Домбыра атадан қалған мұра туралы шағын эссе

Домбыра… домбыра дегенде бірден көз алдымызға екі ішекті, ұзын мойынды қазақ халқының музыкалық аспабы елестейді. Домбыра –қазақ халқының өте ерте және кең тараған, нағыз табиғи ұлттық музыкалық аспабы. Тіпті, осы орайда мына бір ән шумақтары ауызға ілінетіні:

Бабамыздың мұңысың сен, домбыра,

Анамыздың сырысың сен, домбыра.

Қазағымның жүрегінен жаралған,

Даламыздың үнісің сен, домбыра,-

деп, ән шумақтарына қосып жүрген аспабымыз расында да, қазақ елінің тарихи тұп-тамырын, салт-дәстүрін, өнерін, болмысын әлемге паш еткізіп, қазақ «атын» танытып жүрген – қара домбырамыздың қасиеті. Күллі қазақ халқының тарихын мойнына асынып жүргендей. Үні құлаққа жағымды, қоңыржай дыбысты домбыра аспабы адамның көңілін бірден баурап, өзіне еліктіретіні сөзсіз.

Салт- дәстүр, әдет-ғұрыпқа бай халқымыз, соның ішінде, өнерді ерекше дәріптеген. Ертеректе дәл осы домбыра аспабында өнер көрсететін адамды сал, сері, ақын, күйші, жыршы, термеші деп қоғамда ерекше құрметтеген. Аталған дәстүрлі өнеріміз атадан-балаға, ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, жалғасын тауып отыр. Бағзы заманнан бергі келе жатқан бұл өнеріміз, бүгінгі таңның арайлы күнінде де жалғасын тауып отырғандығы көңіл қуантарлық. Қазір де домбырада «әу» демейтін қазақ жоқ шығар, қазақы әндерді нақышында орындаған дәстүрлі әнші, күйшілеріміз, жалпы, домбыраның тілін білетін жандар біздің қоғамда да ерекше орын алмақ.

Домбыраның шығу тегі туралы бірнеше тарихи дерктер бар, бірақ шынымен де қайсысы нақты біздің домбырамыздың тегі екендігін кім білсін? Хорезм маңынан табылған балбал тастағы суретте бала қолына бір аспапты ұстап отыр. Оған әлемде ең ұқсасы қазақтың домбырасы. Осы балбал тастың тарихы б.з.д.Vмыңыншы жылдан басталады. Ол кезде қазақтың аты да, иісі де жоқ кез. Тағы бір дерек көзі б.з.д VII-VI ғасыр Орта Азия өңірін сақ тайпалары мекен еткен. Сақтар негізінен Іле алқабы мен Жетісу өңірінде болған. Мысалы, IV-III ғ осы өңірлерден табылған домбыраның түр-түсін тас «ескеткіштің» өзі айтып тұрғандай, домбыра қай уақыттан бастап пайда болғанын баяндап тұр.

Әртүрлі ескерткіштерге, сондай-ақ этнографтардың жазып қалдырған еңбектеріне жүгінсек, домбыра және өзге халықтардың осы тектес аспаптары орта ғасырларда белгілі болған екен. Мысалы, Әбу-Насыр әл-Фарабидің еңбектерінен тамбур…