Ежелгі Спарта мен Афинаны салыстыру жоспары, 5 сынып

«Саяси Спарта»

Грециядағы қола дәуірінің өркениетін темір қарумен жабдықталған дорий тайпалары талқандады. Дорийліктер Пелопонестегі Лакония аймағын билеп сол жерде үлкен қоныс – Спартаны ұйымдастырды.

Грек-ахейліктерді спартандықтар илот деп аталған құлдыққа алды. Бірақ бұлар әдеттегі құлдар болған жоқ. Илоттат ауылдарда отбасыларымен тұрды, еңбек қарулары болып шаруалар тәрізді жер текшелерінде жұмыс істеді. Спартандықтар өз илоттарын сатуға құқықтары болған жоқ. Олар әр бір спартандыққа емес Спартандық мемлекетке тиесілі болды.

Илоттар спартандықтардан бірнеше есе артық болған, сондықтан оларды билеу және бағындыру тек күшпен ғана болған. Илоттарға қару ұстауға тыйым салынған болатын. Спартандықтар анда-санда илоттарға рақымсыз шабуылдар жасаған. Жас спартандықтар қылыштармен қаруланып түнортасында ең мықты илоттарды аңдып өлтірген болатын.

«Ішкі көзқарас» «Теңдер қоғамдастығы» -спартандықтар осылайша өз полистерін атаған. Олардың арасында шынымен де не байлар, не кедейлер, не атақтылар, не дәулеттілер, не қарапайымдар болмаған. Әр қайсысы өздерін бір біріне тең санаған.

Спартандықтар қарапайым киім киген, кез келген молшылыққа тыйым салынатын. Қарапайым үйлерде тұрып, жай тамақтанған. Барлық ересек спартандықтар шағын тату ұжымдарға бөлінген. Бірге шынығып тамақтанған, кешкісін өз үйлеріне қайтатын. Әр бір спартандық ай сайын ортақ қазынаға өз илоттарынан алатын азық- түлікпен қажетті салым жасаған.

Басқа полистерден Спартаға келетін Грекктер көп нәрселерге таңқалатын. Ат немесе арба керек болған кез келген спартандық, кімдікі болғанына қарамастан алдына келген біреуін ала беретін. Оны кейін орнына әкеліп қоятын.

Спартандықтардың теңдігі полисте демократия деп түсіндірілмеген. Мемлекет билеуде халық жиналысы үлкен роль атқармаған. Барлық сұрақтар қарттар Кеңесімен шешілетін. Оларды үнемі 60 жастан асқан спартандықтар қатарынан сайлайтын.

Сонымен қатар қарртар Кеңесіне екі патша енетін, олардың билігі мұралық тақ ретінде екі спартандық тайпада берілетін. Патшалардың қарттар Кеңесінде екі дауысқа ғана құқығы болған, сондықтан жалпы шешім олардың дауысынан тәуелді болмаған. Олар мемлекет рәмізі болған, ал әскери уақытта әскерлерде қолбасшылық еткен. Патшалардың өмір салты, олардың киімі мен тамақтануы өзгелердікіндей болған.

Халық жиналысы қажетті жағдайда ғана жиналатын. Дауыс беру айқаймен болатын: кім үшін қатты дауыстар шықса сол сайланатын.