Екібастұз көмір кен орындарының әсері 9 сынып

Мен 9 сынып оқушысы Егібай Амина. Бұл мәселе көптен бері мені қызықтырып келген болатын. Сол себептен, менің ғылыми жобамның тақырыбы: «Екібастұз көмір кен орындарының қоршаған ортаға және адам өміріне әсері».

Зерттеуде алған мақсатым: Екібастұз көмір кен орындарының қоршаған орта мен адам өміріне әсерінің бір-біріне байланыстығы , оның ішінде «адам-табиғат-қоғам»байланыстығын білу,ойлау әрекетін белсенді қолдану арқылы өз көзқарасымды дәлелдеп, қорғап, қоршаған орта сапасын жақсартуды қарастыру.

Зерттеу барысында мен қосымша әдебиеттерді, ғаламторды, басылымдағы материалдарды және жергілікті халықпен тілдесі арқылы талдап жүйеледім.

Зерттеуде ұстанған бағыттарым:

"Екібастұз көмір кен үйінділерінің Атығай ауылына жақындай түсуі

• Атығай адамдарынан сұхбат алу (көшеде)

• Екібастұз қаласының №3 емханасының терапевт- дәрігерімен кездесу

• Қоршаған ортаны Қорғау "ҚБ" Төрағасымен кездесу

• жиналған материалдарды жүйелеу және талдау,

• Болашақта осы аймақтардың өзекті мәселерін алдын алу болжамдарын ұсыну;

Жұмыстың маңыздылығы:

Атығай ауылына көмір қалдықтарының үйінділерінің жылдамдықпен жақындауы.

Медициналық зерттеулер бойынша көмір кенінің адамдар денсаулығына әсері бар екені дәлелденген.

Болжам:

Екібастұз көмір кен орындарының қоршаған орта мен адамның өміріне зияның анықтап, қоршаған ортаны жақсарту мақсатында ұсыныс жасау.

Соңғы уақыттарда көңіл бөлетін мәселе адамдардың денсаулығының нашарлауы және оларға теріс әсер ететін факторларды жою өзекті проблема болып отыр.

Қазақстан Республикасының президенті Н.Назарбаевтың үндеуінде «Азаматтардың әл-ауқатынсыз еліміздің экономикасы өз өздігінен өсуіне кепілдік бере алмайды» делінген. Еліміздің өркенді экономикасы жылдан жылға өсіп дамып бара жатқанымен, адамдардың денсаулығы мен қоршаған ортаның ластануына акеліп бара жатыр. Бұны елестету қиын емес. Қоғам ортасында біз шамамызға қарай, азаматтарымыз дені сау және қоршаған табиғи таза ортада өмір сүруге үлесімізді қосуымыз қажет. "Қазақстан – 2030" стратегиялық бағдарламасында республикамыздың қазіргі уақытша талдау ережелерінің сараптамалары мен ұзақ мерзімді еліміздің жоспарлары, басым масаттары соның шінде азаматтардың денсаулығы, білімі, мамандығы туралы егжей-тегжей баяндалған. [1]

Екібастұз жанында орналаскан жерлердің ішінде өте жақын орналасқан Атығай ауылының өзекті мәселесімен танысуды жөн көрдім. Ауылыдың жанына жақын орналасқан Екібастұз көмір кен орны ол «Шығыс» кеніші. Оның үйінділері 1,5 (бір жарым) км арақашықтықта орналасқан. Бұл сол жердің тұрғындарының өмір сүруіне елеулі ықпал ететіні анық. Сол елдің тұрғындарның денсаулығына күнделікті әсер етеді

Негізгі қоршаған орта мен адам денсаулығына зиянды қалыптастырушы факторлар– көмір, күшті жарылыс кезінде шыққан шаң-тозаңдар, үйінділері болып табылады. Онымен қоса, МАЭС-1, МАЭС-2 мұржаларынан шығатын улы түтіндердің ауада таралуы. Оған себеп, көмірмен жағылуы.

Екібастұз көмір кен орындарына сипаттамасы

Қаланың іргетасы жер қойнауындағы кен білгір Қасым Пішенбаевтың Екібастұз көмір кенін ашу тарихымен байланысты. 1876 жылы Екібастұз көлінің маңындағы көмір кеніші «Поповтың таскөмір кеніші» деген атпен екі шақырымдық әскери –топографиялық картаға түсірілді. Сол кезде ол С.И.Поповтың қарамағында қызмет етіп, тұңғыш көмір кенішін ашқанын дәлелдейді. 1894 жылдан бастап көмір өңдіріле бастады. Екібастұздағы барлық шахталар, зауыттар мен теміржолдар мемлекет қарамғына алынды. Қазіргі Екібастұз –Қазақстандағы көмір мен энергетиканың ірі орталығы, жан-жақты көркейген қала болып табылады.

Маңызы жөнінен Қарағандыдан кейін екінші орынды алатын Қазақстан көмір алабы – Екібастұз. Ол 200 км2-қа жуық шағын ауданды алып жатса да, жалпы қоры – 17 млрд тоннадай. Екібастұз көмірі, негізінде, отын ретінде электр және жылу станцияларында қолданылады. Негізгі кен орындары – «Алып» («Богатырь»), «Солтүстік» және «Шығыс» кеніштері.

Тас көмір болғанымен, күлі көп (орташа күлділігі 43%), сапасы төмен, өте ауыр байытылады және кокстеуге келмейді. Сондықтан да тек қана энергетикалық отын ретінде пайдаланылады. Алаптың ерекшелігі - көмір қабатының қалыңдығы 150 метр және жер бетіне жақын орналасқандықтан ашық әдіспен өндіріледі. Соған сай өндіру құны арзан болып келеді. «Богатырь», «Восточный» жәнө «Северный» кесінділерінде ашық әдіспен өте мықты роторлы экскаватормен қазып алады. «Богатырь» кесіндісінің қуаттылығы өте жоғары. Жылына 50 млн тонна өндіріліп, дүние жүзіндегі жетекші кесінділердің біріне жатады.

Екібастұз көмірі республикамыздағы өзіндік құны ең төмен көмір. Соның нөтижесінде жан-жақты игерілуде. Оны пайдалану үшін Қазақстанның Солтүстігінде және Ресейде ірі электр стансалары (Орал және Омбы) салынған.

Негізгі тұжырымдар мен ұсыныстар:

1. Екібастұз ауданындағы көмір қорлары халық шаруашылығы мен Қазақ республикасы кәсіпорынның негізінде маңызды мәні үшін құрылған.

2. Екібастұз ауданында көмір өндіруде эколого-экономикалық даму бағыттарын жүргізу негізге ала отырып, табиғи ( соның ішінде экологиялық) және әлеуметтік факторлар есепке алу.

Атыгай ауылының Екібастұз көмір кенінен жақын орналасуының сипаттамасы

Атығай ауылы 1989 жылы құрылды. Ауылға жақын орналасқан көмір кен орны ол-«Шығыс» кеніші. Оының үйінділері ауылға не бәрі 1,5 (бір жарым) км орналасқан. Жергілікті жерде 490 тұрғындары тұрады.

Соған қарамастан, бұл кент бірде-бір өңірлік картада көрсетілмеген. Сол себептен спутниктен түсірілген суретті пайдалануға тура келді.

Спутниктен түсірілген суреттен біз Атығай ауылы мен «Шығыс»кенішінің бейнесін көреміз.

Павлодар облысы мен Екібастұз ауданының карталарында Атығай ауылы жоқ екенін айта кету керек.

Жақын орналасқан үйінділер құрамында кремнийдің қостотығы, әктас, табиғи жағдайында шаңға айналады, ал жану кезеңінде олар улы газдарды атмосфераға бөледі.

Көмірді пайдалануда өнеркәсіптердің қоршаған ортаны ластау көзі

Жыл сайын ұлғайып отырған көмірді өндіру көлемі және пайдалану шыққан қалдықтардың өсуіне әкеледі. Мәселен өндіру кезінде 1 млн. т. көмір атмосфераға лақтырылады 2,6 мың т әр түрлі ластаушы заттардың жиналуы, 2,8 млн. м3 аршынды жыныстар, 7,5 га жерқабаттары бұзылады, су айдындарына 3,2 млн. м3 ағынды сулар ластанады.

Елімізде көмірді радиоциональды пайдалануды сонымен қатар көмір өнімдерін параметрін жоғарлату мәселелерін шешу жөнінде ғылыми –зерттеу институттары және Қазақстан Республикасының энергетика және минералдық ресурстар министрлігінің, сонымен қатар басқада…