Ертегі терапиясы психологияға арналған әдістемелік материал

Баланы психологиялық түзетіп – дамытуда ертегі терапиясын қолдану.

Комплексті ертегі терапиясы бес түрден құралады: көркемдік, дидактикалық, психокоррекциялық, психотерапевтік және медитативтік.

Көркемдік ертегілер көп ғасырлар бойы дана халық ауыз ертегілері және авторлық оқиғалардан тұрады. Бұл көркем ертегілерде бүкіл қалған ертегілердің элементтері кездеседі.

Бала ертегіні тыңдай отырып, оның философиялық мағанасын, қарым-қатынас стилін және іс-әрекет моделін өзіне сіңіреді. Ертегі баланың ішкі дүниесіндегі, ішкі кедергілерімен қажетті сұрақтарына жауап береді. Ертегі оқиғасын кейіпкерлермен бірге сезіне отырып жанама түрінде бала өзіне өмірлік тәжірибесін жинайды, сондықтанда ертегіні дұрыс сәйкестендіріп таңдаған жөн. Таңдай отырып, ертегінің екі үлкен бөлімін қарастырайық: халықтық және авторлық.

Халық ертегісінде ертеден келе жатқан мифологиялық құбылыстарды қарастырады. Заттар мен табиғи құбылыстардың жан бітуі, адам өмірімен баламалап суретелінеді: махаббат,қайғы-қасірет және т.б сияқты күйзеліс эмоциялық, күй-жағдайды дамытуға бағытталған.

Бұл халық ертегілерінің бірнеше түрлері бар.

1.Жануарлар жайлы ертегілер,адам мен жануарлардың өзара қарым-қатынасы.Бес жасқа дейінгі балалар өзін жануардың орнына баламалап,жақсы қоя біледі.Сондықтанда жануарлар туралы ертегі өмірлік тәжірбиені кішкене балаларға жинақтауға тиімдірек.

2.Қарапайым күнделікті өмірден алынған ертегілер.Бұл ертегі отбасындағы әртүрлі болатын жағдайлар туралы дау-дамайды шешуге бағытталған, кішкене отбасындағы қулықтарды юмор түрінде көрсетеді.

3.Қорқынышты ертегілер:бала мыстан кемпір,жын- жыбырлар жайындағы ертегілерді естіп,қорқыныш үрей сезіміне бөленеді.Ол осы оқиғаларды өз бойынан өткізе отырып,ішкі кері әсерлерден жеңілдеп,өзіне сенімділігі артады.

4.Сиқырлы ертегілер:бұл ертегілер 6-7 жастар балаларға қызықты.Осы ертегілер арқылы бала адамгершілік рухани қасиетті, өмірлік заңдылықтарды бойына сіңіреді.

Ертегі талқылаудан басталады,ертегі мазмұны өңделіп,өмірлік жағдайлармен ұштасып жатқанда, ертегімен жұмыс жасаудың басқада түрлерін қарастыруға болады. Мысалы:қуыршақ жасау,драматизациялау сурет салу.

Көркемдік авторлық ертегілер. Егер біз балаға өзінің ішкі күйзеліс сезімін сезіндіргіміз келсе,онда авторлық ертегілерді таңдаймыз.Мысалы: «Русалочка», «Аленький цветочек» қайғы мен махаббат арасындағы тартыс сезімін оятады.

Дидактикалық ертегілер.Бұл ертегілерді педагогтер,оқуып-үйретуде нақты білімді меңгеруге бағытталған. Әріп, сандар т.б. нақты бір символдар ертегі образына енеді.

Дидактикалық ертегі-тапсырманың алгоритімі:

Жанданған символдарды ертегілер еліне енгізу, осы елдің әдет-дәстүрлері жайында айтылады.

Тыныштықтың бұзылуы. Мұның бұзылуына себепкер болатын, қатыгез ертегі кейіпкерлері(айдаһар, кощей), табиғат құбылыстары(жел, от, су басу), ауыр эмоциялық күй-жағдай(қайғы, жалғыздық, достарының болмауы).

Балаға түсіндіру – білімі мол, ақ жүректі адам ғана бізге көмектесе алады. Сондықтанда елді қайта құру үшін нақты тапсырмаларды орындау қажет.

Психокоррекциялық ертегілер. Бұл ертегілерді құрастыру өте оңай.

Психокоррекциялық ертегілерді құрастыруда келесі алгоритмдерді қолданамыз.

Алдымен біз кейіпкерді таңдаймыз, ол жасы, жынысы, мінез-құлқы жағынан балаға ұқсас болуы қажет.

Сосын кейіпкердің өмірін суреттейміз, бала өз өмірінің ұқсас жерін табатындай етіп.

Баланың бүкіл қобалжуын кейіпкердің бойына енгіземіз, кейіпкерді проблемалық жағдайға кірістіреміз, ол балада болып жатқан жағдайға ұқсас болуы керек.

Кейіпкер басына төнген проблемадан шығу жолдарын іздейді. Болмаса біз жағдайды тереңдете түсеміз, бұл кейіпкерді түзелуге итермелеп, соңын тереңдете жан- жақты қарастыруға әкеледі.

Бала ертегіде өз бойындағы болып жатқан мәселеге ұқсас жағдайдағы кейіпкерді кездестіріп, онан бірге шығу жолдарын қарастырады. Біздің міндетіміз – ертегі арқылы балаға жағдайды жан-жақты тұстарын көрсету, іс-әрекеттің альтернативті моделін ұсыну, болып жатқан істің жағымды жақтарын табуға үйрету.

Біз өзіміздің өмірлік тәжірибемізді, даналығымызды ертегі арқылы баланың бойына сіңіруімізге болады. Психокоррекциялық ертегіні балаға талқыламай жәй оқып беруге болады. Осылай біз баланың өзімен-өзі болып, ойланып дұрыс бағыт алуына мүмкіндік береміз.

Егер бала оны талқылағысы келсе, онда – қуыршақтар, сурет, әртүрлі пішіндер, құмды қолдану арқылы ойын түрінде өткізуге болады.