Дидактикалық бірліктерді ірілендіру технологиясы туралы мақала

Дидактикалық бірліктерді ірлендіру-математикалық білім беру технологиясы

Атаева Тунжир Токтасыновна

Ә.Науаи атындағы №13 мектеп- - гимназиясы, ОҚО,Түркістан қаласы

Білім беру жүйесінде ерекше маңызды болып табылатын мәселелердің бірі-оқытуды ақпараттандыру яғни оқу урдісінде ақпараттық техналогияларды пайдалану болап табылады.

Оқытудың жаңа педагогикалық технологияларын меңгеру мұғалімнен орасан зор іскерлік пен шығырмашылыққа негізделген іздерністерді қажет етеді.Осындай мақсат көздеген жүйелі ізденістер мұғалімнің жаңа техналогияны меңгерүіне,иннавациялық жетілүне мүмкіндік береді.

Қазіргі кездегі математықалық білім баланың интеллектісін дербес ойлауын дамытуға бағытталған.Бұл салада,біз сөз еткелі отырған техналогияның алар орны ерекше.

Дидактикалық бірліктерді ірлендіру деп аталатын математикалық білім техналогияы 1964-1996 жылдар арасында академик П.М.Эрдинеевтің жетекшілігімен жүргізілген теориялық және тәжірібелік ізденістердің,практиқалық,жұмыстың нәтіжесінде өмірге келді.

П.М.Эрдинеевтің дидактиқалық бірліктер деген ұғымды осыдан 20 жыл бұрын енгізген.

Автор оқу материалынан кіші көлемде берілетін ақпаратты алып тастамай,тек меңгеріліп,ойлауға,дамыуға өріс ашылды.

Академик В.Журалев,А.Маркушевич т.б бұл техналогияның тиімділігін атап өтіп ғасыр идеясы деб таныған.

Жоғарыда аталған ғылымдардың ой-пікірлерімен келісе отырып, оқушының ақыл ойының дамыуы,математықалық ой-өрісін кеңеюі,танымдық қәбілеттерінің дамыу дәл осы әдістемені қолдану барысында жеделейтіндігін өмір көрсетіп отыр деуге болады.

Оқушының білімінің сапасына әсер ететін факторлардың бірі оқұлық болса ,ондағы жаттығұлардың мәні, мағнасы, ролі зор.

Бүгінде ДБІ жаңашылдық техналогия ретінде әр-түрлі аймақтарға кеңінен қолданылуда. Республикамызда 1997 жылдан бері енгізілген жатқан професеор Т.Қ.Оспановтың жнтекшілігімен жазылған Математыкалық оқулықтары осы теорияга негізделген.

Мысалы

Түріндегі төрт аралық операцаны пайымдау аркылы шешу,ойлау әрекетінің ішкі потенциалды резерветерін ашуға көмектеседі. П.К.Анохин тұжырымдамаларымен айтсақ,табиғаттың айнымас заңдылықтарының бірі «кері байланыс» заңының іске қосылуымен тиімді.

ДБІ технологиясының басты ерекшеліктерінің бірі кері есептерді шығару «кері есеп»ұғымы ғылымға өзіміз жоғарыда айтып өткен академик П.К. Анохин енгізген кері байланыс (афферентация) деген психологиялық ұғыммен байланысты.

Кері есептерді шығару,тура есепті кері есепке айналдыру арқылы баланың белсенділігі,қызығушылығы артады,шығармашылық дербестік пайда болады.

Математикалық әдебиеттерден мынадай ережені көп кездестіруге болады.» Математикадағы басты нәрсе-ұғымдары ой елегінен қайта өткізе білу».Кез келген тура есепті кері есепке айналдыруды бір сан екі рольде болады.

Біріншіде екі санның қосындысы, көбейтіндісі түрінде болса,екінші жағдайда айырма не бөлінді, қызметін атқарады.

Жаңа буын оқлыққа бес түрлі;қосындыны табыуға,калдықты,бірнеше бірлікке артық ,не кем санды табуға, айырмалық салыстыруға берілетін есептердің кейбіріне кері болып табылатын есеп ретінде белгісіз қосылғышды,азайғышты, азайтқышты табыуға баланысты есептер 1-сыныптан бастап-ақ енген.

«Кері есеп» ұғымы алғаш көрнеккіліктер арқылы тісіндірілуі тиімді мысалы;столға бес кітап қойдым,оның жаңына портфельды орналыстырған соң мына есеп айтылыды.

Столда 5 кітап бар, ал портфельдегі кітаптардың үшеуі артық.Портфельде қанша кітап бар?

Бұдан соң ; не білгілі, не белгісіз, артық па кем бе екенін анықтауға арналған сұрақтар беріліп,жауаптар алынады.

Есеп шығарылады кері есепке көшнр алдында,столдағы кітаптарды алаып тастап,балалар ,портфельде 8 кітап бар, ал столдағы кітаптың одан 3-уі кем.Столда неше кітап бар?есеп шығарылған соң алдынғы есепте не бергілі болды ,нені таптық ,соңында ше?денген сұрақтарға жауаптар алынады

Белгісізді бірінші жағдайда қандай амалмен тапқанымызды анықтаймыз.Содан кейін ғана «кері есеп» ұғымы енгізіледі.

Осы типтердегі есептерді кқрнекіліктер арықылы шешуді меңгерген кезде төмендегідей абстрактылы есептерге көшуге болады.

Білім беру техналогиясында жаңа бағдар-витагендік оқыту адысы тілдерді меңгеріге айтарлықтар пайда келтңретіндігін өз тажрибемізде сынап көрдік.