Мағжан Жұмабаевтың Жел өлеңі ғылыми жобасы

Қазақстан Республикасының ғылым және білім

министрлігі

Алматы облысы

Бағыты: Қазақстанның тарихи ескеткіштері, болашақ дамуы бар

саяхат маршруты

Секциясы : әдебиет

Тақырыбы : Мағжан Жұмабаевтың «Жел» өлеңінің көркемдік

ерекшелігі

Авторы : Турғанова Индира Нұрбосынқызы

Алматы облысы,Панфилов ауданы,Төменгі Пенжім

ауылы Төменгі Пенжім орта мектебінің 10-сынып

оқушысы

Жетекшісі : қазақ тілі мен әдебиеті пән мұғалімі

Сатыбалдинова Сәуле Бексұлтанқызы

2018-2019 оқу жылы

Мазмұны

І.Кіріспе 6-бет

1 тарау

Мағжан – азаттық жыршысы 7-бет

Мағжан поэзиясы 8-бет

ІІ.Зерттеу бөлімі

тарау

2.1Өлең –тәрбие құралы 9-бет

2.2Жансызға жан бітірген – Мағжан. 9-10-бет

«Жел» өлеңінің көркемік сипаты

2.3Мағжанның «Жел» өлеңі мен Абайдың 11-13-бет

«Қыс» өлеңіндегі ұқсастық

2.4«Жел» өлеңіндегі табиғат құбылыстарының сипаты 13-14-бет

ІІІ.Қорытынды

3 тарау

3.1 Зерттеу нәтижесін қорыту және қорытындыдан 15-бет

туған пайымдаулар

3.2 Пайдаланған әдебиеттер тізімі 16-бет

Тезис

1.Зерттеу тақырыбының көкейтестілігі : Екі ғасырдың жалғасқан жылдарында жалынды жырларымен жарқыраған,халқымыздың бес арысының бірі Мағжан поэзиясына талдау жасау . «Жел» өлеңінің жұмбақ сырларын айқындау.

2.Зерттеу нысанасы: « Жел» өлеңінің астарындағы ұлттық салт-дәстүр мен ұлттық болмыстың көрінісі және басқа ғылымдарды түсінуге әсері. 3.Зерттеу мақсаты: Мағжан поэзиясының көркемдігін «Жел» өлеңінің тақырыбы мен идеясын көркемдік сипатын ұлттық құндылық ретінде тану . 4.Зерттеу міндеттері: «Жел» өлеңінің тақырыбы мен идеясын ашу Салыстыра зерттеу арқылы көркемдік қуатын айқындау

5.Жетекші идеясы : Мағжанның «Жел» өлеңіндегі ақынның астарлы ойы - ұлттық дәстүрдің көрінісі –ұлттық құндылықтар бастауы және басқа ғылымды түсінуге ықпалы бар екеніне екеніне көз жеткізу

6.Зерттеудің ғылыми болжамы: Мағжан поэзиясының көркемдік - танымдық ерекшеліг , ұлттық салт дәстүр көріністерінің бала тәрбиесіндегі маңызы бар екенін түсіндіру

7.Зерттеу әдістері : Зерттеу проблемасы бойынша «Жел» өлеңіндегі ұлттық құндылықты айқындау үшін талдау жасау, басқа ғылымдармен байланысын зерттеу , ұлттық салт-дәстүр белгілерін табу, нәтижесін қорыту 8.Зеттеудің практикалық құндылығы: «Жел» өлеңіндегі ұлттық дәстүрдің астарлы көрінісі – Мағжанның ұлт жанашыры,салт-дәстүрді дәріптеуші екенінің дәлелі . Зерттеу жұмысының қорытындылары мен нәтижелері Мағжанның «Жел» өлеңін ұлттық мүдде тұрғысынан ашты. 9.Зерттеудің негізгі тұжырымдары: Мағжанның «Жел» өлеңінің көркемдік қуаты –кейіптеу арқылы берілген және оны айқындау арқылы физикилық құбылыстарды жеңіл түсінуге мүмкіндік беретіні туралы ой тұжырымы жасалды. Жырдағы «аманат» ұғымы –ұлттық дәстүр көрінісі болып, азаттық аңсаған абақтыдағы тұтқын – күллі қазақ халқының асыл арманы азаттықты аңсаушы кейіпкер деген ой қорытындысы шығарылды.

Аннотация

Оқушы зерттеу мақсатына жеткен. Мағжан поэзиясының көркемдігін «Жел» өлеңінің тақырыбы мен идеясын, көркемдік сипатын ұлттық құндылық ретінде таныту мақсатында толыққанды еңбектенген. Мағжан поэзиясының көркемдік ерекшелігі, әдебиет теориясына қосқан үлесі, ұлттық салт дәстүр көріністерінің бала тәрбиесіндегі маңызы туралы болжам жасаған. Зерттеу проблемасы бойынша Жел» өлеңіндегі ұлттық құндылықты айқындау үшін талдау жасап, басқа ғылымдармен байланысын зерттеп, ұлттық салт-дәстүр белгілерін табу жолында өлеңге жан-жақты талдау жасап,нәтижесін қорытқан. Мағжанның «Жел» өлеңіндегі ақынның астарлы ойы, ұлттық дәстүрдің көрінісі –ұлттық құндылықтар бастауы екеніне көз жеткізе келіп,ақын өлеңінің көркемдік қуаты кейіптеу арқылы берілгенін ашқан. Өлеңнің оқушының танымдық белсенділігін арттыратын құндылығын тарих,физика пәндерімен байланыстыра зерделеген.Азаттықты аңсаған ұлттық идеяны көтерген рухы биік шығарма екенін дәлелдеген.

Ученик достги цели в исследовании красоту поэзии Магжана .В стихотворении «Ветер» раскрывая тему и идею национальный ценностью .Во время исследования стихотвернии «Ветер» сделал теоритическии выбор и аналиризовал национальные традиции и сделал литературно –теоритеческий результат ученик описывал национальные традиции олицетваряя художественную образ «ветра» .В этом стихотворении ученик развивает активность и ценность межпредметная связь с историей и физикой .

Pupil achieve aims at the time at researching Magzhan’s “Zhel” poetry , he proved and slowed national value . And at the time of researching the poetry of “ Magshan” he made a illation and literary theoretical analysis . In the poetry of Magzhan “Zhel” pupil personalite image of the wind to the human .In poetry pupil develop act iv values and colligate it with history and physics .In this poetry he proved and dreamed abaut national idea and freedon of nation .

Алматы облысы,Панфилов ауданы,

Төменгі Пенжім орта мектебінің

10-сынып оқушысы Тұрғанова Индираның

«Мағжан Жұмабаевтың «Жел» өлеңінің

көркемдік ерекшелігі» атты ғылыми

жұмысына

ПІКІР

Қазақ әдебиетінің өткені мен бүгінгісіне зер салып, ақын-жазушыларының шығармаларын саралау,зерттеу қазіргі мектеп оқушыларының игілікті істерінің бірі. Тәуелсіз еліміз елдігін бүкіл әлемге танытып жатқанда, халқымыздың әлдилеген ақ арманы – азаттық пен еркіндікті ,тәуелсіздікті өзінің өлеңіне арқау еткен Мағжан поэзиясын зерттеу бүгінгі ұрпақтың міндеті болып отыр.

Тұрғанова Индира өзінің зерттеу жұмысында Мағжан Жұмабаевтың «Жел» өлеңіндегі ақын идеясын жаңа қырынан түсіндіріп,өз ойын теориялық тұрғыдан талдап көрсетеді. Оқушы көркем шығарманың ғылымилығын табиғат құбылысымен салыстырып, әдебиеттің басқа пәндердегі теориялық ұғымдарды терең түсінуге жетелейтіні туралы тұжырымды ой айтады .

Мағжан Жұмабаевтың жел өлеңінің ұлттық дәстүрді дәріптеудегі өзіндік ерекшелігін көрсетіп, қазіргі өскелең ұрпақ санасына ұлттық құндылықты сіңірудегі мазмұнын ғылыми жұмыста көрсеткендігімен оқушы еңбегі құнды.

Ғылыми жетекші : __________ С.Б.Сатыбалдинова

Кіріспе І тарау

Алты алашқа құрбан болған ақ жаны, Ақындықтың мұздай мөлдір маржаны. Жұмабайдың Мағжаны деп таны да, Ұлы Абайдың ұрпағы деп ій басты ! –деп

Жарасқан Әбдірашев жырлағандай, Мағжан Жұмабаев – әдебиетте қайталанбас өзіндік қолтаңба қалдырған дарынды тұлға.Халқымыздың от жалынды,зор талантты ақыны Сарыарқа даласында өмірге келіп , өзінің Мүсілім,Қаһарман,Мұхамеджан,Сәлімжан,Қалижан,Сабыржан,Күләндам, Гүлбарам атты бауыр-қарындастарымен құлын тайдай тебісіп, романтикаға толы балалықтың тәтті қимас шағын кешірген. Төрт жасында ауыл мұғалімінен хат танып, сауатын ашқан Мағжанның оқуға зеректігін көрген әкесі оны 1905 жылы Қызылжар қаласындағы Шалақазақ медресесіне береді . Жаңа заман рухы билеген Мағжан орысша білім алуға талпынады. Осы мақсатпен Омбыдағы оқытушылар семинариясына оқуға түсіп Міржақып Дулатовтан сабақ алады, Сәкен Сейфуллинмен танысады.1916 жылы семинарияны алтын медальмен бітірген өршіл ақынды ел өміріндегі күрес толқыны тартып әкетеді.Бала күнінен халық фольклорын ,ауыз әдебиетін бойына сіңіріп өскен Мағжан арнаулы оқу орындарын аяқтап, бойына біткен асыл қасиеттеріне орай, шығыс пен батыстың поэзиясын бойына сіңіру арқасында таза талғам, биік парасат,үздік көркем нысаналарға ерте жеткен.Мағжан бойына ана тілінің мол байлығын бойына барынша сіңірген,орыс тілін жетік білген. Соның арқасында Пушкин,Лермонтов,Г

Мағжан – азаттықтың жыршысы

Мағжан – қазақ халқының ұлттық ұлы ақыны . Ол – халқын шын сүйген, сонымен бірге күйінген, аянышты ел күйін көріп күйінішке,сезімталдыққа берілген шын халық досы. Ақын жалпы адамзатқа, қалса түркі тектес ұлттарға ортақ ойлар айтады . Ақын мезгілдік, науқандық, тіпті анығын айтқанда, таптық күрестер талабына орайлас үгіттік, насихаттық шығармалар жазудан бойын мүлде аулақ салады .

Мағжан бір тақырыптың,бір кезеңнің, бір халықтың,бір таптың жыршысы болып кетпей, уақыттар желі құлата алмайтын алтын діңгек,әлемдік әуез сарындары мен тамырлас өлмес туындылар берген ұлттық ақын, ғажайып суреткер болып қала береді . Мағжан өлеңдерінде бостандықты аңсау сезімі аса күшті. «Жел» өлеңі түрмеде,тас қамалда отырған ақынның жан дүниесінен хабар береді. Оның лирикалық кейіпкері – азаттықты аңсаудан жалықпаған, келер күнге сеніммен қараған тегеуріні мықты жан .

Мағжанның барлық өмірі – поэзиясында. Ел ішіндегі әлеуметтік, қоғамдық өмірге деген көзқарасы ақын үнінен байқалып отырады. Мерзімді баспасөз беттерінде өлеңдері мен мақалалары жиі жарық көреді.Ақын тек қазақ халқының ғана емес бүкіл түрік жұртының мүдде –мақсатына ортақтас болған . Ақынның осындай еліне , халқына бүкіл түрік нәсілдес,қандас халықтарға деген сүйіспен-шілігін тоталитаризм заманы айыптап , оған «ұлтшыл,түрікшіл» деген таңба тағып, талай қуғын сүргінге ұшыратқан , абақтыға жапқанын тарих мәліметтерінен оқып білдік. Осындай қиын тағдырды басынан кешкен ақын өзінің ішкі сезімін халық тағдырымен ұштастырып,психологиялық паралелизм арқылы табиғатпен астастыра келе, халықтың бүтін болмысын көрсете жырлайды. Өзі өмір сүріп жатқан заманнан, тіршіліктен жылт етер сәуле таппай, жансызға жан бітіре жан айқайын жазған.

Мағжан поэзиясы Мағжан поэзиясы – жан жүрек, сезім поэзиясы. Ол оның бүкіл қан тамырынан жаралған.Ақын қандай тақырыпты жыр өзегі етпесін , бәрі «мен –Мағжанмын» деп мұндалап тұрады .

Оның жырларынан бейжайлылықты кездестірмейсің. Жілігі татымас жасық жолдарды ұшыратпайсың. Онда отты жүректің соғысы, ізгі де сұлу, елжіреген, еміренген жан лүпілі естіледі, онан өмір азабын тартқан жанның қайғы-мұңы, зары, шері құлағыңа шалынады, ақынның озбырлыққа, өктемдікке, өзімшілдікке деген ыза-кеті, қаһарлы ерлік үні естіледі. Арман –мұраты мен халқына деген сүйіспеншілігі барынша сезіледі.

Ақын өлеңдерінде оның көңіл-күйінің әр сәттері бейнеленген ол ел басына қалың тұман үйірілген,тығырыққа тірелген қасіретті – қайғылы шақтарында олармен бірге қайғыра-қамыға,егіле жыр төгеді. Халқының сондай сормаңдай күйіне жаны шырылдап, ортақтаса қайғырып, жазған өлеңдері үшін оны ұлтшыл деп қуғын-сүргінге түсіріп,тар қапасқа отырғызғанда әбден тарығып, жаны күйінген сәттерінде табиғат құбылыстарынан көмек күткендей болады. Мағжан болашаққа сенген,ол күні ертең халқына шуақты күндер туарынан қатты үміт күткен .

2.1 Өлең – тәрбие құралы

Поэзия – алдымен дәуір үні, адамзат қоғамының көркем шежіресі Сонан соң көркем ойлауға, рухани өсіп жетілуге жеткізетін тәрбие құралы. Осындай поэзияның маңызды, мәнді бірі және бірегейі Мағжанның «Жел» өлеңі. Олай дейтінім, өлеңнің шумақтарында аманат арқалаған жансыз желді суреттеу арқылы ұлттық ұғымымыздағы «аманатқа қиянат жасамау» туралы ғибрат айтылады Бұл өлеңнің 2 шумағының 3,4-тармағында және 3-шумақтың 1,2-тармағында

Алып келсе керек аманат

Абақтыдағы азаматқа зарыққан .

Терезеден үйге кірмек болады

Аманатты қолға бермек болады ,-

деп арқалаған аманат жүгін аман-есен өз орнына қондыру сияқты ата дәстүріміздің қадірін түсіндіріп, сол аманат арқалаған адам кейпін ,желдің соғысымен,екпінімен,түрлі дыбыстармен береді .

Дене күйіп желге құлақ саламын Жанып жүріп көзіме жас аламын ,-

деп қандай іске де сабырлылықпен қарауға үйретеді, жақсылықтан үміт үзбеуге жетелейді. Өлеңнің өн бойында қазақ даласындағы тынымсыз тірліктің нышаны байқалып, ұлттық болмыс көрініс береді.