Ерте жастағы бала аутизмін түзету туралы баяндама

Мұғалжар ауданындағы психологиялық-

Педагогикалық түзеу кабинеті

ММ кабинеттің мұғалім - дефектолгы Утегенова Венера Максутовна

Ерте жастағы бала аутизмін эмоциялық тұрғыдан түзету

жүйесінде модификацияланған түрдегі холдинг-

терапияны қолдану

Холдинг-терапия аутизм аңғарымы бар балалардың барлығына да қажет, әсіресе аутизмнің ең күрделі түрі – барлығына салқын қарайтын , айналасындағылармен байланыстың кез келген түрінен бас тартқандарға ерекше көрсетілген . Холдинг-терапияны жүргізуге қарсы көрсетілім ретінде төмендегілер болуы мүмкін: балалар немесе ата-ананың соматикалық аурулары , баланың анамнезінде талма ұстамалары бар болса , орталық жүйке жүйесі мен ішкі ағзалардың ауыр түрдегі органикалық бұзылыстары. Холдинг-терапия терапевтік жұмыстың басында басқа да әдістер және тәсілдермен қатар жүргізіледі. Баланың ата-анасын холдингке дайындау отбасымен болатын 2-3 кездесу кезінде басталады. Психолог терапияның бұл түрі туралы айтады : ол не үшін қажет , қалайша өткізіледі, қандай нәтижелерге қол жетуге болады . Жұмыстың бұл әдісін жүргізуге байланысты күмәнді болған немесе қаламай отырған ата-аналарды өтінуге және күштеп көндіруге болмайды. Холдинг- терапия ата-ананың келісімімен және қалауы бойынша өткізілуі керек . Ата-ананы холдинг барысында болуы мүмкін негативті жағдайлар туралы алдын ала ескертіп , бала тарапынан түрлі мінез-құлық реакциялары (жылау , қызбалану , құсу , айғай , агрессия , өзіне бағытталған агресси

көрнекі амалдар (мимика ,интонация , ым-ишара және дене қоғалыстары\ пантомима) қолданылуы қажет . Ата-ана психологпен бірге холдинг сеансына керекті сөздік материалды ойластыруы қажет .Ол балаға ұнауы (балаға үлкендерді тыңдау ұнамды) және баланың даму деңгейіне сәйкес болуы керек . 3.Ата-ана бала көру арқылы байланысқа түсуді қаласа да көзіне қарамауға тырысады. Көзқарас басқа жаққа , баланың бетінен төмен немесе жоғары бағытталуы мүмкін. Көру арқылы байланыс 6-7 сабақтан кейін біртіндеп , байқап және баланың қалауы бойынша болуы керек . Бұл ерже холдингтің 3-4 апта созылатын бірінші кезеңінде , әдетте төмендегі белгілер пайда болғанша әрекет етеді; а) бала терапия үдерісіне тынышырақ қарайды . б) холдинг-терапиядан тыс көру арқылы байланысты орнатып , ұзақтығын реттейді . 4.Маман ересек адам өзінің тізесінде баланы отырғызу мерзімін анықтайды . 3 минуттан бастап ,әр 2-3 күн бір минуттан қосып холдингтің ұзақтығын 9 минутқа созамыз, бұл мерзімді 2 апта ұстаймыз.Содан кейін холдинг уақытын 1 минут қосып,25 минутқа дейін созамыз.Баланы белгіленген уақыттан бұрын жіберуге болмайды . 5.Егер бала қажетті позада отырмаса , қолдан босап шығуға талпынса,онда ата-ана қолындағы баламен тұр

күйдің басым түрі;бөтен адамға немесе ата-анасына эмоционалды реакциялар бар.Қаратпа сөз, мақтау,ескертпе, талап пен тыйымдарға, сонымен қоса әрекеттердегі табыс пен жеңілістерге қатысты эмоционалды реакциялардың ерекшеліктерін байқаймыз. 2.Коммуникативтік дамуы.Коммуникативті саланың даму деңгейі, қарым-қатынастың белгілі бір түрлері мен тәсілдерінің қалыпты жағдайдағы(1-қосымшаны қара) дамуға қарағанда қалыптасу жағдайы бағаланады.Қатысым әрекетінің төмендегідей ерекшеліктерін атап өту керек: - жақындары, таныс емес адамдармен байланысты орнату және қолдау (қандай жағдайда). Қарым-қатынастың қандай тәсілдері қолданылады:көру, дене қимылы, эмоционалды, ойын, сөйлеу тілі(айғай,вокализациялар) арқылы байланыс, қолды механикалық тұрғыдан қолдану; бала айналасындағыларға өтініш, қалауы мен қаратпа сөздерін айту үшін қандай ым-ишара,дене позалары мен қозғалыстарын қолданады; - ересек адамды көзінің қарасымен бақылау: ым немесе сөзбен көрсетіп отырған жаққа қарайды; ата-анасымен қуанышын бөліседі;ересек адамның әрекеттеріне еліктеу; - құрбыларымен қарым-қатынас орнату. 3.Баланың белсенділігі.Баланың белсенділік деңгейін байқаймыз: - алаңдағы мінез-құлық: кеңістікте мақсатсыз қозғалуы,за

Баланың дамуын талдау нәтижелері оған арналған психологиялық мінездемелерде көрсетіледі.Түзету жұмысының жеке бағдарламасы жасалады. Келесі кездесуде ата-анаға психологтың қорытындысы айтылады.Психолог ата-ана ұсынған жазбаша және ауызша мәліметтердің негізінде тікелей аңғарымдарды (бұны дәрігерлер анықтайды) айтпай,баланың аутистік мәселелерінің сипатын анықтайды,баланың дамуындағы оң жағдайларды ашып,ата-ананың онымен өзара әрекеті барысында түзету жұмысының бағдарламасы ұсынылады. Бағдарламамен танысқаннан кейін түсініксіз нәрселерді анықтай және түсініктеме бере отыра ата-ананың сұрақтарына жауап береміз.Ата-аналар өздерінің ұсыныстарын енгізе алады;оларды бағдарламаның мазмұнын өзгертпейтін дәрежеде енгізіп,ескеру керек. Ата-ана баламен жүргізілетін терапевтік жұмыстың еліктеу немесе холдинг-терапия сияқты әдістерін қабылдамай,қарсылық білдіру жағдайлары әбден мүмкін және күтілуде.Кейбір отбасылар баланың әрекеттеріне еліктеу бойынша жаттығуларды орындаудан бас тартады. Бұндай позиция баламен жұмыс жасау туралы өздерінің көзқарастары бар және оқытудың дәстүрлі әдістері арқылы баланың бойында белгілі бір дағдылар мен білімдерді қалыптастыруға тырысатын 2-нұсқадағы ата- анаға тә

байланысқа түсуін оятуға барынша түрткі болуымыз керек.Осы мақсатқа жетуге «еліктеу»жаттығулары және холдинг –терапия әдісі бағытталған. Ата-ананың баласымен бірге ерте жастағы аффективті даму кезеңдерін өту маңызды екендігіне көңіл аудартамыз.Сәби өмірінің алғашқы айларында анасы оған еліктеп,барлық қимылдары,мимикалық реакциялары және вокализацияларын көшіріп алады.Ана осылайша баланың қызығушылығын тудырып,өзіне көңіл аудара алатынын іштей сезеді.Баланың әрекеттерін қайталай отыра ана өзінің жаңалығын енгізеді,баланың қызығушылығына қол жеткеннен кейін баланы қолдап,жаңа әрекеттерге еліктеуге ынталандырады.Осылайша сәбидің ересек адамға деген қызығушылығы мен көңілі,ол жасап отырған нәрсеге еліктеуі қалыптасады. ІІ-кезең.Баламен жүргізілетін терапевтік жұмыс.Баланың мінез- құлқына еліктеу.Холдинг –терапия Екінші кезеңде бала және оның отбасымен жүргізілетін терапевтік жұмыс басталады.Бұл кезеңде баламен жұмысты жеделдетіп,алғашқы айда аптатасына 4 рет 60 минут ұзақтығы бар сабақтар өткізілуі маңызды.Бұндай реттілік терапияны үздіксіз өткізудің қажеттілігімен байланысты.Содан кейін сабақтар аптасына 3 рет болады.Жалпы терапевтік жұмыстың екінші кезеңі 6 айға созылады. Баланың мін