ДНҚ молекуласының құрылысы туралы биология таныстырылымы

Сабақтың тақырыбы: ДНҚ молекулалық құрылысының принциптері: нуклеотидтердің комплементарлығы. Модельдеу «ДНҚ молекуласын құру»

Оқу мақсаты:

9.4.1.2 ДНҚ молекуласының қос шиыршықты құрылымын сипаттау

9.4.1.3 ДНҚ-ны құрылымдық қағидалары негізінде үлгілеу .

Бағалау критериі:

Нуклеин қышқылдарының құрылысын біледі.

ДНҚ молекуласының құрылымын түсінеді .

ДНҚ молекуласының құрылымдық қағидаларын сипаттайды

Нуклеотидтің құрамбөліктері

Азотты

негіздер

Бес көміртекті қант

Фосфор

қышқылы

А- аденин

Г-гуанин

Ц- цитозин

Т- тимин

У- урацил

Пириминдер бір сақиналы молекуладан тұрады:Т,Ц,Ужатады .

Пуриндер екі сақиналы молекуладан тұрады:А,Г жатады .

ДНҚ да – дезоксирибоза . С 5 Н 10 О 4

РНҚ да –рибоза

С 5 Н 10 О 5

Формуласы Н 3 РО 4

ДНҚ ның нуклеотидтері: А,Т,Г,Ц

Р НҚ ның нуклеотидтері: А,У,Г,Ц

ДНҚ молекуласының құрылымының ерекшеліктері:

ДНҚ қос шиыршықты болып келеді.

Әр тізбектегі қант – фосфатты көпірше ішіндегі байланыс – ковалентті полюсті .

Дезоксирибозадағы көміртек және фосфор қышқылдарындағы оттек атомдары арасында түзіледі.Мұны фосфодиэфирлі байланыс деп атайды.

ДНҚ тізбектері арасындағы сутектік байланыс пайда болады.

ДНҚ молекуласының құрылысы

Нуклеотидтер ің азотты негіздері сутектік байланысты белгілі бір ретпен түзуі комплементарлық ережесі деп аталады. А нуклеотиді Т

Нуклеотидке, ал Г -Ц комлементарлы болады.ГЦ арасында үш , АТ арасында екі сутектік байланыс болады .

Комлементарлық ережені екі жағдайда анықтауға болады:

І. Егер бір тізбектегі нуклеотидтер реті белгілі болса,екі тізбектен тұратын тұтас ДНҚ молекуласын құру.Аденинге тиминді, гуаниниге цитозинді керсінше қойып комплементарлы тізбекті құрады.

ІІ.Егер біреуі белгілі болса,азотты негіздердің пайыздық құрамын есептеуге болады.

М: ДНҚ да 10% аденин бар6 демек комплементарлы тимин де 10% болады . Қалған 80% цитозин мен гуаниниге тиеселі . Демек , цитозин мен гуанин 40% дан болады .

Комплементарлық ережесі

Тапсырмалар

№1 тапсырма:

Төменде ДНҚ молекуласының тізбегі берілген. ДНҚ - ны ң екінші комлементарлы тізбегін аяқтаңыздар.

ААГТЦЦТТАГАЦГАТТАГЦЦА

ТТЦАГГААТЦТГЦТААТЦГГТ

№ 2 тапсырма:

Егер ДНҚ-ның екі тізбегінде тимин 18 нуклеотид болса қалған нуклеотидтердің үлесін табыңыздар.

Ж: аденин -18 %,

Гуанин мен цитозин -34 % дан болады .