Ерулік дәстүрі туралы 6 сынып ғылыми жобасы

Жамбыл облысы

Т.Рысқұлов ауданы

Қ.Сәтбаев атындағы

орта мектебінің

5 «А» сынып оқушысы

Сейтінбет Аянаның

ғылыми зерттеу жұмысына

Аннотация

Зерттеудің мақсаты:

Қазақ халқының көнеден келе жатқан салт-дәстүрлері, ырымдары өте көп. Ата-бабаларымыздан сақталып қалған салт-дәстүрдің бірі – «Ерулік». Осы дәстүрдің тарихын, мән-мағынасын терең зерттеп, оның халқымызың салт-санасында алатын орнын айқындау, ұрпаққа паш ету

Зерттеу жұмысының ғылыми болжамы: Ерулік туралы құнды деректер жинақтасақ, халқымыздың тарихын бағалай білетін ұлттық және патриоттық санасы жоғары тұлға қалыптасады.

Зерттеу кезеңдері:

1 кезең: 2016 оқу жылында тақырып таңдалынды. Зерттеу жұмысының ғылыми аппараты жасалынды, мақсаты мен міндеті айқындалды, әдебиеттер іздестіріліп, материалдар сұрыпталды.

2 кезең: 2016-2017 оқу жылында тақырып бойынша ғылыми деректер жинастырылды, зерттеу жұмысы жүргізіліп жаңалықтар, деректер сұрыпталды.

Жүргізілетін зерттеу әдістері: Тарихи түп деректермен танысып, жинақтау, қорыту, жүйелеу және салыстырмалы талдау жасау.

Зерттеудің жаңалығы:

Тарих – өткеннің сабағы, алдағының кейінгіге өнегесі екендігі айқындалды.

Тұңғыш рет ерулік туралы тың деректер беріледі және мағлұмат алады.

Зерттеудің практикалық мәнділігі : «Өткеннің өнегесі - болашаққа ғибрат» дей отырып мектептегі тарих пәні бойынша «Туған өлке – тарихы» бейіндік бағдарламасына енгізілді.

Зерттеудің нәтижесі : Тарих жолы болашақ ұрпақ бағасын беретін талай ізгі қадамдарға жол ашты. Ол ең алдымен біздің азаматтық дүниетанымымыздың әлеуметтік көзқарасымен өмірлік бағыт-бағдарламаларының түбегейлі қайтадан сарапталып, жүйелі қалыптасуына оң ықпал тигізері сөзсіз. Сондықтан бұл ғылыми жобаның нәтижесінде ерулік туралы алғаш рет қағазға түсірдік және тың мағлұматтар алады. Тарихи-мәдени құндылықтарды насихаттау мен кеңінен таныстыру жөнінде жұмыс жанданатын болады.

Ақпараттық бөлім

Жұмыстың тақырыбы: Ата - бабаларымыздан қалған салт - дәстүрдің бірі - «Ерулік»

Жұмыстың өзектілігі: Қазақ - көне дәуірден бастау алатын күрделі де бай тарихы, сан қырлы мәдениеті, өзіндік игі ғұрып-дәстүрі бар, пейілі өзінің байтақ даласындай кең де қонақжай халық. Қазақ «қазақ» деген атын осы кезге дейін қазақи салт-дәстүрлерімен, ырымдарымен, той-мереке, әдеп-ғұрыптарымен талай елді таң қалдырып келеді. Тәуелсіз елімізде ата-бабамыздың қалдырған асыл мұрасын қадірлеп, жоғалғанды жаңғыртып, қайта жаңартатын ендігі болашақ ұрпақ-біздің қолымызда.

Мақсаты:

Қазақ халқының көнеден келе жатқан салт-дәстүрлері, ырымдары өте көп. Ата-бабаларымыздан сақталып қалған салт-дәстүрдің бірі – «Ерулік». Осы дәстүрдің тарихын, мән-мағынасын терең зерттеп, оның халқымызың салт-санасында алатын орнын айқындау, ұрпаққа паш ету.

Міндеттері:

1. Қазақтың салт–дәстүрлерінің бірі - «Ерулік»тарихына зер салу.2. «Еру», «Көрші», «Айрылысар көже» салттарын ажырата білу.3. Еруліктің отбасы тәрбиесіндегі маңызына тоқталу

Мазмұны

Аңдатпа ......................................................................................................................

Ақпараттық бөлім .....................................................................................................

І. Кіріспе бөлім ..........................................................................................................

ІІ. Зерттеу бөлімі .......................................................................................................

Қазақы салтың – ата-дәстүрің ................................................................

Ерулік – көшпелі қазақ халқының салты .............................................

Қонақасы – қазақтың бөлінбеген еншісі ................................................

Қолданылған әдебиеттерге қысқаша аналитикалық талдау ...............................

ІІІ. Қорытынды ........................................................................................................

Қолданылған әдебиеттер ........................................................................................

Кіріспе бөлім Ата дәстүрін ардақтау - қазақтың халық педагогикасының ұлттық ұжданы. «Атадан бала тусайшы, ата жолын қусайшы» деп, халық атадан балаға мұра болып келе жатқан жақсы қасиеттерді келесі ұрпақтың бойына сіңіріп, ізгілікке тәрбиелейді. Ата дәстүрі бойынша ең әуелі әкені, содан соң атаны, ата - бабаны құрметтеп, солардың алдында ұрпақтық қарыздарды өтеу – кейінгі ұрпақтың міндеті. Ол ұрпақтық борыштар: ананың ақ сүтін, еңбегін өтеу, ата дәстүрлерін құрметтеп, одан әрі ол дәстүрлерді жалғастыру, адамгершілік қағидаларды қалтқысыз орындау болып табылады. Тәуелсіз мемлекетімізде ата – бабамыздан қалған қазынаның бірі салт – дәстүрлерді ұмыту мүмкін емес. Ендеше осы елдің ертеңі жасөспірімдерге салт - дәстүрімізді насихаттай отырып, ғасырдан – ғасырға жалғасып келе жатқан тәрбие көзін мақсат ету. Әр жұмысты ұлттық негізде құра отырып, халқымыздың тамаша салт - дәстүрінің бірі «Ерулік» жөнінде кейінгі ұрпақ жан-жақты білуі тиіс деп ойлаймын. Салт - дәстүр дегеніміз не? Қазақ этнопедагогикасының үлкен бір саласы қазақ халқының салт - дәстүрі болып табылады. Халықтың игі әдеттері дағдылана келе әдет - ғұрыптар, салт – дәстүрлерге халықтың өмірінде қалыптасқан салт - дәстүрлер сал

Зерттеу бөлімі:2. 1 Қазақы салтың – ата-дәстүрің Қазақ – көне дәуірден бастау алатын күрделі де бай тарихы, сан қырлы мәдениеті, өзіндік игі ғұрып-дәстүрі бар, этнографиялық ахуалы әр қилы, пейілі өзінің байтақ даласындай кең де қонақжай халық. Халқымыздың бітім-болмысын зерттеген этнограф ғалымдардың атап өткеніндей, қазақ – жайшылықта тәубешіл, жаугершілікте тәуекелшіл, зерделі де ойшыл, сабырлы да төзімді, шыдамды да жомарт, елгезек те еліктегіш, кеңпейіл де кішіпейіл, ерегескенмен ерегесетін, доспен дос бола алатын, әділдікті бағалай білетін халық. [1.35] Қаз дауысты Қазыбек бидің сөзімен айтқанда:«Біз қазақ деген мал баққан елміз,Бірақ ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз.Елімізден құт-береке қашпасын деп,Жеріміздің шетін жау баспасын деп,Найзаға үкі таққан елміз.Ешбір дұшпан басынбаған елміз,Басымыздан сөз асырмаған елміз.Досымызды сақтай білген елміз,Дәм-тұзды ақтай білген елміз» – деген. [1.88] Ата дәстүрін ардақтау – қазақтың халық педагогикасының ұлттық ұжданы. «Атадан бала тусайшы, ата жолын қусайшы» деп, халық атадан балаға мұра болып келе жатқан жақсы қасиеттерді келесі ұрпақтың бойына сіңіріп, ізгілікке тәрбиелейді. Ата дәстүрі бойынша ең әуелі әкені, содан соң атаны, а

2. 2 Ерулік – көшпелі қазақ халқының салты Қазақ этнопедагогикасының үлкен бір саласы қазақ халқының салт-дәстүрі болып табылады. Халықтың игі әдеттері дағдылана келе әдет-ғұрыптар, салт-дәстүрлерге халықтың өмірінде қалыптасқан салт-дәстүрлер салт-сана болып қалған. Халықтың салт-дәстүрлері, рәсімдер мен жөн-жоралғылар, ырымдар мен тыйымдар, түрлі сенімдер өмірде қолданыс тауып келеді. Оның бәрі дамып, толысып, жаңарып отырады. Қазақ халқының салт-дәстүрлері осы ұлттың мінез-құлқын, қасиеттерін көрсетеді. Кейбір салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар сол халықтың тұрмысына, тәрбиесі мен мінезі, сеніміне, ырымына қарай қалыптасып келеді. Қазақ «Ат тұяғын тай басар» деп кейінгі ұрпақтың ата салтын бұзбауын, ұмытпауын талап етеді. [2.11] Салт – кәсіпке, сенімге, тіршілікке байланысты әдет-ғұрып, дәстүр. Ол ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отырады. Уақыт өткен сайын салтқа өзгеріс еніп, өзгеріп, қоғамға байланысты бейімделіп келеді. Жаңа қоғамдық қатынасқа сай келмейтін дәстүрлер ығысып, өмірге қажетті жаңалары дамып отырады. [2.35] Дәстүр – ұрпақтан-ұрпаққа ауысатын, тарихи қалыптасқан нормалар мен үрдістер. Ол – қоғамдық ұйымдар мен халықтың мінез-құлқының, іс- әрекетінің рухани негізі. Дәстүр мәд

2. 3 Қонақасы – қазақтың бөлінбеген еншісі Меймандостық – қазақтар үйіне келген әр қандай мейманды (оның қайсы ұлт болуына қарамай) таныса да, танымаса да жылы шыраймен құшақ жая қарсы алып, сыйлап күтеді. Өзінің аяулы асын қонақасыға береді. [5.88] «Қонақасы – қазақтың бөлінбеген еншісі» болып есептеледі. Қонақ келсе «қой сойып, қол қусыру» – қазақтар үшін аса абыройлы іс және жалтартпайтын міндет. Өте қадірлі қонақтарға тай сойылып, қонақасын беріп аттандырады. [6.22] Сойылатын малды алдымен қонақтар отырған үйдің босағасына әкеліп, бата тілейді. Қонақтар бата жасаған соң мал сойылып, ет асылады. Ет піскенше меймандарға кең дастарқан жайылып, дастарқанға құрт, ірімшік, бауырсақ, жент, сары май қойылып, қаймақтаған…