Есте сақтау қабілетіне тілдің қызметі туралы эссе 5 сынып

№25 Т. Рысқұлов атындағы мектеп-гимназиясы қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Қ. Құдиярова Қарақыз Өтебайқызы

Қазақ тілін жаңартылған білім беру мазмұнында оқытуда қолданылатын әдіс-тәсілдер

Бүгінгі таңдағы басты мәселе – жас ұрпақтың сапалы білім алуы: Білім саласының заман талабына сай даму көшінен қалмай ілгерілеуіне үлес қосу басты мақсатымыз.

Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев : Қазіргі заман талабына сай болашақ ұрпақтың оқып білім алуын бірінші орынға қойып отыр.

Қазіргі таңда оқу жүйесіндегі басты жаңалық- мұғалімдердің жаңа форматта білімін жетілдіру болып отыр. Бұл өркениет үрдісі. Мұғалімдік тәжірибиемдегі ендігі мақсат – оқу мен оқыту процесінде түрлі кедергілерді жеңе отырып, осы алған білімімді саралап, одан ары толықтырып, мақсатты білім беруге бағытталған әдіс- тәсілдерді қазақ тілі пәні сабақтарын оқытуда тиімді пайдалана білу болып табылады.

Ұлтымыздың ұлы ұстазы А.Байтұрсынұлы: «Елді түзетуді бала оқыту ісін түзетуден бастау керек»,-деген екен. Мен де бұл пікірмен толық келісемін. Неге? Өйткені, мемлекет болашағы болып саналатын жас ұрпаққа білім мен тәрбие беруден өткір мәселе жоқ.

Жаңартылған білім беру бағдарламасының басты мақсаты-білім алушылардың оқу нәтижелерін жетілдіру және оқушылардың сабақта алған білімдерін күнделікті өмірде пайдалана алуға дағдыландыру болып табылады. Ал, жаңартылған бағдарламаның негізгі ерекшелігі 10 бөлімнен тұратын жаңа құрылымында болып отыр. Олар:

1. Пәннің мазмұндылығы;

2. Пән бойынша оқу бағдарламасының мақсаты;

3. Үштілділік саясатты іске асыру;

4. Оқыту үдерісіне ұйымдастыруға қойылатын талаптар;

5. Пәнді оқытуда қолданылатын педагогикалық әдіс-тәсілдер;

6. Түрлі мәдениет пен көзқарастарға құрмет;

7. Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану

құзыреттілігі;

8. Оқушылардың коммуникативтік дағдыларын дамыту;

9. Оқу нәтижелерін бағалау жолдары;

10. Оқудың мазмұны, ұйымдастырылуы мен бірізділігі.

Жаңартылған білім беру аясында оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттырып, болашақ өмірге дайындауда ұстаз ретінде біздің атқарар міндетіміз жетерлік. Осы жұмыстарды қалай жүзеге асырамыз? Білім беру мазмұнын жаңарта отырып, оқушыларды жеке тұлға етіп тәрбиелеудің қандай жолдары бар?- деген сауалдарға жауап іздей отырып, мен мына төмендегідей тұжырымға келдім. Ол тұжырым: білім беру ісін талапқа сай жүргізе білу.

Еліміздің білім саласының алдында тұрған басты міндет сыныпта алған білімдерін болашақта пайдалана алатын жеке тұлға қалыптастыру екендігін жоғарыда атап көрсеттік. Бұл мақсатты шешу, мемлекеттік тілді оқытудың тиімді де ыңғайлы жүйесі мен құрылымын қалыптастыру әрбір қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімнің міндеті деп білемін. Осы орайда жаңартылған білім беру бағдарламасын оқытудағы жаңа әдіс-тәсілдер арқылы жүзеге асыру тиімді. Өйткені, жаңартылған бағдарлама оқушылар бойында тілдік дағдыларды қалыптастыруға зор мүмкіндік жасап отыр. Ол тілдік дағдылар: тыңдалым және айтылым, оқылым, жазылым. Ал осы тілдік дағдыларды оқытудағы түрлі әдістер арқылы бала бойына сіңіруіміз қажет.

Қазіргі таңда оқушылардың қызығушылығын оятып, белсенділіктерін арттыратын түрлі әдіс-тәсілдер жетерлік. Сол себепті де мен өз алдыма мынадай мақсат қойдым:

Жұмыс жүргізетін басымдықты анықтап алған соң мен өз алдыма мына төмендегідей мақсат қойдым.

Мақсатым

Әдіс-тәсілдерді жүйелі қолдану арқылы білім сапасын арттыру

Жаңартылған білім беру бағдарламасын түрлі әдістер арқылы жүзеге асыру

Таңдалынған әдістерге ресурстарды тиімді қолдану

Осы мақсатыма қол жеткізу үшін әр түрлі әдіс-тәсілдерді сабақ мақсатын оқу мақсатымен байланыстыра іске асырамын

Нәтижесінде

Білім теориялық тұрғыдан емес, тәжірибелік тұрғыдан қолжетімді болады.

Әдіс-тәсілдерді оқу мақсатына сай таңдау, сұрыптап қолдану

Таңдалын-ған әдіс-тәсілдерге ресурстар-дың қолжетім-ділігін ескеру

Қазіргі таңда білім саласында қолданылып жүрген әдіс-тәсілдер жетерлік. Олардың барлығын бір сабақта қолдану мүмкін емес. Өйткені, көп әдіс емес, дөп әдіс таңдағанымыз жөн. Себебі, әдіс-тәсілдердің көптігі біздің оқу мақсатымызға қол жеткізуімізге кедергі болады. Бір сабақта әрі кетсе 3 әдіс жеткілікті деп ойлаймын. Алайда, әрбір сабақты «Стартер» әдістерімен бастау оқушылардың сабаққа деген қызығушылықтарын оятуға мүмкіндік береді. Бұл әдістердің оқыту үдерісінде маңызы зор, себебі, олар мұғалімге оқушылардың алдыңғы білімін тез арада және жеңіл жолмен көруге мүмкіндік береді. Алдағы өткізгелі тұрған сабақта қандай жайттарға көбірек назар аударып, зейінді шоғырландыру керектігін ұғындырады.

Күнделікті тәжірибеде білім алушылардың ілгерілеуін, меңгеру деңгейін өлшеу үшін қалыптастырушы бағалаудың түрлі әдістерін қолдануға болады: «Екі жұлдыз, бір тілек», «Қолмен белгі беру», «Бағдаршам», «Жинақтау парақшасының индексі», «Бір минуттық эссе», «Сөйлеуүлгілері»,«Үшминуттықүзіліс»,«Ауызша бағалау», викториналар, сұрақтар және т.б. (4-қосымша).

Қалыптастырушыбағалаудыңәдістерін,оқу әрекеттерін ұйымдастырудың әр кезеңінде, тақырыпты түсіндіру, тапсырманы орындау, білім алушыларға кері байланыс беру кезінде қолдануға болады. Қалыптастырушы бағалаудың әдістерін жеке, жұптық және топтық жұмыстарды ұйымдастыру кезінде де қолдануға болады.

Тыңдалымға арналған әдіс-тәсілдер оқушылардың мына төмендегідей дағдыларды игерулеріне мүмкіндік береді.

Берілген ақпаратты түсіну;

Болжау;

Әр түрлі жанрдағы мәтіндерді талдау;

Мәтіннен ақпараттарды анықтау;

Негізгі ойды анықтау;

Тыңдалым материалы бойынша жауап беру және бағалау;

Сөйлеу мәдениетін дамыту.

Айтылымды дамытуға арналған әдіс-тәсілдерді айтар болсам « Бас қатырғыштар», « Стикердегі диалог», « Суретті сөйлет», « Ашық және жабық сұрақтар », « Сұхбат», « кейіпкерді тап» т.б

Оқылымға арналған әдіс-тәсілдер оқушылардың төмендегі дағдыларды үйренулеріне мүмкіндік береді:

Мәтіннің негізгі идеясы мен құрылымын анықтау;

Ақпаратты түсіну;

Мәтін бойынша сұрақтар құрастыра білу;

Мәтіндерге салыстырмалы анализ жасау;

Оқылым стратегияларын қолдану;

Әр түрлі ресурс көздерінен анықтама алу.

Оқылымды жетілдіруге бағытталған әдіс-тәсілдер мыналар: «Дұрыс немесе бұрыс», «Айғақ па пікір ме?», «Бір ғана минут», «Қатесін тап», «Инсерт» және тағы басқалар.

Оқушыларға жазылым дағдысын үйретуде оқытудағы жаңа әдіс-тәсілдердің ықпалы мол екенін жоғарыда айтып өттік.

Ал осы әдіс-тәсілдерді сабақ үдерісінде тиімді пайдалану үшін сабақтағы тапсырмалар нақты әрі уақытқа сай болуы керек.Сондықтан да сабақтарымда өзім курс барысында меңгерген әдіс тәсілдерді сабақ үстінде тиімді қолдану оқушыларды өз ойын еркін жеткізе білуге , ашықтыққа , шығармашылық қабілеттерін шыңдауға көп ықпалын тигізеді.

Өйткені ең маңыздысы қойылған мақсат пен күтілетін нәтижелер.

Сол себептіде өз сабақтарымда, сапалы білім беру беру мақсатында қолданған бірнеше әдіс – тәсілдердің тиімділігі жөнінде ой бөліспекпін.Мен қазақ тілі сабағымда қолданған әдіс «Диолог» әдісі. Бұл тыңдалым дағдысы бойынша ең тиімді әдіс. Өйткені бұл әдісті қолданған оқушылар тыңдалым бойынша жұптасып сұрақтар құрастырады және өз бетінше пікір айтуға қалыптасады. Бұл әр бір оқушының ойлау, есте сақтау қабілетін дамытып көшбасшылық қасиеттерін ашады. Бұл әдіс сыныптағы ынтымақтастық атмосферасын орнатуға және бірін- бірін бағалауға, кері байланыс жасауға өте тиімді.

Мәселен, «Суретті сөйлету» әдісі оқушылардың сыни тұрғыдан ойландырып қана қоймай, олардың шығармашылықпен айналысуларына мүмкіндік береді. Сондай-ақ, өз тәжірибемде «Кейіпкерге хат жазу», «РАФТ» стратегиясы, «Түйін сөз», «Талдау картасы» секілді әдіс-тәсілдерді қолдана отырып, оқушылардың жазылым дағдылары қалыптасқандығына көз жеткіздім.