Нотасыз домбыра үйренуді бастау туралы мақала

«Ноталық білімсіз домбыраны бастау»

Ревшенов Шынгыс Айтбаевич.

Тараз қаласы, №6 орта мектебінің музыка пәнінің мұғалімі.

[email protected]

Кіріспе

«Ноталық білімсіз домбыраны бастау». Бұл мақалада қазақтың ұлттық аспабы домбыраны қалай нотасыз, жылдам әрі жеңіл үйренуге болатыны баяндалады. Домбыраны үйрену арқылы ұлттық рухты бойына сіңіріп өседі. Домбыра үйренудің көптеген әдіс — тәсілі бар. Мен ұсынып отырған әдіс үйренушіге қолайлы жағдай туғызатын болады. Сонымен қатар, домбыра аспаның құрылысын және құпия ережені жаттау арқылы аспапты тез үйрену әдісі көрсетіледі. Домбыра үйренуші нотасыз домбыра үйрену әдісін меңгеріп, оны кез келген адамға үйрете алатындай білімін толықтырады. Домбыраны нотасыз үйрену заманауи және заманның ерекшелігін ескере отырып, жан-жақты тұжырымнан, іс тәжірбиеден сәтті өтіп, өзінің жемісін көрсететін қолайлы әдіс.

Домбыра – қазақтың ұлттық аспабы. Ұлттық мұрамызды ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу әрбір қазақтың міндеті. Ал бірақ қалай жеткіземіз? Ол үшін өзіміз домбыра тартуды үйреніп, оны болашақ ұрпағымызға үйретіп отырудың өзі жеткілікті. Домбыраны қалай оңай үйренуге болады? Мысалы сіз «Адай» күйін үйренгіңіз келді? Сіздің алдыңызға «Адай» күйінің нотасын берді, әрине, сіз түк түсінбейсіз? Себебі музыка пәні 1-6 сынып аралығында ғана болды және сіз ол уақытта ноталық сауатты толық меңгере алмадыңыз немесе ұмытып қалдыңыз?

Сіз бұл күйді үйрену үшін сізге бірінші нота үйрену қажет болады. Ал нота үйрену екінің бірінің қолынан келмейді немесе шыдамы жетпейді. Суретке қараған оқушы ноталық белгілерді түк түсінбейді.

Осы мақсатта мен «Ноталық білімсіз домбыраны жылдам үйрену әдісі». тақырыбында қарапайым әдісті ұсынуды жөн көрдім. Ол үшін мына қадамдарды орындау қажет:

Домбыра аспабының құрылысымен танысып, жаттау

Құпия ережені жаттау

БАР БОЛҒАНЫ ЕКІ ҚАДАМ.

Домбыраның құрылысы.

1-сурет

Бұл суреттен бізге маңыздысы: ішектері (үстіңгі және астыңғы); пернелері (19).

Құпия ереже

Оң қолға қатысты:

П – төменгі қағыс (1 саусақ орындайды)

V – жоғары қағыс (бас бармақ орындайды)

Сол қолға қатысты:

п – перне

н – нүкте

о – ашық ойнау

Бұл ереже бойынша домбыра үйренушіге бөлшек түрінде жазу ұсынылады.

П

1н1

П

1н1

1-мысал:

үстіне жазылғанды үстіңгі ішекте басамыз

ортасындағы қағысы (оң қолға қатысты)

астына жазылғанды астыңғы ішекте басамыз.

(құпия ережені еске түсіреміз: н-нүкте, п-перне, 0-ашық ойнау, П-төменгі қағыс)

2-мысал:

П

1п1

П

1п1

0 – ашық ойнау (яғни бұл жерде үстіңгі ішекте перне басылмайды)