Фигуралардың құндылығы және тастармен жұмыс 2-сынып

Фигуралардың құндылығы. Тастарды айырбастау . Материалдық артықшылыққа қол жеткізу. Тастардың шабуылдауы мен қорғанысы .2 сыныпқа арналған.

Сабақтың мақсаты:

үйретуші — балаларды «тастардың құндылы», «материалдық басымдылық»

ұғымдарымен таныстыру. Балаларды тастарды бір-бірімен салыстыруға үйрету.

Тиімді және теңдес айырбастау дағдыларын қалыптастыру. Алынған білімдерді

дидактикалық ойын-тапсырамалар арқылы бекіту;

үйретуші — балаларды шахматтың негізгі ережелерімен таныстыру: шахматты екі ойыншы ойнайды, ойынды ақ тастар бастайды, жүрістер кезектесіп жасалады, әрбір ойыншы дұшпанның әскеріне залал келтіріп, өз тастарын сақтауға

тырысады. Балаларды барлық тастармен шабуылдауға және өзінің шабуылдайтын

нысанасын табуға үйрету. Алынған білімдерді дидактикалық ойын-тапсырамалар арқылы бекіту.

Жабдықтар:

Көрнекілік шахмат тақтасы, шахмат тастарымен; 2-3 түсті дөңгелек пішінді

шағын магниттер, балаларда оқулықтар мен жұмыс дәптерлері, түрлі-түсті қаламдар немесе фломастерлер.

Шахмат - бұл өз өмірі мен соғысы бар кішкентай ел болғандықтан, оның шахмат валютасы да болуы керек. Ақша жеңіл және ыңғайлы болуы керек, және сіз біздің кім жеңіл екенімізді оңай болжай аласыз. Мәселені қою: сонымен, шахмат фигуралары қанша тұрады және шахмат патшасының,уәзірның,тураның,пілдің,ат мен сарбазның құндылығын қалай анықтауға болады?

Тақтадағы үлкен фигуралардың арасында сіз бірден кішкентай шахмат пешкаларын байқамайсыз.Бірақ олар фигуралардың құндылығын өлшеу бірлігі ретінде қабылданады.

Шахмат тастарының күштілігі олардың жүріс ережелеріне негізделген мүмкіндіктерімен анықталады. Тас тақта бетінде неғұрлым тезірек қозғалса, неғұрлым

көбірек шаршыларға шабуыл жасай алса, соғұрлым күштірек болып саналады. Әрбір тастың бос тақтада шаршыларға шабуылдауының ең көп санын санап алып,

олардың күшін шамамен салыстыруға болады. Сарбаз өз мүмкіндіктері бойынша ең әлсізі – тек 2 шаршыға шабуыл жасай алады, әрі баяу қозғалады. Сондықтан да сарбаз өлшем бірлігі ретінде тастардың қуатын өлшеу үшін қолданылсын деген шешім қабылданған.

= (өлшем бірлігі)

Піл мен ат күші бірдей тастар деп есептеледі. Олардың күші шамамен үш сарбазға тең. Піл атқа қарағанда көбірек шаршыға шабуыл жасай алады, бірақ оның

жүрісі біртүсті жолдармен шектеулі. Ат пілге қарағанда әлдеқайда аз шаршыға шабуылдай алады, бірақ оның тақта бетіндегі кез келген шаршыға жүру мүмкіндігі бар.

Тура піл мен аттан күштірек, сондықтан оның күші бес сарбазбен бағаланады.

Уәзір тураға қарағанда, шамамен, екі еседей күшті, сондықтан оның күші он

сарбазға тең.

Патша, сөз жоқ, ең құнды тас, бірақ оның тартыс алаңындағы қауқарын, шамамен, үш сарбазға тең деп бағалайды. Жоғарыда келтірілген тастардың күштерінің ара қатысы тастардың қай жерде орналасқандығы мен ойыншыға қандай пайда әкелетіндігіне байланысты. Кейде ойында қатардағы екі сарбаздардың өзі пілден

ғана емес, ат пен турадан, тіпті, уәзірден де әлеуетті күшке ие болатын кездері болады.

Мәселен, екі сарбаз уәзірге өте алатын болса, онда ол екеуі екі уәзірге айналып шыға келеді. Ол былай болуы мүмкін. Ең алдымен, сарбаздың біреуі уәзірге айналады. Қаралар жағы аяқ астынан пайда болған ақ уәзірдің көзін жою үшін өз уәзірін құрбан етуге мәжбур болады.

Осыдан кейін екінші сарбаз уәзірге айналады.

Нәтижесінде ақтар артық уәзірге ие болады.

Тастарды айырбастау.

Егер ойыншылардың бірі өз тасын беріп, оның орнына қарсы жақтың тасын

жейтін болса, мұндай операция тастарды айырбастау деп аталады. Біз жоғарыда

келтірген жағдайда, өз уәзірінді беріп, қарсы жақтың уәзірін жеу – тең дәрежедегі айырбас болып саналады. Алайда, айырбас кезінде, тек күші тең тастар ғана айырбасталмайды, сонымен қатар күші мен мүмкіндігі әртүрлі тастар да айырбасталады. Күші әртүрлі тастарды айырбастау барлық уақытта тиімді бола бермейді.

Ойынды жаңадан үйреніп жүрген ойыншыға шахмат тастарының төмендегі арақатынасын есте сақтау маңызды.

Сонымен, өзіне нұқсан келтірмес үшін уәзірді екі тураға немесе үш жеңіл

тастарға айырбастауға болады. Тураны жеңіл тасқа және екі сарбазға айырбастап