Физика мейрамханасында сыныптан тыс жұмыс 9-сынып

Күні: 18.10.2017 жыл

Сыныбы: 9 сыныптар

Сабақтың тақырыбы: «Физика» мейрамханасында

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: жеке тұлғаны дамыта отырып, оқушылардың алған білімдерін жинақтау, физикалық сауаттылығын арттыру.

Дамытушылық: пәннен алған білімдерін тереңдету, пәнге деген қызығушылығын және танымдық қызметінің белсенділігін дамыту.

Тәрбиелік: шығармашылыққа баулу, өз ойын еркін жеткізе білу, өз бетінше жұмыс жасай білуге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: дәстүрлі емес.

Пәнаралық байланыс: күнделікті өмірмен.

Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта, слайд түрлері.

Сабақтың барысы:

Армысыздар, ағайын,

Бармысыздар, бауырлар.

Есенбісіз, ұстаздар,

Қойдан да жуас қонақтар.

Сайысқа келген сайланып,

Отырам деп жайланып.

Көрермендер аман ба,

Отырған анау ойланып.

Бәріңізге бір сәлем-дей отырып, бүгінгі сайысымызды бастауға рұқсат етіңіздер.

Сайысты бастамас бұрын әділ бағасын беретін әділ қазылар алқасымен таныс болыңыздар (әділ-қазылар алқасын сайлау).

Бүгін бізде «Физика» мейрамханасының ашылу салтанаты өткелі отыр. Олай болса, қонақтарымызды дастархан басына шақырайық. 1-ші столға 9 «Э», 2-ші столға 9 «Б», 3-ші столға 9 «З» сыныбынан келген қонақтар жайғасыңыздар. Сіздерге қызмет көрсететін даяшы жігітпен таныс болыңыздар. (даяшы шығады)

Жүргізуші: Келген қонақтарға дастархан жайып шәй берейік. Даяшы жігіт шәй жасағанша мен сіздерге шәйдің тарихын қысқаша баяндап берейін. Шәйдың Отаны – Қытай болып есептеледі. Тарихи мәліметтер бойынша, ең алғаш шәй шөптері Қытайда ашылып, осы елде қолданған. Қытай еліне саяхатқа барған туристер Ұлы қытай қабырғасынан күннің шығу құбылысын ғана тамашалап қоймайды, сонымен қатар шәй өсіру алаңдарын аралап, шәй дайындаудың ежелгі әдістерімен танысып, қытай шәйынан дәм татады. Қытайдың оңтүстік батысында орналасқан Сычуан провинцисы орталығы Чэндуден батысқа қарай 130 км. жүріп өтсе табиғи сұлулық шыңын көруге болады. Бұл Қытайдағы шәй өндірісімен әйгілі - Мэншан тауы болып табылады. Мэншандағы шәй өсірудің екі мың жылдан астам тарихы бар. Аңыз бойынша Мэншан тауына жақын жерде тұратын У.Личжэнь деген бір кісі жабайы шәйдың дәрілік және сергектік қасиеті бар екенін анықтайды. Сөйтіп ол осы шәй өсімдіктерін өсіре бастайды. Мэншан тауында ауа райы ылғалды, тұман болып келеді, табиғаттың осы күйі шәй өсіруге өте ыңғайлы екен.

Қытайлықтар шәйды өте жақсы көреді, әсіресе көк шәйды. Шәй ішу-әрбір қытайлық адамның өмірлік өзгермес режимі. Бұл сусын шаршауды, әлсіреуді азайтады, адамды сергітеді. Көк шайды қатерлі ісік ауруының алдын алуға пайдаланады.

Мэншан тұрғындары келген туристерге шәй туралы көбірек айтуға, шәй дайындаудың ерекшеліктерін, шәй әзірлеу кезіндегі шеберліктерін көрсетуге тырысады. Шәй дайындаудың құпияларын өз көздерімен көріп, үйренеді. Шай өндірісі өте күрделі процесс. Бұл жерде негізінен жұмыс қолмен атқарылады. Дәм тату поцесі (дегустация) кезінде қытайлықтар шай шығарудың ережелерін бұлжытпай орындауды талап етеді. Судың температурасына аса мән беріледі.

(даяшы тарелкалар, шай қасықтар, шәйнек, кеселерді үстелге қояды. Самаурынды қақпағын жаппай токқа қосады).

Жүргізуші: Ал бізде бәрі дайын. Шәй ішуге кірісуге болады. Шәй әлі қайнаған жоқ қой. Самаурынның қақпағын жауып қою керек, сонда тез қайнайды.

Даяшы: Олай болса сендерге менің бірінші сұрағым:

1. Физика тұрғысынан алғанда шәйнек немесе самаурын тез қайнауы үшін не себепті қақпағын жауып қою керек.

(біз шәйнектің қақпағын жабу арқылы жылу алмасуды сақтаймыз. Бұл қызу беріп тұрған жылуды сақтау үшін қажет).

Даяшы: (Шәйнектің қақпағын ашып ішіне қарайды).

2. Мен самаурынның түбінен және қабырғасынан көпіршіктер көріп тұрмын. Олар қайдан шықты?

(көпіршіктер суда еріген ауадан және ыдыс қабырғасына жабысқан ауадан пайда болады. Қыздырған кезде ауа көпіршіктері ұлғайып, көпіршіктер үлкейе береді).

Даяшы:

3. Мен самаурынның шуылдағанын естіп тұрмын, ол неліктен?

(Судың температурасы жоғарылай бастағанда судың ішінде кішкене көпіршіктер пайда болады, бұлар судың ішіндегі еріген ауа көпіршіктері. Қыздырған кезде олар судан бөлініп шыға бастайды, ауа көпіршіктерінің ішінде су буы бар екенін білеміз, температура артқанда, олардың өлшемдері біртіндеп үлкейеді. Оларға сұйық тарапынан әрекет ететін Архимед күші де артады. Сөйтіп көпіршіктер жоғары қарай көтеріледі, тап осы кезден шу, ызыл пайда болады. Осылайша көпіршіктер ұлғайып, судың бетіне шығып жарылады, яғни су қайнайды).

Даяшы:

4. Самаурынның құлағы неге басқа материалдан жасалған?

(Себебі, жалпы металдардың жылу өткізгіштігі басқа заттармен салыстырғанда жоғары, тез қызады, адамның қолын күйдіріп жібереді, сондықтан оның құлағын жылу өткізгіштігі нашар заттардан жасайды).

Даяшы:

5. Неліктен электр шәугімдерін жылтырақ қылып жасайды?

(Шәугімдегі су тез суымау үшін, яғни сыртқы ортаның салқын энергиясынан қорғау үшін, ұшақтарды, олардың қанаттарын күміс түстес металдардан жасайтыны күн сәулесінен қорғану үшін, яғни, түскен сәулені шағылдырады).

Даяшы:

6. Сусыз самаурынды қыздырғанда неліктен балқиды?

(Сырттан алынған энергияның барлығы тек самаурын жасалған металды қыздыруға кетеді, температураның балқу температурасы дейтін температурасына жеткеннен кейін балқиды.)

Жүргізуші: Шәйнекті қарашы, әлі бұрқылдаған жоқ па екен.

Даяшы:

7. Міне, самаурын қайнады. Шүмегінен бу шығып жатыр, мен оны көріп тұрмын. Бірақ, бу газ ғой, ал газдар көрінбеуі керек. Мен не көріп тұрмын сонда?

(буды көруге болады, ортаның температурасы төмен болғанда, мысалы кеседегі шайдың буын үй температурасында байқаймыз, ал адамның демалысы кезіндегі ауаны, салқын күндері ғана бу түрінде көре аламыз.)

Даяшы: Менде мынадай сұрақ пайда болды.

8. 100С темпратурадағы су қатты күйдіре ме әлде оның 100С-дағы буы қатты күйдіре ме?

(әрине будың күйдіргені қаттырақ болады, себебі қайнаған су буға айналу үшін де энергия алады, яғни будың энергиясы қайнаған судың энергиясынан әлдеқайда көп болады.)

Даяшы:

9. Шәй қайнады. Бірақ қайнаған судың температурасы 1000С емес қой. Неге? (барометрді береді).

(иә, қайнап жатқан судың температурасы қысымға тәуелді әртүрлі болуы мүмкін. Барометрден көрейікші, атмосфералық қысым қандай екен? (тұрып барометрге қарайды) бүгінгі атмосфералық қысым 757 мм. сын бағ екен. Олай болса қайнау температурасы қысымға тәуелділігінің кестесіне қарайық. Мұндай қысымда су 990С, 890С қайнайтынын көреміз).

Жүргізуші: Ал, олай болса шәй ішіңіздер, бірақ ол үшін шәйді демдеу керек. Шәйдің дәмі оны қалай демдегенге байланысты.

Даяшы:

10. Шәйді демдемес бұрын неліктен аққұманды шай құяр алдында ыстық сумен шаяды?

(Ыстық су аққұманның қабырғасын жарып жібермес үшін)

11. Шәйді металдан жасалған шәйнекке ме, жоқ шыныдан жасалған шәйнекке демдеген дұрыс па?

(метал қоршаған ортаға жылуды тез беріп қояды, шыны шәйнек жайлап қызады, сол сияқты жайлап суйды, жылуды ұзақ сақтайды. Сондықтан шәйді шыны шәйнекке демдеген дұрыс).

Даяшы:

12. Сонда шәйді дұрыс демдеу деген не?