Ерте жастағы балалар аутизмі туралы мақала

Кулетова Г.М

Аутизмі (аутистік спектр бұзылыстары) бар балаларды қолдау орталығы (autism-

орталығы) «Асыл Мирас», КММ басшысы м.а

Қызылорда қ., Қазақстан

ЕРТЕ ЖАСТАҒЫ БАЛАЛАР АУТИЗМІ

Аутизм дегеніміз - адамның сыртқы дүниеден оқшауланып, өзімен-өзі болып, әлеуметтік өзара әрекеттесу мен қарым-қатынастың айқын жетіспеушілігімен сипатталуы. Аутистік спектр бұзылысы бар балалардың көбінің мінезі тұйық, ешкіммен тілдеспей, өздерінің түсініксіз әлемінде өмір суруі болып табылады. Бұл балалардың көбі дерлік адамдармен араласу, айналасымен қарым-қатынас орнату қабілетінен айырылады. Аутизмде мидың жеке клеткалары жай дамиды яғни баланың миының қабылдау процесі ұзақ уақытты талап етеді. Кейде бұл балаларда жасына сай емес өте бай сөздік қоры болса, ал кейбіреуінде сейлеу кабілеті төмен немесе мүлдем болмауыда мүмкін. Бұл балаларда клиникалық көріністер көбінесе толық байқалмайды. Олардың сөйлеу қабілеті бузылып, психикасы мен ақыл-есі дұрыс жетілмейді. Бірақ аутистік спектр бұзылысы бар балалардың интеллектуалдық деңгейі әртүрлі болады. Кейбірінің санасы мүлде дамымай артта қалса, енді біреулері білім мен өнердің жекелеген салалары бойынша дарынды болып келеді. Аутизм көбінесе баланың туғаннан кейін бірінші жылы немесе бірінші айларында білінеді. Бұл сырқат психикалық дамуы бұзылған аурулардың ішінде соңғы он жылдықта ең жиі айтылып жүрген ерекше түрі болып табылады. А

Аутизм симптомдары:

1. Әлеуметтік әрекеттестіктің сапалық тұрғыдан бұзылуы:

- басқа адамдардың әрекеттеріне эмоциялық реакцияның немесе жағдайға қарай тиісті мінез-құлықтың болмауы;

- әлеуметтік әрекеттестік және байланыс мақсатында көзқарас, беттің мимикалық құбылуы, ым-ишара әдістерін дұрыс қолдана алмауы;

- қатарластарымен қарым-қатынас орнатып, бірге ойнай алмауы;

- басқа адамдармен араласқанда эмоционалдық, әлеуметтік тұрғыдан лайықты жауап қатпауы, ортақ мүдденің болмауы.

2.Қатынастағы сапалық ауытқулар:

- сөйлеу әдісін коммуникативтік тұрғыда қолданбауы, сөйлеуді қолданбаған жағдайда оның орнына дауыс ырғағын, ым-ишараны, мимканы пайдаланбауға тырыспауы;

- басқалармен салыстырғанда әңгімені бастап, оны әрі қарай жалғастыруда қиындық көруі, сөйлеу арқылы ойын білдірудің дамып жетілмеуі, қайталанатын стереотипті сөйлеу әдісі;

- рөлдік және әлеуметтік тұрғыдан имитация жасайтын ойындар кезінде өзін дұрыс ұстамауы, синхрондылықтың болмауы, қатынас кезінде айналасындағылармен лайықты түрде әрекетке түспеуі.

3.Мінез-құлық формаларының, қызығушылықтарының және белсенділігінің шектеулі, қайталанбалы және стереотиптік болып келуі: -стереотиптік және шектеулі әрекеттер; - заттардың кейбір бөліктеріне, ойыншықтардың маңызды емес элементтеріне, олардың иісіне, сыртқы материалына, шығаратын дыбысына, вибрациясына ерекше мән беруі.…