Экономикалық теория негіздері бойынша оқу тапсырмалары

ҚР БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ТАЛДЫҚОРҒАН ПОЛИТЕХНИКАЛЫҚ КОЛЛЕДЖІ

«Экономикалық теория негіздері» пәніне арналған

ОҚУ ТӘЖІРИБЕСІНІҢ ТАПСЫРМАЛАРЫ

2 – курс топ ИС-31

Мамандығы : 1305000 «Ақпараттық жүйелер (қолдану салалары бойынша)»

Құрастырған: Кукшибаева М.Л «Әлеуметтік-экономикалық пәндер»

кафедрасының оқытушысы

«Әлеуметтік -экономикалық пәндер» кафедрасының

отырысында қаралып, талқыланды

№ _____хаттама «_____»___________20___жылы

Кафедра меңгерушісі: Кукшибаева М.Л.

Талдықорған 2018

Түсінік хат

Орта білім беру мекемелерінде оқу ісін жүргізудің бастапқы бөлімі – тәжірибелік үйрету. Тәжірибелік үйретудің басты мақсаты қатысушылардың теория жүзінде алған білімдерін терең меңгеру және қорытындылау. Оқу тәжірибесінің жұмыс бағдарламасы теория мен тәжірибиені ұштастыра отырып қатысушылардың кәсіби дағдыларын жүйелеуге және дамытудың үздіксіздігін қамтамасыз етеді.

Осы оқу тәжірибенің жұмыс оқу бағдарламасымен пән бойынша теориялық білімді игеру, оны тәжірибеде пайдалана білу, есептеу техникасында статистикалық көрсеткіштерді білу дағдысын игеру, дамыған творчестволық икем мен зерттеу қызметімен үйлестіріп тәжірибелік сабақтар өткізу қарастырылады.

«Экономикалық теория негіздері» пәні білімгерлерге қоғамның экономикалық көрінісін, жүйесін таныстырады. Бұл пән экономикалық заңдылықтар мен экономикалық түсініктерді және экономикалық жүйесінің социалды эволюциясын оқып үйретеді. Бұл білім басқа да экономикалық пәндерді (микроэкономика, макроэкономика, кәсіпкерлік экономика және басқа) терең оқып үйрететін негіз бола алады және ғылыми экономикалық ойлау қабілеті мен кәсіби танылымдарды қалыптастырады.

Мақсаты – болашақ мамандарды қазіргі қоғам өмірінің экономикалық проблемаларымен таныстыру, олардың мемлекетіміздің экономикалық саясатын жасауға және оны жүзеге асыруға белсене қатынасу қабілеттілігін дамыту. Осы мақсатта студенттерге нақты білім беру және экономикалық заңдар мен категориялардың іс-әрекетін нарықтық проблемаларын шешуге пайдалана алатын, болашақтағы және ағымдағы экономикалық ситуацияларды бағалай білетін өз еркімен шешімдер қабылдай алатын жоғары квалификацияларды фундаментальды мамандар дайындау.

Міндеттері:

- студенттерді экономикалық талдау жасауға уйрету әлеуметтік экономикалық білімге баулу.

- Экономиканың негізгі түсініктерімен терминдерін беру.

- Нарық жағдайында еркін іс - әрекет етуге баулу.

- Нарықты экономиканың механизімімен танысу.

Оқу тәжірибенің оқу бағдарламасының құрылымы

Оқу тәжірибесінің негізгі тапсырмалары:

Жұмыс бағдарламасы мен методикалық нұсқаулар аймақтық өндірістік ерекшеліктерінің жағдайына сәйкес құрастырылған.

Оқу тәжірибесінің мазмұны

Тәжірибелер, бөлімдер атаулары

Сағат саны

1 тақырып. Экономикалық талдауда қарапайым әдістерді қолдану.

2 тақырып. Кәсіпорынның шығындарын анықтау.

3 тақырып. Баға нарығының тепе – теңдік графигін құрастыру және талдау.

4 тақырып. Натуралды және тауарлы өндірісті айырбаспен тұтынушылық құндарын салыстыру.

5 тақырып. Уақытылы және келісімді еңбек ақыны есептеу.

6 тақырып. Кіріс пен шығыс ағыны бойынша негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер.

Жиыны

1 тақырып. Экономикалық талдауда қарапайым әдістерді қолдану.

Орындау қажет:

Оқу тәжірибелік жұмысында орындалатын тапсырмалар:

Жоспардың орындалуын сипаттайтын қатыстық шаманы талдау.

Салыстыруды сипаттайтын қатыстық шаманы талдау.

Графикалық, диаграммалар тұрғызу және оны оқи білу, экономикалық терминдерді салыстыру.

Талдау – құбылыстарды, объектілерді жеке құрамдас бөліктерге жіктеуді білдіреді және түсінігі жағынан ауқымы кең ұғым.

Қандай бір ғылыми тәжірбиелік зеттеулер болмасын «талдау» оның құрамдас бөлігі болып табылады (мысалы объектінің құралын, құрылымын, анықтау үшін оны жіктеуге тура келеді.) Автокөлікті жүргізу үшін оның бір-бірімен байланысты қандай ішкі механизмдерден детальдардың тұратының және олардың атқаратын қызметтерін, қалай жүргізілетін қағидаттарын біліуіміз қажет болса, экономикада – пайданың мәнін түсіну үшін оның тек құралу көздерін біліп қана қоймай сонымен қатар пайда көлемін әсер етуші факторларды да білуіміз керек.

Автокөлікті біліп, тану үшін оның техникалық құрылымын ғана біліп қоймай, детальдар мен үзелгілерінің арасындағы байланыстылықты да біліуіміз қажет болса, пайда көлемінің өзгеруіне әсер етуші факторлардың қайсысы қандай дәрежеде әсер еткенін де анықтауымыз керек. Яғни құбылыстарды зерттеу «талдау» мен «синтездеуді» қатар қолдана отырып ғана нәтижеге жетуге болады.

Экономикалық құбылыстар мен процестерді құрамдас бөліктерге жіктеп, олардың арасындағы көптеген өзара байланыстылықтар мен өзара әсерлерінің мәнін ғылыми тұрғыдан зерттеп түсінуді –экономикалық талдау дейміз.

Тапсырма 1.

1.Төменде жалпы пайдаланудағы көлік түрлері бойынша жолаушылар тасымалдау туралы көрсеткіштер берілген :

Көлік түрлері

Жолаушылар тасымалдау млн.адам

Жоспардыңорындалуы , %

жоспарланғаны

Нақтытасымалданғаны

Көліктің барлық түрі

Соның ішінде :

Теміржол

Автобус

Авиация

Басқалай

Есептеу керек :

1.Кестеде жетіспейтін сандық көрсеткіштерді есептеу арқылы табыңыздар және орындарына қойыңыздар.

2. Есептелінген көрсеткіштерге талдау және қорытынды жасаңыздар.

Тапсырма 2.

Республика бойынша халыққа ақылы қызмет көрсету туралы көрсеткіштер төменде берілген:

Көрсеткіштер

1998 ж

2001 ж

Халыққа ақылы қызмет көрсету,млн.теңге

Халықтыңсаны,млн.адам

Есептеу керек:

1.Жан басына шаққандағы ақылы қызмет көрсетудің көлемін және оның динамикасын.

2.Есептелген көрсеткіштерге талдау және қорытынды жасаңыздар.

3.Төменде республикамыз бойынша еңбек ресурстарының көрсеткіштері берілген, мың адам:

Тапсырма 3.

Көрсеткіштер

1995ж

2001ж

Еңбекресурстары-барлығы

Экономикалықбелсендіхалық

Экономикаменшұғылданушылар

Жұмыссыздар

Экономикалықбелсендіемесхалық

Есептеу керек:

1.Әр жылға жеке еңбек ресурстарының құрылымын.

2.Әр жылға жеке экономикамен шұғылданушылар мен жұмыссыздардың үлесін анықтау керек.

2 тақырып. Кәсіпорынның шығындарын анықтау.

Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1.Кәсіпорын шығындары туралы ұғым

2.Қысқа мерзімдегі өндірістік шығындар.

3.Ұзақ мерзімдегі өндірістік шығындар

4.Кәсіпорынның түсімі және пайдасы

Орындау қажет:

Оқу тәжірибелік жұмысында орындалатын тапсырмалар:

Кәсіпорынның жалпы шығындарын анықтау.

Кәсіпорынның орта және шекті шығындарын анықтау.

Кәсіпорынның тұрақты және ауыспалы шығындарын анықтау.

Тапсырма 1.

Есеп №1 Үкімет заңды тұлғалардың мүлкіне салынатын салық көлемін көтерді деп жорамалдайық. Бәсекелестік фирма үшін орташа айнымалы шығындардың мөлшері мен тұрақты және жалпы шығындардың мөлшері өзгере ме?

Есеп №2 Төменде берілген график бойынша өнім көлемі 25 данаға тең болғандағы өндірістің жалпы шығындарының мөлшерін анықтаңыз және өнім көлемі 20 данаға тең болатын айнымалы шығындардың мөлшерін есептеңіз.Егер өнім көлемі 15 данаға тең болғанда орташа тұрақты шығындар 14 теңге болса, онда өнім көлемі 25 данаға тең болғандағы орташа айнымалы шығындары қандай болады, сонымен қатар өнім көлемі 20 данаға тең болса, жалпы шығындар нешеге тең болады?

Есеп №3 Фирманың шекті шығындары мына формуламен берілген МС=(Q - 7)2 +6. Егер тұрақты шығын 20 теңге болса, өнім көлемі 10-ға тең болса, жалпы шығындар неге тең болады?

Есеп №4Келесі кестені толтырыңыз.

Өнім шығару колемі(Q)

ТС

МС

АС

Белгісіз

Есеп №5 Мына берілген кестенітолтырыңыздар:

Q

FC

VC

ТС

AFC

AVC

АТС

МС

Анықтау керек:

1. Жалпы шығындарды, орташа тұрақты, орташа айнымалы, орташа жалпы және шекті шығындарды есептеңіздер;

2. Орташа шығындар және шекті шығындар қисықтарын сызыңыздар;

3. Графиктің көмегімен шығындар динамикасын түсіндіріңіздер.

Тапсырма 2.

Есеп №1. Ұзақ уақыт кезеңінде өндірісте өсу ауқымының тиімділігі тұрақты делік. Өнім шығару көлеміне байланысты ресурстардың бағасы өзгермейді деп ұйгарсақ, онда бұл фирманың ұзақ кезеңіндегі орташа және шекті шығындар қисығына қалай әсер етеді?

Есеп №2. Киім тігумен айналысатын фирма үшін матаның бағасы көтерілуі оның тұрақты шығындарының мөлшеріне қалай әсер етеді? Бұл жағдайда оның шекті шығындарының мөлшері өзгере ме?

Есеп №3. Егер орташа шығындар келесі функциямен АС=(Q - 6)2+ 8 сипатталса, онда өнім шығару көлемі 5 болғандағы жалпы шығындардың мөлшері қандай болады? Өнім шығару көлемі 10-ға тең болғандағы шекті шығындарды анықтаңыз.

Есеп №4. Келесі кестеде өнім көлемі мен айнымалы шығындар туралы мәліметтер берілген.

Q

VC

Егер өнім көлемі 10 өлшем болғанда, орташа тұрақты шығын 50 теңге болса, онда өнім көлемі 2-ге тең болғанда орташа шығындар қандай болады? Өнім көлемі 5-ке тең болғандағы (МС) шекті шығындарды анықтаңыз?

Есеп №5. Ұзақ мерзімді кезеңнің орташа жалпы шығындарының қисығы төмендегідей. Егер өндіріс көлемі 20 мың дана болса,онда өндіруші өнім көлемін 30 мың данаға дейін өсіре ме?Өнім көлемі 25 болғандағы ұзақ мерзімді кезеңдегі шекті шығындар неге тең болады? Өнім көлемдері 25 мың дана және 30 мың дана болғанда,ұзақ мерзімді кезеңдегі шекті шығындар көлемі қандай қатынаста болады?

Тапсырма 3.

Есеп №1.Аяқ киім жөндеу шеберханасының иесі Меруерттің өзі. Шеберхана ғимараты да оның толық меншігінде және оның өз еңбегімен ақшалай қаржыландырады. Бұндай кәсіпорынның айнымалы шығындары неден құралады? Егер оның шеберханасының орнына төлейтін жалақысы айына 1500 теңге болса, ал оның бұл жұмысқа салған капиталының балама (альтернативті) бағасы 5000 теңгеге жетсе, оның тұрақты шығындарының көлемі қандай болады?

Есеп №2.Тігін өндірісінде капиталды еңбекпен техналогиялық ауыстырудың шекті нормасы кейбір өнім көлемдері үшін 0,02-ге тең.Бұл салада құрал-жабдықтың жалақысы сағатына 5000 теңге,еңбектің әр сағаттық бағасы 100 теңге.Берілген өнім көлемі үшін жалпы шығын қандай болады? Егер фирма б3р ауысымда жұмыс істеп,айына 2000 жейде шығарса,оның орташа тұрақты шығындардың мөлшерін анықтаңыздар.

Есеп №3.Кәсіпорынның жалпы тұрақты шығындары 300-ге тең.Графикте көрсетілген деректерді пайдаланып,өнім көлемі 15-ке тең болғандағы орташа айнымалы шығындардың мөлшерін анықтаңыздар.

Есеп №4.Графикте көрсетілген деректерді пайдаланып және өндіріс көлемі 25 данаға тең болған жағдайда,орташа тұрақты шығындар 12-ге тең болады деп ұйғарып,өнім көлемі Q=30 данаға тең болғандағы орташа айнымалы және орташа тұрақты шығындарды анықтақтаңыздар.

Есеп №5. Өндірістегі жұмысшылардың еңбек ақысының сағаттық тарифі өзгермейді деп ұйғарып, жеке басқарудың жалақысы көтерілді деп жорамалдайық. Бұл жағдай орташа тұрақты және орташа айнымалы шығындардың мөлшеріне қалай әсер ететінін түсіндіріп беріңіз.

Есеп №6. «Алтын» фирмасы силикаттік кірпіш өндірумен айналысады. Өндіріске қажетті шикізатты фирма 5 шақырым қашықтықтағы карьерден әкеледі. Бензиннің бағасы 2 есе көтерілді деп жорамалдайық. Айнымалы шығындардың құрамында, бензин шығындардың 50%-ін құраса,айнымалы шығындар мөлшері неше есе өзгереді.

Есеп №7.Жаңашылдық ұсынысты енгізгеннен кейін фрезерлік станоктардың өндірістік қуаты 2 есе көбейді.Егер жалпы шығындардың мөлшері өзгермеді десек,онда орташа тұрақты,орташа айнымалы және орташа жалпы шығындардың мөлшерінде қандай өзгерістер болатын бағалаңыз.

Келесі тұжырымдар дұрыспа?

1. Жалпы шығындар айнымалы және тұрақты шығындардың қосындысына тең.

ИәЖоқ

2.Орташа жалпы шығындар қисығының түрі орташа жалпы өнім қисығының кері бейнесін көрсетеді.

ИәЖоқ

3.Орташа тұрақты шығындар әр уақытта өсіп отырады.

ИәЖоқ

4.Ұзақ мерзімдік орташа жалпы шығындар динамикасы қайтарымның азаю заңымен түсіндіріледі.

ИәЖоқ

5.Орташа түсім жалпы түсімнің сату көлеміне қатынасы- мен анықталады.

ИәЖоқ

6.Жалпы түсім шекті түсім оң шама болғанда осе береді.

ИәЖоқ

7.Шекті түсім нөлге тең болғанда жалпы түсім өзінің ең жоғарғы шамасына жетеді.

ИәЖоқ

8.Орташа және шекті түсімдер шығарылған өнім көлемі өскен сайын кеми береді.

ИәЖоқ

9.Изокостадағы барлық нүктелер өндіріс факторларының бірдей жинағын білдіреді.

ИәЖоқ

10.Өндірушінің ұтымы оның түсімі мен шығындарының арасындағы айырма түрінде қалыптасады.

ИәЖоқ

3 тақырып. Баға нарығының тепе – теңдік графигін құрастыру және талдау.

Орындау қажет:

Оқу тәжірибелік жұмысында орындалатын тапсырмалар:

Сұраныс құнсыздануының графикалық модельдерін құру.

Шығындардың құнсыздануын анықтау.

Баға құнсыздануының қарқынын өлшеу.

Тапсырма 1.

Есеп №1. Шағын аралда бес адам тұрады екен деп жорамалдайық. Олар банан және жұмыртқа жинаумен айналысады. Күніне олардың әрқайсысы 20 банан немесе 10 жұмыртқа жинайды.