Есептік және реттік сан есім ашық сабағы

Мұғалімнің кілті. Төмендегі тапсырмаларда асты сызылған курсивпен белгіленген сөздердің орнына көп нүкте қойса, оқушы дәптерінің нұсқасы шығады

6-сынып. Қазақ тілі

Сабақтың тақырыбы: «Есептік және реттік сан есім»

Балалар, төмендегі бос орындарға жауап жазыңдар

Оң жақ бағандағы тапсырмаларды құрастырушы мұғалімдердің есіне:

І кезең «Көпір» тапсырмаларын оқушылар үйде орындап,бүгінгі сабаққа дайындалып келеді (5 минутта тексеріп үлгеру керек)

«Көпір»

тапсырмалары өткен тақырыптар бойынша жаңа сабақты меңгеріге негіз болатын қайталау тапсырмалары

1,2,3 сандары қай сөз табына жатады ?

Жауабы: Сан есім.

2 . Бес, он және он екі, он бес деген сан есімнің жазылуында өзгешелік

бар ма?

Жауабы: Бұл сандардың жазылуында өзгешелік бар.

3. Құрамында сан есімі бар қандай мақал –мәтел білесіңіз?

Жауабы:Жігітке жеті аз.

4. Менің үш дәптерім бар. Осындағы сан есім қай сөз табымен тіркескен?

Жауабы: Сан есім зат есіммен тіркесіп тұр.

ІІ кезең (топтық жұмыс) жаңа сабақты топтық жұмыс барысында

оқушылардың өз бетімен меңгеруіне жағдай жасау:

а) оқушылар төмендегі «Білу», «Түсіну», «Талдау», «Жинақтау» тапсырмаларын өздері толтырады (10 минут);

ә) жауаптарын мұғаліммен бірге талдайды (10 минут).

Бұл кезеңде оқушыларға баға қойылмайды

Теориясы:«Білу»

(тақырып мазмұны бойынша кім?не?

қандай? қалай?нені? қашан?не істеді сияқты сұрақтарға жауап беретін толық ақпарат іріктеліну керек)

1. Сан есім ненің санын білдіреді?

Жауабы: сан есім заттың санын білдіреді..

2. Бір сөзден тұрған сан есім қандай сан есім деп аталады?

Жауабы: дара сан есім деп аталады.

4. Екі немесе одан да көп сөзден тұрған сан есім сан есім қалай аталады?

Жауабы: Күрделісан есім деп аталады.

5. Заттың нақтылы санын білдіретін сан есім түрін табыңыз.

Жауабы:Есептік сан есім.

6. Заттың саналу ретін ,қатарын ,орын тәртібін білдіретін сан есімнің түрі

қалай аталады?

Жауабы:Реттік сан есім деп аталады.

7. Реттік сан есімге жұрнақ жалғана ма?

Жауабы:Реттік сан есімге -ыншы,- інші,және -ншы,-нші жұрнағы

жалғанады.

8. Реттік сан есім араб цифрымен берілсе жұрнақ жазыла ма?

Жауабы: жұрнақ жазылмайды,жұрнақтың орнына дефис қойылады.

9. Реттік сан есім рим цифрымен берілсе жұрнақтың орнына дефис қойыла ма?

Жауабы: қойылмайды.

Теориясы: «Түсіну»

(неге? неліктен? себебі? не үшін?сұрақтары оқушының жоғарыда берген жауаптарына оларды тереңдету үшін қойылады)

Себебін анықта.

1. Неліктен сан есімдер дара және күрделі болып бөлінеді?

Себебі: сан есімдер бір түбірден де, екі не одан да көп сан есімнің

тіркесуінен және қосарлануынан да жасалады.

2. Неге 1,2,3 т.б.есептітік сан есім деп аталады?

Себебі: Заттың нақтылы санын білдіреді.

3. Не үшін реттік сан есімдерге -ыншы,- інші,және -ншы,-нші жұрнағы

жалғанады? Себебі: реттік сан есім заттың саналу ретін білдіріп,нешінші?деген сұраққа

жауап береді.

4. Неге « 6-сынып», «1-орын» деген сөздерде жұрнақ жазылмай,дефис

қойылған?

Себебі: . Реттік сан есім араб цифрымен берілсе , жұрнақтың орнына

дефис қойылады.5. Неліктен «ХХІ ғасыр», «2012 жыл» сан есімнен кейін дефис қойылмаған?

Себебі: . Реттік сан есім рим цифрымен берілсе дефис қойылмайды және жыл, ай аттарының алдына келген сан есімдер арабцифрымен келсе де , одан кейін дефис қойылмайды.

Теориясы:

«Талдау»

(1.Салыстыр,

2. Айырмашылығы неде?

3. Ұқсастығы неде?

4.Тақырыптың басты идеясын жаз деген тапсырмалар болу керек. Немесе 1-3 тапсырмаларды Венн диаграммасы арқылы қамтуға болады.

1. Венн диаграммасын толтыр

Есептік сан есім Ұқсастығы Реттік сан есім

Заттың нақтылы санын, есібінбілдіріп, қанша?неше? сұрақтарына жауапбереді.Құрамына қарай дара, күрделі болып келіп сан есімнің басқа түрлерін жасауға негіз болады.

Заттың саналу ретін, қатарын білдіріп, нешінші?сұрағына жауап береді. -ншы, -нші, -ыншы, -інші жұрнағы арқылы жасалады.

Сан есім

Зат есіммен тіркесіп келеді.Дара және күрделі болады.

2. Тақырыптың басты идеясы не?

Заттың нақтылы санын білдіріп, қанша?, неше? деген сұрақтарға жауап беретін сан есім-есептік сан есім, ал заттың саналу реттін білдіріп, нешінші? деген сұраққа жауап беретін сан есімді-реттік сан есім деп атаймыз.

Теориясы: «Жинақтау»(Қорытынды шығар,анықтама бер, мазмұнды жүйеле, кестені, тірек сызбаны, сөзжұмбақты толтыр немесе өзің құрастыр тағы с.с.басқа түрдегі тапсырмалар оқушының жоғарыдағы «тақырыптың басты идеясына» жазған жауабына қойылады)

3. Сөзжұмбақты шеш.

1. Бір, бес, жүз бұлар не?

2. Бір түбірден құралған сан есім.

3. Есептік сан есім басқа сан есімдер жасауға не болады?

4. Нешінші? Сұрағына жауап беретін сан есім.

5. Қосарланған сан есім қалай жазылады?

6. Екі жүз, үштен екі,бес – бестен қандай сан есімдер.

7. Сан есім нені юілдіруіне қарай алтыға бөлінеді?

с

а

н

д

а

р

а

н

е

г

і

з

р

е