Элементар бөлшектер тақырыбына сабақ жоспары 11 сынып

11 сынып №70 сабақ ____________________ Сабақтың тақырыбы: Элементар бөлшектердің теориясы. Атомнан кварктарға дейін. Қазіргі заманғы әлемнің ғылыми бейнесі. Сабақтың мақсаты:

1. Білімділік мақсаты: Оқушы білімін, іскерлігін, дағды деңгейін бақылау, бағалау. Элементар бөлшектердің теориясымен таныстырып солар туралы түсінік қалыптастыру. 2. Дамытушылық мақсаты: Оқушылардың білім деңгейін және білім мазмұнының тұрақтылығы мен оны игерудегі іскерлік пен дағдыны бақылау. 3. Тәрбиелік мақсаты: Адамгершілікке, ұқыптылыққа, алғырлыққа, отансүйгіштікке, табиғатты аялауға, сыйластық пен әдептілікке баулу. Сабақтың түрі: жаңа білімді қалыптастыру, жалпылау Сабақтың әдіс-тәсілдері: Әңгіме, лекция, дискуссия, кітаппен жұмыс. Сабақтың көрнекіліктері: плакаттар, суреттер,

Сабақтың барысы: І.ДК.Ұйымдастыру кезеңі: Сәлемдесу; Оқушыларды түгендеу;Оқушылардың назарын сабаққа аудару. ІІ. ДК. Үй тапсырмасын тексеру, қайталау. А)теориялық білімдерін тексеру. Ә)практикалық тапсырмаларын тексеру. Б)есептерін тексеру. ІІІ.ДК Білімді жан-жақты тексеру./ ІV. ДК. Жаңа материалды қабылдауға әзірлік, мақсат қою. Бүгінгі негізгі мақсатымыз оқулық бойынша элементар бөлшектердің теориясымен танысамыз.

1. Радиактивті сәулелер тірі организмдерге қандай қауіп туғызады? 2. Жұтылғандоза деп нені айтады? 3. Эквивалентті доза дегеніміз не? 4. Табиғи радиациялық фон сәуле ауруын туғыза ма? 5. Радиациядан қалай қорғануға болады? V. ДК.Жаңа материалды меңгерту:

Бірінші кезең. Электроннан позитронға дейін: 1897-1932 ж. (Элементар бөлшектер — "Демокрит атомдары " тереңірек деңгейде.) Грек философы Демокрит одан әрі бөлінбейтін қарапайым бөлшектерді атом (атом - бөлінбейді деген сөзді білдіретінін ескертеміз) деп атағанда, бәлкім, принципінде мұншалықты күрделі болады деп ойламаған болар. Әртүрлі нәрселер: өсімдіктер, жануарлар өзгермейтін, бөлінбейтін бөлшектерден тұрады. Дүниедегі кездесетін түрленулер - бұлар атомдардың жай ғана орын ауыстыруы. Дүниеде мәнісі бұлжымай қалатын атомның өзінен басқаның бәрі де өтеді, бәрі де өзгереді.

Бірақ XIX ғасырдың аяғында атомның құрылысы күрделі болатындығы ашылып, оның құрамды бөлігі электрон бөлініп алынды. Одан әрі XX ғасырда ақ атом ядросының құрамына енген белшектер - протон мен нейтрон ашылды. Демокрит атомдарға қалай қараса, алғашқы кезде бұл бөлшектерге де дәл осындай көзқарас болды: олар әлемнің одан әрі бөлінбейтін, бұлжымайтын негіздері, әлемнің негізгі кірпіштері деп есептелінді.

Позитроннан кварктарға дейін. Екінші кезең. Позитроннан кварктарға дейін: 1932—1964 ж. (Барлық элементар бөлшектер бір-біріне түрленеді.) Алайда алдамшы жағдайдың айқындығы елестеген сағымдай өте шықты. Бәрі біз ойланғаннан әлдеқайда күрделі болып шықты: өзгермейтін бөлшектердің мүлдем жоқ екендігі анықталды. Элементар деген сөздің өзінде екі мағына бар. Бір жағынан, элементар - өзіне-өзі түсінікті, қарапайым дегенді білдіреді. Екінші жағынан, элементар деп заттарға негіз етіп алынған, іргелі бір нәрсе түсініледі (қазір субтомдық бөлшектердің элементар деп аталатыны да дәл осы мағынада). Төмендегі жай фактінің өзінен-ақ қазіргі кездегі белгілі элементар бөлшектерді Демокриттің атомдары сияқты өзгермейді деп санай алмаймыз. Бөлшектердің бірде-бірі мәңгілік емес. Қазіргі кезде элементар деп аталып жүрген бөлшектеріміздің көпшілігі ешбір сыртқы әсерсіз-ақ секундтың екі миллиондық үлесінен артық уақыт өмір сүре алмайды. Еркін нейтрон (атом ядросынан тыс нейтрон) орта алғанда 15 мин өмір сүреді. Тек фотон, электрон, протон және нейтрино бүкіл әлемде жеке дара кездесетін болса ғана өздерінің өзгермейтіндігін сақтаған болар еді. (Нейтринода электр заряды жоқ, оның тыныштық массасы нөлге т

Бірақ электрондар мен протондардың аса қауіпті туыстары - позитрондар мен антипротондар бар, бұл бөлшектер бір-бірімен соқтығысқанда өзара жойылып, жаңа бөлшектер пайда болады. Үстел шамының шығаратын фотоны 10-8 с-тан артық өмір сүрмейді. Бұл — оның кітап бетіне жетіп, оны қағаздың жұтуына қажет уақыт. Тек нейтрино ғана басқа бөлшектермен өте әлсіз әсерлесетіндіктен, оны мәңгі деуге болар еді. Бірақ нейтринолар да басқа бөлшектермен соқтығысқанда, мұндай соқтығысулар өте сирек болатынына қарамастан, жойылады. Сонымен, біздің құбылмалы дүниеде мәңгі өзгермейтін зат негізін іздену жолында ғалымдар "гранит тұғырда" емес "сусымалы құмда" тұрған болып шықты.

Барлық элементар бөлшектер бір-біріне түрленеді және бұл өзара түрленулер олардың өмір сүруінің басты шарты болып табылады.

Элементар бөлшектердің түрленуін ғалымдар энергиясы зор бөлшектердің соқтығысуы кезінде бақыланады.

Элементар бөлшектердің өзгермейтіндігі жөнінде түсініктер негізсіз болып шықты. Бірақ олардың жіктелмейтіндігі жөніндегі идея сақталған.

Элементар бөлшектер одан әрі бөлінбейді, бірақ олардың қасиеттері сарқылмайтындай мол.

Бұлай ойлауға мына жағдай мәжбүр етеді. Мәселен, бізге электрон қандай субэлементар бөлшектерден тұрады деген заңды ой келсін. Электронды бұтарлап бөлу үшін не істеуіміз керек? Жалғыз ғана мүмкіншілік бар. Мұны жас бала да біледі, егер ол 1-сурет