Егер балаңыз сөйлемесе баяндамасы мектепке дейінгі балаларға

Баяндама: «Егер балаңыз сөйлемесе»

Бала тілінің дамуы күрделі процесс екендігі белгілі.

Күнделікті тәжірибемізден көріп жүргеніміздей, соңғы уақытта бала тілінің кеш шығуы көп кездеседі. Бұл жағдайға мән беріп, дер кезінде мамандардан кеңес алып отыратын ата-аналар да бар, керісінше 4-5 жасқа дейін «өзі шығады» деп күтіп, баланы психикалық даму тежеулігіне жеткізетіндер да кездеседі. Өйткені сөйлеу әрекеті де адамның еске сақтау, зейіні, ойлау қабілеті сияқты жоғарғы психикалық функциясы қатарына жататындығын ұмытпауымыз керек. Аты аталған психикалық процестердің біреуі бұзылса, оның кері әсері де басқа процестерінен көрініп отырады.

Осыған байланысты сіздің балаңыздың дамуына кері ықпал ететін факторлерге тоқталғым келеді.

Ең алдымен бала тілінің дамуына оның ортасы, яғни ата-анасымен, үйдің үлкендерімен, құрдастармен байланысы әсер етеді. Байқап жүргеніміздей қайсыбір ата-аналар баланың жетілуіне өздерінің тікелей әсері барлығын жете түсінбейді. Эмоциялық қарым-қатынас яғни, баланы еркелету, бірге ойнау, жас ерекшелігіне байланысты ойыншықтар алып беру сияқты ең маңызды қажеттіліктерді ескермейді.

Жүктілік кезінде инфекциялық аурулармен ауру, қанның азаюы, бүйрек жұмысының бұзылуы, жүрек ақаулығы сияқты факторлар жатырдағы нәрестеге әсер етпей қоймайды.

Ата-ананың ішімдікті беріле ішуі де аномальді баланың дүниеге келуіне себепші болады. Босану кезіндегі нәрестенің ми жарақаты, миға оттегінің жетпеуі сияқты жәйларда кері әсерін тигізеді.

Енді 3 жасқа дейін баланың уақытында тілінің шықпауына қандай себептерден болатындығына нақтырақ тоқталсақ: асфиксия-ағзада көміртегі газының молайып, қаңға оттегінің жетіспеуі. Асфиксия ауыр жүктілік немесе босану кезінде пайда болады. Оған себеп жатырдағы нәрестенің мойнына кіндіктің оралуы, босану кезінде көп қан кету. Асфиксиямен туылған балалар бірде дауыс шығармайды.

Асфиксияның ауыр және жеңіл түрі болады. Бірақ қай түрі де нәрестенің жүйке жүйесінің қызметінің әлсізденуіне әкеп соқтырады.

Мысалы жеңіл түрінде асфиксия алған балада мектепке дейін жүйке және психикалық дамуы жақсы болғанмен, мектепке барған соң, сол уақыттан бастап басы айналу, тез шаршағыштық, ашуланшақ болу, еске сақтау және зейіннің нашар болуы, мектеп бағдарламасымен меңгермеу сияқты шағымдар айтылады. Бұл жағдайда баланы алдымен невропотолог дәрігерге көрсету керек.

Босану кезінде бас сүйектін ішкі жарақаты: мұндай жағдайда миға қан құйылу садарынан, мидың қан айналу жұмысы бұзылады. Жарақат көбіне әйел адамның аяғы ауыр кезінде жүктіліктің ауыр өтуі себебінен болады. Сондықтан да дәрігерлер кесарево арқылы босандыру әдісін ұсынады.