

Қараша

Мектеп психологы

«Өз жұлдызыңды тап» тренинг

Желтоқсан

Мектеп психологы

«Мен өзімді мақтан етемін» тренинг

Қаңтар

Мектеп психологы

«Күйзелістен қалай құтылуға болады?» тренинг

Ақпан

Мектеп психологы

«Ойлар. Сезімдер. Мінез-құлық» тренинг

Наурыз

Мектеп психологы

Ерекше назарға алынған оқушының дамуының психологиялық картасы

Баланың аты-жөні,тегі: _____________________________________________________________

Туған күні, айы, жылы:____________________________________________________________

Қай сыныптан бастап мектеп-лицейде оқиды: ____________________________________________________________________

Мекен – жайы: ____________________________________________Телефон:________________

Оқу үлгерімі: _____________________________________________________________________

Тәртібі: _________________________________________________________________________

Беделі:___________________________________________________________________________

Хоббиі: __________________________________________________________________________

Білімділігі мен ынтасы:___________________________________________________________

Арнаулы қабілеті, ерекшелігі_____________________________________________________

Өзін-өзі бағалауы:________________________________________________________________

Мінезінің ерекшеліктері:__________________________________________________________

Темперамент типі: _________________________________________________________________________________

Қорқыныш, агрессия ж.т.б. қажет емес көріністер байқала ма? _________________________________________________________________________________

Бойындағы өзі байқайтын кемшіліктер: _________________________________________________________________________________

Қарым – қатынасы: а) қоғамдық жұмыстарға_______________________________________ ә) сыныптастарына: _______________________ б) өз – өзіне____________________________

Достары:а)сыныпта:______________________________________________________________

ә) сыныптан тыс _________________________________________________________________

Жетістіктері: __________________________________________________________________________________

Ұстаздардың пікірлері: ______________________________________________________________________________

Ата-анасы және отбасы

Әкесінің аты-жөні:_____________________________________________________________________________

Жасы:_________________ Білім деңгейі: _____________________________________________

Жұмыс орны:____________________________________Телефон:_________________________

Анасының аты-жөні:______________________________________________________________

Жасы:__________________Білім____________________________________________________

Жұмыс орны:____________________________________________________________________

Отбасына мінездеме_______________________________________________________________

Отбасы құрамы, отбасымен тұратын басқа да жанұя мүшелері:_________________________________________________________________________

Әлеуметтік жағдайы:______________________________________________________________

Моральдық кемшіліктері:__________________________________________________________

Бөлме саны: ____________________________________________________ __________________

Балаға деген отбасы мүшелерінің қатынасы:________________________________________________________________________

Баланың отбасы мүшелеріне деген қатынасы:________________________________________________________________________

Интеллектуалдық дайындық (сөздік қоры, ой өрісі, арнайы икемділіктері, даму деңгейі, көрнекі-бейнелік ойлаудың дамуы)

Эмоционалдық еріктік дайындық (мақсат қою, шешім икемділігі, әрекет жоспарын белгілеу, оны жүзеге асыруға күш салу, кедергілерді жою, психикалық жүйелердің ырықтылығы, мотивациялық дайындық)

Оқыту мен тәрбиелеу кезіндегі қиындықтар: __________________________________________________________________________________

Сынып жетекші:______________________________

Психолог_________________________________

Оқушының жеке басына берілетін педагогикалық - психологиялық мінездеме

І. Ұжыммен өзара қарым-қатынасы және мектепке деген қатынасы

1.Ұжымда__________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Сыныптағы –қарым- қатынасы__________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

ІІ. Оқу әрекеті

1.Үлгерімі ____________________________________________________________________

111. Еңбекке деген көзқарас

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________1Ү. Оқушының жеке басының мақсатқа бағытталуы, ерекше бейімділігі

Ү Тәртібі.

ҮІ. Мінез-құлқының, темпераментінің ерекшелігі

1..Анық көзге ұрып тұратын мінез _____________________________________________________________________________ 2.Жеке басының бағыттылығына келер болсақ _____________________________________________________________________________

3.Темперамент типіне келер болсақ, _____________________________________________________________________________

4.Көңіл-күйі __________________________________________________________________

ҮІІ. Жалпы педагогикалық-психологиялық қорытынды

Диагностикалық жұмыс

Мақсаты: Тәуекел топты анықтау, оқушының стресске төзімділік деңгейін зерттеу, мамандық таңдаудағы пікірлерін білу;

Оқу мотивациясын тексеруге арналған сауалнама

/Н.Г.Лусканов бойынша/

10 сұрақтың жауаптары 0-ден 3 балға дейін бағаланады (теріс жауап – 0 балл, бейтарап – 1 балл, оң жауап – 3 балл). 30-25 балл жинаған оқушылар мектепке бейімделуінің жоғары деңгейін, 20 – 24 балл ортаңғы норманы, 15 – 19 балл ішкі мотивацияны, 10 – 14 балл және одан төменгі балл – мектепке деген теріс көзқарас, яғни мектеп дезадаптациясын көрсетеді.

Сауалнама сұрақтары

Саған мектеп ұнай ма немесе ұнамай ма?

Таңертең сен ұйқыдан тұрғанда мектепке қуанышпен барасың ба, әлде үйде қалғың келе ме?

Егер мұғалім мектепке ертең барлығыңның келуің шарт емес, келгісі келген оқушылар ғана келсін десе, сен сабаққа келесің бе, әлде үйде қаласың ба?

Кейбір сабақтың болмай қалуы саған ұнай ма?

Саған үй тапсырмасын бермегенін қалайсың ба?

Сен сабақта үзілістің көп болғанын қалайсың ба?

Сен ата-анаңа мектеп жайында жиі айтасың ба?

Саған мұғалімнің қатал болғаны ұнай ма?

Сенің сыныпта достарың көп пе?

Сыныптастарың саған ұнай ма?

Оқу мотивациясының динамикасын бағалау үшін сауалнамада сұрақтар қайталанып келеді. Оқу мотивация деңгейінің төмендеуі баланың мектеп дезадаптациясының көрсеткішін, ал оның жоғарылауы – оқудағы және дамудағы оң динамикасын білдіреді.

Жүргізілген зерттеулер оқушының мектепке бейімделуінің үш деңгейін бөліп көрсетеді:

Жоғары деңгей – оқушының мектепке қатынасы оң; берілген талаптарды адекватты қабылдайды, оқу материалдарын оңай меңгереді, мәліметтерді толық игерген, мұғалімнің айтқандарын мұқият тыңдайды, тапсырмаларды сыртқы бақылаусыз-ақ орындайды, өзіндік жұмысқа, барлық пәндерге қызығушылықпен қарайды, тапсырмаларды мұқият орындайды, сыныпта жоғары мәртебеге ие.

Ортаңғы деңгей - оқушының мектепке қатынасы оң; оқу материалдарын түсінеді, бағдарламаның негізгілерін меңгереді, тапсырмаларды өзбетінше орындайды, оларды орындауда мұқия, бірақ бақылауды талап етеді, сабаққа қызығушылықпен дайындалады, сыныптағы көп оқушылармен достық қарым-қатынас жасайды.

Төменгі деңгей – оқушының мектепке қатынасы теріс, денсаулығының нашарлығына реніш білдіреді, көңіл-күйінің нашарлығын көрсетеді, тәртіп бұзады, оқу материалдарын фрагменталды меңгереді, өзіндік тапсырмаларға қызығушылық көрсетпейді, сабақтарға немқұрайлы дайындалады, бақылау мен көмекті қажет етеді, пассивті, сыныпта жақын достары жоқ.

Зунг шкаласы (Т.И.Балашова бойынша)

Бекіну

Ешқашан

Кейде

Жиі

Үнемі

Мен жабырқаулық сезінемін

Өзімді таңертең өте жақсы сезінемін

Менде жылауықтық немесе жылауға жақын кезеңдер болады

Менің түнгі ұйқым жиі бөлінеді

Тәбетім жақсы

Мен қыз/ер баламен тез тіл табысамын.

Мен салмақ жоғалтып жатқанымды сезінемін

Мені іш қату мазалайды

Жүрегім әдеттегіден жылдамырақ соғады

Мен себептен себепсіз шармаймын

Менің ойлауым әдеттегідей анық

Маған қолымнан келетін істі істеу оңайға соғады

Мен тынышсыздық сезінемін және бір орында отыра алмаймын

Менің болашаққа үмітім бар

Мен әдеттегіден де ашуланшақпын

Маған шешім қабылдау оңайға соғады

Мен басқаларға керек екенімді, әрі пайда бар екенін сезінемін

Мен жеткілікті дәрежеде жақсы өмір сүріп жатырмын

Егер мен болмасам, басқаларға жақсы болатынын білемін

Мені әлі күнге дейін бұрын қуантқан нәрселер қуантады.

Тест қорытындысын өңдеу және интерпретациялау

Депрессия деңгейі (ДД) белгіленген сандардың соммасы ретінде есептелінеді:

Егер ДД 50 балдан аспаса, онда депрессиясыз күй болып есептелінеді.

Егер ДД 50-59 ұпайдың аралығында болса, жағдайға қатысты және невротикалық генездік сипаттағы жеңіл депрессиялық күй деген қорытынды жасалынады.

ДД көрсеткіші 60 пен 69 ұпай аралығында болса, субдепрессиялық немесе бүркелген депрессиялық күй болып табылады.

Нағыз депрессиялық күй ДД көрсеткіші 70 ұпайдан асқанда белгіленеді.

«Стресске бейімділік деңгейін анықтау» Авторы: Э.Ховард

Нұсқау: Cенің жағдайыңа жақынын белгіле.

1 – Әдетте 2-Кейде 3-Сирек.

р/с

Сұрақтар

Әдетте

Кейде

Сирек

Мен тез ашуланып, өкпелеп қаламын.

Жеңіліске шыдай алмаймын

Маған біреу сын айтса немесе тиіссе, ашуланамын, бірақ оны оған білдірмеймін

Кезекте тұрғанда шыдамсыздық танытамын

Өзіме жайсыздық тудыратын болса да, жауапкершілікті ала беремін

Маған көмек керек болып тұрсада көмек сұрауға ыңғайсызданамын.

Күйзелістен арылу үшін дәрілер ішемін.

Қиындықтарымды өзіме жақын адамдарыммен бөлісемін

Қателік жасасам кешірім сұрау маған қиындық туғызады

Қателік жасасам өзімді кінәлап, қатты өкініп, уайым кешемін.

Егер өзгелер мені өкпелетсе, оны оларға түсінуге мүмкіндік беремін

Мен достарымнан алғаннан гөрі, көмектескен сәтім көп деп есептеймін

Мен өзіме жақсы демалыстар сыйлай білемін.