Экономикалық пәндерде көрнекіліктерді қолдану туралы мақала

Жалғасова Орынкүл Асанқызы

Текей батыр Қарпықұлы атындағы колледжінің «Гуманитарлық» пәндер бірлестігінің оқытушысы

ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПӘНДЕРДЕ КӨРНЕКІЛІКТЕРДІ ҚОЛДАНУ

Экономикалық пәндерді оқыту әдістемелеріндегі ең маңызды мәселенің бірі – көрнекі құралдарды қолдану проблемасы. Ақпаратты қабылдап, керекті материалды есте сақтау үшін танымдық үрдіске бірнеше сезім органдарын қосу қажет. Зерттеулер көрсеткендей адам көру сезімі арқылы ақпараттың 83%-ын, есту арқылы – 11 %-ын, иіс сезімі арқылы 3-5%-ын, сипап сезу арқылы 1,5%-ын қабылдай алады екен.

Экономикалық ойлау - экономикалық процестердің мәнін тану, түсіну, ой операциялары (талдау, синтез, салыстыру т.б.) арқылы олардың заңдылықтарын анықтау және экономикалық қызметте экономикалық білімді іске асыру. Экономикалық ойлаудың маңызды бөлігіне шаруашылық өмірде және онда болып жатқан процестерге оның белсенді әсер ететін тәжірибелік бағыттылығы жатады.

Оқытушы жұмысының тиімділігі тек өз білімінде ғана емес, сол білімді шәкірттеріне тиімді түрде жеткізе білуінде, оқушы оны қалай меңгергенін бақылау жасауында болмақ.

Қазіргі заман оқытушысынан тек өз пәнінің терең білгірі болу емес, тарихи танымдық, педагогикалық-психологиялық сауаттылық, саяси-экономикалық білімділік және ақпараттық сауаттылық талап етілуде. Ол заман талабына сай білім беруде жаңалыққа жаны құмар, шығармашылықпен жұмыс істеп, сабақ үрдісінде көрнекіліктерді тиімді қолдана алатын, оқу мен тәрбие ісіне еніп, оқытудың жаңа технологиясын шебер меңгерген жан болғанда ғана білігі мен білімі жоғары жетекші тұлға ретінде ұлағатты саналады.

Көрнекілікті белсенді қолдану қажеттілігі келесі жағдайларға байланысты:

Біріншіден, жанды түрде пайымдаудан сезімдік образдар мен түсініктер қалыптасады; екіншіден, өмірмен байланысты абстрактылы жағдайлар байланысы қамтамасыз етіледі. Экономикалық материалды игеру нақтылы образдан абстрактылы ойлауға өту жолымен жүзеге асады. Яғни абстрактылы ойдан нақтыға қозғалу сипатымен, үшіншіден, ойлау үрдісі белсенді болады. Сөздің образдармен үйлесімі білім алушыларға эмоционалды әсер етіп, талқыланатын сұраққа қызығушылығын арттырады, ал ол есте сақтаудың ұзақтығына әсер етеді.

Көрнекілікпен оқыту – нақтылы бір образдарға оқыту болып табылады. Экономиканы оқып үйренуде көрнекіліктің әртүрлі құралдары қолданылады. В.И.Крамаренко және басқалары көрнекілікті ішкі және сыртқы деп жіктейді. Ішкі көрнекілік жаңа образдарды құру үшін санада жинақталған логикалық байланыс, ассоциация, образдарды қолданудан тұрады.

Сыртқы көрнекілік – бұл табиғи және арнайы құрылған оқыту құралдарының кешені. Өз кезегінде сыртқы көрнекілік құралдары табиғи, сөздік-бейнелік және бейнелік болып бөлінеді. Табиғи құралдар табиғи түрде қолданылатын заттар, бұйымдардан тұрады. Экономикалық пәндерді оқытуда сөздік-бейнелік және бейнелік көрнекілік құралдар кеңінен қолданылады. Сөздік-бейнелік көрнекілік құралдар – бұл халық шығармашылығының ауызша үлгілерін,теңеулерін, көркемдік бейнелерін қолдану, ол, экономикалық құбылыстарды неғұрлым кеңірек, анығырақ ашуға көмектеседі. Яғни, теориялық материалды меңгеру мен қабылдау үрдісін жеңілдете отырып, тыңдаушы аудиторияға эмоционалды түрде әсер етуге жәрдемдеседі.

Көркемдік иллюстрация тек түсінуге ғана емес, есте сақтауға да көмектеседі. Бір ғана фразадағы сол бір идея ұзақ уақытқа есте сақталады.

Бейнелік көрнекілік өнерге қатысты оқыту құралдарын қолданудан көрініс табады. Қолдану техникасы мен бейнелеу құралдарын жүзеге асыру тәсілдері бойынша бейнелік көрнекілік төмендегіше жіктеледі:

Бейнелік (портрет, фото, картиналар);

Шартты (сызба, сурет, диаграмма, график);

Оқытудың техникалық құралдары (кинопроектор, графопроектор, электронды проектор, магнитофон, теледидар, интерактивті тақта т.с.с.).

Экономикалық пәндер курсында көрнекілікті қолдану білімді меңгеруде ғылымилық, қолжетімділік және тұрақтылық, беріктік, орнықтылық сияқты дидактика принциптерін оқыту тәжірибесін жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Көрнекілік құралдары білім алушылардың психикасына әсер етеді. Білім жекелік мінез қалыптастырады, ол сезім мүшелерін, әсіресе, көру сезімін қолдана отырып негізделеді. «Мың рет естігенше, бір рет көрген артық» деп бекер айтылмаған.

Көрнекілік құралдар оқу үрдісінде белгілі бір функцияларды бәрінен бұрын танымдық функцияны атқарады. Көрнекілік білім жүйелігінің құралы, нәтижеге жету тәсілі, оқу проблемасының көзі ретінде көрініс таба алады. Экономиканы оқып үйренуде абстрактылы ойлау мен нақты образдардың бірігуі жүзеге асады. Мысалы, кәсіпорынның анықтамасы бір немесе бірнеше адамдар тобының шектеулі ресурстарды пайданы неғұрлым жоғары табу мақсатымен құрылғандығында. Кәсіпорынның ұйымдастырушылық-құқықтық формаларын плакат немесе проектор қолдану арқылы иллюстрациялық көрсетілген бұл құбылысты нақтылап меңгеру үрдісіне көру сезімін қосады. Келесі функциясы – мотивациялық, яғни, оқушылардың немесе студенттердің эмоциясы мен қобалжуы білімге өз әсерін тигізбей қоймайды.