Дүниетану сабағында сыни ойлауды дамыту туралы мақала

Дүниетану сабағында сыни тұрғыдан ойлауға үйрету технологиясын пайдалану ерекшелігі

Қазақстан Республикасының 2011-2020 жылдарға арналған білім беруді дамыту бағдарламасында: «Білімді дамытуда негізгі инновацияны енгізу, білім беру мен ақпараттық технологияларды жетілдіру болып табылады». –деп атап көрсетілген.

Бастауыш мектептегі жаңа өзгерістер әлемдік білім беру тәжірибелерін пайдалана отыр, баланың жеке дара күшінің дамуын қамтамасыз ететін жаңа технологияларды іздестіру және оларды қолдануға бағытталған.

Орта білім беру жүйесінде әлемдік жоғары деңгейге қол жеткізген анағұрлым танымал оқыту әдістемелері арасында сындарлы оқыту теориясына негізделген тәсіл кең тараған.(Hattle, 2009)

Сындарлылық теориясына негізделген оқытудың мақсаты- оқушының пәнді терең түсініп қабілетін дамытып, алған білімдерін сыныптан тыс жерде, кез келген жағдайда тиімді пайдалана білуін қамтамасыз ету.Оқытудың маңызды факторы мұғалімнің оқушының тақырып мәнін өз бетімен меңгеруін түсінуі мен бағалай алуы болып табылады. Бағдарлама оқушының тілдік төрт дағдысын: тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым жетілдіруге бағытталған. Тыңдалым дағдысы бойынша: негізгі ойды түсіну, ақпаратты анықтау, түсінгенін өмірде қолдана білу бағаланады.

Айтылым дағдысында–тапсырмалар тақырыпқа қатысты ойын білдіру, өз көзқарастарын дәлелдеу, шешім шығару, қорытынды пікір жасау туралы түсінік пен біліктілік деңгейінде бағытталады. Оқылымның мақсаты –мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты әртүрлі деңгейде қабылдауы және түсіне білуі, мәтінді оқи алуы. Оқылым бойынша біліктілік деңгейін анықтау, түсініп оқу, зерттеп оқу, шолып оқу, мәселені сын тұрғысынан бағалау, анықтау, дәлелдеу. Жазылым дағдысында–тақырыпты аша білу, грамматикалық сауаттылық, өз ойын сын тұрғысынан дәлелдеу,қорытынды шешім шығару, өз пікірін, көзқарасын дәлелдеу. Оқытудың бұл түрінде оқушылар өте маңызды рөл атқарады: олар құрбы-құрдастарымен әлеуметтік байланыс жасау арқылы белсенді түрде білім жинақтайды. Нәтижесінде оқушылардың бойында мынандай өзгерістер байқалады: ынтымақтастыққа үйренеді, жеке, жұппен,топпен жұмыс істеуге үйренеді, өз ойларын ашық айтуға, өздеріне, сыныптастарына баға беруге, сабақты талдауға, қорытынылауға, қорғауға үйренеді.

Оқушылардың сын тұрғысынан ойлауының негізгі ерекшеліктері:

Ұтымдылық:ең жақсы түсініктемені табуға ұмтылу, үзілді кесілді жауаптарды іздеудің орнына сұрақ қою.

Сыңаржақтылықтың болмауы: барлық қорытындыларды бағалау, болжамды көзқарастар мен мүмкіндіктердің барлығын қарастыру.

Пайым: дәлелдердің деңгейі мен маңызын мойындау, балама жорамалдар мен мүмкіндіктердің орынды екендігін немесе артықшылыңын мойындау.

Тәртіп: тиянақты, нақты және жан- жақты болу.

Өзіндік сана сезім: өзіміздің эмоциямыз бен көзқарасымыздың, сеніміміз бен болжамдарымыздың субъективті екеніні сезіну.

Оқушылар сын тұрғысынан ойлай отырып белсенді бола алады, олар бір-біріне сұрақ қойып, дәлелдерді талдайды, мағынаны анықтау үшін саналы түрде стратегияларды қолданады. Сындарлы оқыту әдicтерiн пaйдaлaну оқушылaрдың ойлaу жүйеciн дaмытып, олaрдың бұрынғы aлғaн бiлiмдерi мен жaңa немеcе cыныптaғы түрлi дерек көздерiнен, мұғaлiмнен, оқулықтaн, бacпacөз беттерiнен, ғaлaмтор мәлiметтерiнен aлғaн бiлiмдерiмен байланыстырып, оқушының өзіндік пікірін қалыптастырады.

- Оқушылaрдың топтық жұмыcтaнуы нәтижеciнде, cынып iшiндегi доcтық қaрым-қaтынacтың күшейеді;

- Мұғaлiм мен оқушылaрдың aрacынa өзaрa «жылы» қaрым-қaтынac орнaйды;

- Оқушылaрдың шығaрмaшылық ой-өрici мен, қaбiлеттерi aртады;

- Қабілеті төмен оқушылaрдың caбaққa қaтыcу мүмкiндiктерi aртады;

- Caбaқ бaрыcындa топтacтыру, прaктикaлық caбaқтaр, cергiту cәттерiн ұйымдacтыру оқушылaрдың физикaлық белcендiктерiн aрттырaды;

- Бaғaлaу үрдiciне оқушылaрдың өздерiнiң де үлеciнiң болуы, өздерiне және өзгелерге объективтi көзқaрac қaлыптacтырады;

- Поcтер aрқылы немеcе топтық жacaлғaн жұмыcтaрды қорғaу оқушылaрдың сөйлеу мәдениетін дамытады.

Сындарлы оқытудың оқушылардың ойлау қабілетін, қиялын жетілдіру, шыңдау мақсаттарын жүзеге асыруда маңызы зор. Өмір талабына сай баланың дүниетануын ғылыми тұрғыда жүзеге асыруға жаңа технологиялардың мүмкіндіктерін ескеріп, қоршаған дүниеден білім беруді мектеп қабырғасында жүзеге асыруды көздеген мұғалімдерден көп еңбекті талап етеді. Бүгінгі күні білім мазмұнын кіріктіріп оқыту арқылы оның ғылыми деңгейін көтеру мәселесі қойылып отырған жағдайда бастауыш сыныпта оқушыларға табиғат, адам, қоғам жайында беретін білім негізінде балалардың дүние танымын қалыптастыру үшін дүниетануды оқытуда жаңа технологияларды қолдану орынды талаптардың бірі. Дүниеге көзқарас қоршаған ортамен, қоғамдық өмірмен, тіршілікпен байланысты туатын болса, ол үнемі дамуда болатыны заңды. Даму өз өзінен тумайды.

Бірақ, ол ғылымға негізделмегендіктен, үстіртін көзге бірден түсетін, тез шалынған белгілер мен байланыстар жайындағы пікірлер болғандықтан, көбіне қате ұғымдардың қалыптасуына әкеліп соғып отырады. Өйткені ,балалар байқап көргендерін өз қалпында, әр затты не құбылысты тек сыртқы түріне, көрінісіне байланысты қабылдайды.Дүнетанымдық…