Этнолингвистикалық зерттеулердің бағыттары, 11 сынып

Этнолингвистикалық зерттеулердің бағыттары

"Основы этнолингвистики" [1,25] атты еңбектің авторы М.М.Копыленко өзінің бұл зерттеу жұмысында этимологиялық, диалектологиялық және этносты тіл деп шартты түрде үш бағытын атап, олардың зерттеу нысанын жан-жақты талдап, тиянақтап көрсетіп береді. Автор этнолингвистиканың зерттеу нысаны көбіне «этномәдени» деп аталатын лексика мен фразеология шеңберінде ғана қарастырылатынын айта келіп, ғалым оның зерттеу аясы кең, оған этнос ерекшелігін, ұлттық ділді көрсететін барлық факторлар енеді деген пікір айтады.

Лексика мен фразеологияда этнос ерекшелігі анығырақ көрінетін зерттеулердің молдығымен қоса этнолингвистика ғылымы қарастыратын көптеген жаңа бағыттар дамып жетілуде. Зерттеушілер тілдердің қоғамдағы қызметіне, этникалық сипатына, халықтың ұлттық мәдениетінің кейбір фактілерін суреттеуге, тілдің шығу тарихына үңіліп, көне тілдерді қалпына келтіруге және т.б. мәселелерге қызығушылық танытып отырғанын және осы орайда жаңа бағыттардың дамығанын соңғы жылдарда жарық көрген көптеген еңбектерден көруге болады. Ғалым ұсынған үш бағыттан басқа, когнитивті бағыттағы этнолингвистика, коммуникативті бағыттағы этнолингвистика, универсалды этнолингвистика, структуралық этнолингвистика, тарихи этнолингвистика т.б. бағыттары дүниежүзінде қарқынды дамып келуде. Ғалымдар «этнос пен этнос тілі» негізінде этнолингвистика қалыптасты деп пікір айтқандарымен де, олардың өзара байланысын айқындауға келгенде бір жерден шыға алмай, бірізді ғылыми теория болмаған соң, бұл бағыттар әр түрлі елде өзінше даму үстінде.

Бастапқыдағы американдық дәстүрдегі этнолингвистика соңғы кездерде когнитивті бағыттағы этнолингвистика деп аталуда. Америка үнділерінің жазу дәстүрі жоқтығына қарамастан, олардың күнделікті тіршіліктегі мәтіндері мен фольклорлық шығармаларының мәтіндерін жазып алу, табылған материалдарды саралау керек болды. Сондықтан әр түрлі тілдер типінің ерекшелігін және әр түрлі тілдердің тілдік мәліметтерін, адам тілдерінің ортақ қасиеттеріне сүйене отырып зерттейтін сипаттау әдістері мен принциптерін іздеуден пайда болған этнолингвистика ғылымы адамның тілдік қабілеті тура біткен жалпыға ортақ па, немесе бір мәдениеттің шындық көрінісінің іске асырылуы ма деген сұрақпен айналысып, адамды қоршаған орта, халықтың мәдени, әлеуметтік, діни көзқарасы тілде қандай формада көрініс табатынын қарастырады.

Когнитивті бағыттағы этнолингвистика екі түрлі бағытқа бөлінеді:

Релятивистік бағыт;

Лингвистикалық қатыстық;