Экологиялық факторлар тақырыбына арналған биология материалы

Күні:

Жасы:

Сабақтың тақырыбы: Өсімдіктердің тіршілік әрекетіне әсер ететін негізгі экологиялық факторлар.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Экологиялық факторлар туралы жалпы мағлұмат бере отырып, білімдерін тереңдету.

Дамытушылық: Білім алушылардың ақыл – ой таным қызығушылығын арттыру, өз ойларын ашық айта білуге жеке топта, жұпта жұмыс істей білуге дағдыландыру.

Тәрбиелік: Білім алушылардың бойына адамзатқа қажетті құндылық қасиеттерді қалыптастыру, адамгершілікке, имандылыққа сабырлы да ізденімпаз болуға тәрбиелеу, табиғатты, жан - жануарларды қорғауға шақыру.

Көрнекіліктер: Суреттер, қосымша материалдар

Сабақтың әдісі: түсіндіру, ой қозғау, талқылау

Сабақ барысы:

І.Ұйымдастыру кезеңі:

ІI. Қызығушылықты ояту.

ІІІ Жаңа сабақ

Тіршілік ету ортасы дегеніміз – организм мекен ететін табиғат бөлігі. Тірі организмдер қоршаған ортамен тығыз байланысты. Тірі организмдердің бір - бірімен және сыртқы ортамен қарым – қатынасы туралы ғылым. Экология ( грекше «ойкос» - үй, мекен; «логос» - зерттеу немесе ғылым) деп аталады. Экология терминін алғаш неміс биологы Эрнст Геккель (1866 ж) енгізген. Біздің планетамызда тірі ағзалар төрт түрлі мекенді игерген. Олар: су, ауа, құрлық және ағзаларда.

Экологиялық факторлар.

Ағзаға әсер ететін, тіршілік ортасын құрайтын элементтер экологиялық факторлар - деп аталады. Олар 3 – ке бөлінеді.

Өлі табиғат факторларға - жарық, жылу, жел, жаңбыр, бұршақ, топырақ, судағы тұз, газ құрамы жатады. Өлі табиғат факторларының әсері тірі организмдердің біздің ғаламшарымызда таралуын анықтайды. Көптеген өсімдіктер мен жануарлар үшін осындай маңызды фактор ең алдымен жарық болып табылады. Жарықтың әсерінен өсімдіктер мен жануарлардың тіршілігіндегі тәуліктік және маусымдық өзгерістер басталады. Мысалы: жаздың ортасында қорек пен жауын-шашынның болуына қарамастан өсімдіктер өсуін бәсеңдетеді не тоқтатады. Бұларда тұқым мен жеміс пісе бастайды, қоректік заттар жиналады.

Су - да өсімдіктер мен жануарлардың тіршілігінде үлкен рөл атқарады. Оның жеткіліксіздігі тіршілік процестерінің тоқтауына, тіпті организмнің өліміне алып келеді. Жануарлар мен өсімдіктердің суды табу мен оны үнемді пайдалануға бейімделген алуан түрлі құрылымдары болады. Мысалы: жантақтың тамыры 16 метрге дейін жетеді, сексеуілдің қабыршақ тәрізді немесе кактустың ине тәрізді жапырақтары судың булануын күрт азайтуға мүмкіндік береді. Ал, енді біреулері жазғы ұйқыға кетеді, бұларға ең алдымен әр түрлі кеміргіштер мен тасбақалар жатады.

Температура - құрлық жануарлары мен өсімдіктерінің көпшілігі үшін маңызды фактор. Тірі организмдер төмен температураға шыдай алмай тіршілігін жояды, ал олардың шыдайтын ең жоғарғы температурасы көбіне + 400, +450 С - тан аспайды. Температураның өзгеруіне негізінен салқын қанды, яғни дене температурасы тұрақсыз жануарлардың тіршілігі көбірек тәуелді болады. Салқын түсісімен бауырымен жорғалалаушылар мен қосмекенділер аз қозғалады, ал қыста ұйқыға кетеді. Көктемде, күн жылына бастаған…