Фольгадан өрнектеп тоқу шығармашылық жобасы

Шығармалық жоба «Фольгадан өрнектеп тоқу»

Нупирова Арайлым Маратовна Полатбекова Айида Адилбековна

Қазіргі заманғы оқушыдан тек оқу үрдісі барысында жекелеген пәндер бойынша алынған білімді ғана емес, бәрінен бұрын шығармашылық зерттеу қызметі барысында алынған тұтас білім мен шынайы өмір тәжірибесі негізінде тұжырымдалған тұтастай дүниені сезіну мен дүниетанымды көптеп талап етеді.

Зерттеушілік дағдыларды қалыптастыруда ерекше орынға жобалау әдістері ие, өйткені оның бойында зерттеушілік, ізденушілік, проблемалық әдістердің үйлесімділігі бар. Жоба оқушылар алдына олардың ұғымдарына қарама-қайшы келетін білімдік жағдаяттарды құруды ұйғарады:

- оқушыларды өз ойлары мен болжамдарын айтуға итермелейді;

- осы ұйғарымдарды зерттеуге мүмкіндіктер ұсынады; - алынған мәліметтердің маңыздылығын бағалау үшін оқушыларға өздерінің зерттеу қорытындаларын сыныптастары, мұғалімдер, ата – аналар алдында көрсетуге мүмкіндік береді.

Жобалау әдісі оқушылардың өздігінен әрекет етуіне бағытталған. Олар ол әрекеттерін белгілі бір уақыт аралығында (бір сабақтан бірнеше сабаққа дейін) жеке, жұптасып немесе белгілі бір топта жүзеге асырады.

Жобалау әдісінің заманауи зерттеушілері оларды кешенді пайдалану білім беру міндеттерін шешу мүмкіндігін береді (пәндер бойынша білімдер алу), дамытушылық (проблемалық сұрақты қоя білу, өз әрекетіңді жоспарлау, оның өнімдерін ұсыну және т.б.), тәрбиелік (біріге отырып жұмыс жасай білу, жолдасының пікірін және т.б. қабылдау). Көптеген авторлар жобаларды орындау оқушы бойында ерікті психикалық үрдістердің дамуын тудырады деп көрсетеді, жоғары танымдық белсенділікті тудырады, зерттеуге деген ынтасына себепші болады, жеке тұлғалық жаңа білімдерді қалыптастырады, оқыту әрекеттері мен оның құрылымдарын меңгеруге ықпал етеді.

Жобалау әдісінің негізі – бұл оқу – танымдық әрекеттің нәтижеге бағыттылығы, ол қандай да бір мәселені шешуде жүзеге асырылады.

Жобалап оқыту технологиясы өткен ғасырдың басында АҚШ-та дүниеге келген. Оны проблемалар әдісі деп те атаған, америка философы әрі педагогы Дж. Дьюи, және оқушысы У.Х. Килпатрик ойлап тапты. Дж. Дьюи оқудың белсенді формасын

ұсынды. Бұл жерде өмірден алынған проблема қажет, ол оқушы үшін маңызды әрі таныс болуы керек, оны шешу үшін өз білімін пайдалана алатындай болу керек. Мұғалім ақпарат көздерін қайдан алуға болатынын ғана айтады немесе оқушы ойына өзіндік жұмыс жасау мақсатында бағыт бере отырып, белгілі бір проблемаға қызығушылық тудырып, жобалап оқыту іс- әрекеті арқылы алған білімін пайдаланып, шешім жолдарын ұғындыруға жетелейді. Немесе теориядан практикаға жетуге бағыт жасайды. Жобалап оқыту технологиясы орыс педагогтарының да назарын аударған. Жобалап оқыту идеясы Россияда Америка педагогтарымен параллель келген. Орыс педагогы С.Т. Шацкий 1905 жылы оқу үрдісінде жобалап оқыту технологиясын пайдаланды.

Жоба әдісі 1920 жылдары Америкада жасалған, негізінен, белсенді оқуға негізделген. Бұл кезде оқушы белсенді қызмет етеді, өзінің қызығуын танытады, білімін пайдалана алуына мүмкіндік туады.

Жобалауға қойылатын негізгі талаптар мыналар: - зерттеу немесе шығармашылық бағыттағы мәні бар мәселелерді таңдау;

- теориялық білім мен тәжірибелік іс-әрекет жасау белсенділігін көрсететін нәтижелер;

- оқушының іс-әрекеті; - жобаның құрылымы, ондағы кезеңдер нәтижелері; - зерттеу арқылы іс-әрекет жүйесін көрстеу. Жоба әдісі жеке бағдар беру технологиясының бірі. Бұнда оқушылардың танымдық дағдыларын дамыту, өз білімін өздігінен қолдану біліктігін қалыптастыру, ақпараттық кеңістікте бағдарлау, сыни тұрғыдан ойлауларын дамыту жатады.

Жобалау әдісінің негізгі мақсаты: «оқушылардың танымдық, шығармашылық дағдыларын, өз білімдерін өз бетімен құрастыра білу икемділігін, ақпараттық кеңістікте жөн таба білу іскерлігін дамыту, сыни тұрғыдан ойлауын дамыту»

Жобалау әдісінің мәні – белгілі бір білім жиынтығына ие болуды болжайтын және жобалау іс-әрекеті арқылы шешімін табуды алдын ала ескеретін мәселелерге деген оқушылардың қызығушылығын ынталандыру, алған білімдерін тәжірибе жүзінде қолдана білу икемділігін, сыни тұрғыдан ойлауды дамыту. Мәселе ойдың мақсатын белгілейді, ал мақсат ойлаудың үрдісін бақылайды.

Жобалау әдісіне тән жетістіктерге мыналарды жатқызуға болады:

- жобалау әдісі оқушыларды оқыту үрдісіне және тілдік қатынасқа белсенді жұмылдыра алуымен ерекшеленеді;

- оқушыны білім алуда, өз ісін ұйымдастыруда жауапкершілікке үйретеді;

- жобамен жұмыс істеу барысында оқушының тілдік дайындығы қалыптасады;

- жобалау әдісі оқушының белсенді түрде өз бетінше ойлауына, жұмыс істеуіне және алған білімін есте сақтауы, тиісті жағдайда қолдана алуына көмектеседі. Сонымен бірге оларды жеке тұлға ретінде қалыптастырады;

- жобаны қорғау кезінде оқушы өз әрекетін ұйымдастырып бағалай алатын жеке тұлға ретінде ғана емес, тілді меңгеруге байланысты өз бойындағы кемшіліктерді жеңуге де үйренеді.

Жобалау әдісі – қандай да бір түрде безендірілген, нақты, айтарлықтай тәжірибелік нәтижемен аяқталуы тиіс мәселені толық өңдеу арқылы дидактикалық мақсаттарға жетудің тәсілі.

Жоба белгілі бір тақырып бойынша құрастырылады. Ол оқушының қызығушылығына қарай таңдалуы мүмкін.

1-кезең. Дайындық кезеңі. Тақырып таңдау, оны құрастыру, міндеттерін белгілеу, ұйымдастыру, талқылау, жоба мазмұнымен танысу. Мұнда оқытушымен бірге оқушы жобаның тақырыбын, мақсатын анықтайды.

2-кезең. Материал жинау, материалды өңдеу, толықтыру. Оқушылардың жинаған тілдік материалдарын, алғашқы нәтижелерін қорытындылап талқылау, келесі қосымша материалды, жаңа материалды іздестіру. Жоба үй тапсырмасы ретінде материалды қолдана отырып сұхбат жасауға беріледі, лексикалық, грамматикалық материалдар өңделінеді, кесте беріледі.

3- кезең. Сөйлеу кезеңінде алынған материалды қолдану, жоба жұмысын аяқтайды.

4-кезең. Қорытынды шығару, жобаның презентациясы Жобалау әдісі бойынша өткізілген сабақтар оқушы бойындағы қабілеттілік пен қызығушылығына сәйкес жетіліп, дамуына жағдай туғызылып, әр оқушының жекелеген мүмкіндіктерінің ашылуына ықпал жасайды. Оқушылар өз ойларын ортаға салып, басқаларына сын көзбен қарауға үйренеді.

Ұжымдық зерттеулерді жобалау әрекеттері арқылы ұйымдастыру мақсаты: оқушыларды жобалау-зерттеу дағдыларын қалыптастыру мақсатында ұжымдық зерттеуді жобалау әрекеттерінің элементтері арқылы деңгейлеп ұымдастыруға үйрету:

- оқушылар инициативасын зерттеудің барлық деңгейлерін ашу арқылы жүзеге асыратын ұжымдық зерттеулер;

- оқушылар сабақта жекелеген зерттеу дағдыларын қалыптастыру бойынша арнайы сабақтар.

Ұжымдық зерттеулер белгілі бір жоспар бойынша барлық деңгейлерін сақтай отырып жүзеге асырылады. Бір оқу жылының барысында оқушылар ата-аналары мен мұғалімнің басшылығымен бірнеше ұжымдық зерттеулер жүргізіеді. Оның инициаторлары-оқушылардың өздері болады.

Шағын-жобаларды жүзеге асыру бойынша оқушылар мынандай жобаларды атқара алады: ақпараттық (оқушылар немесе оқушылардың тобы таңдаған тақырып бойынша ақпараттарды өз бетімен іздеу және жинақтау); шығармашылық (ертегілер, сөзжұмбақтар, ойындар құрастыру және қарастырылып отырған шығармашылық жұмыстар); шағын-жобаларды жинақтау.

Жобалау-зерттеу кеңістігін жобалаудың әртүрлі түрлерін игеру арқылы кеңейту мақсаты: белгілі бір жоспар бойынша жеке өз бетімен және топпен зерттеу жүргізу арқылы жобалаудың әр алуан түрлеріне балаларды үйрету, зерттеуді ұйымдастырудың күрделі тәсілдерін игеру.

Жобаларды орындау барысында оқушылармен жинақталған зерттеушілік дағдылар «жинақталған – білімдікке» қарағанда әртүрлі ақыл-ой және тәжірибелік әрекеттерді саналы түрде орындауды қалыптастырады. Арнайы білімдерді, сонымен қатар зерттеушілік ізденудің жалпы біліктер мен дағдыларын қолдану факторларын танымдық қажеттіліктің маңызды индикаторы деп білуге болады, өйткені өздігінен ұйымдастырылған оқу әрекеті мектеп пәндерінің оқытылу сапасын көбейтеді.

Жобалау әдістері оқуды қызықты етуге мүмкіндік береді, оның мәдени деңгейін жоғарылатады, зияткерлік белсенділігі мен оқу әрекетін тұтастай ынталандырады.

Дәл осы үшін де оқу жобаларын орындау арқылы зерттеушілік дағдыларын дамуының педагогикалық шарттарын айқындап алу керек.

Ең алдымен бұл мұғалім рөлінің өзгеруі. Жобаның ұйымдастырушысы, үйлестірушісі және кеңесшісі бола отырып, мұғалім бірқатар зерттеушілік дағдыларды қалыптастырады: проблемаларды айқындап, қоя білу, түсініксіз сұрақтарды нақтылау, болжамдарды құру және тексеру, зерттеу әрекеттерін жоспарлау және жасау, мәліметтерді жинақтау (деректерді жинақтау, бақылау, дәлелдеу), талдау, синтездеу

және оларды салыстыру, даярланға хабарламалармен сөз алу, жалпылау мен қорытындылар жасау және т.б.

Кіші мектеп жасындағы оқушыларды жобалау іс – әрекетіне дайындаудың тиімді әдісі ретінде, ғалымдардың пікірінше, дизайн – жаттығулар алынды. Ол оқушылардың үш негізгі бағыт (кіші мектеп жасындағы оқушылар үшін қолжетерлік) бойынша мұғалім ұсынған еңбек объектісін жетілдіруде шешімдерді іздеуден тұрады: бұйымның пайдалылығы, оның беріктігі және эстетикалық тұрғыдан әдемілігі.

Оқу шығармашылық жоба деп – субъектілі жаңашылдығы бар және мұғаліммне бірлестікте орындалған, бұйымды идеядан оны жүзеге асыруға дейін құру және дайындауды айтамыз.

Кіші мектеп жасындағы оқушылар үшін оқу шығармашылық жобалардың мазмұны деп – жобалау тапсырмасы мәселесін және оны орындауды, процестің сапалық және іс – әрекеттің нәтижелерін талдауын таңдау бойынша, жобалау – технологиялық жағдаяттар, тапсырмалар, міндеттер және тәсілдер жүйесін айтамыз.

Кіші мектеп жасындағы оқушылардың жобалау жұмыстарының кешенді сипаты болуы мүмкін, олар аталған оқу жылындағы бірқатар бағдарламалар молульдерін көрсетеді немесе оқушылардың ерекше қызығушылығын тудыратын, олар үшін өзекті болып табылатын белгілі модульді тереңдетіп зерттеудің көрінісі болып табылады.

Кіші мектеп жасындағы оқушылардың жобалау іс- әрекеттерін, келесі өлшемдерге сәйкес болған жағдайда сәтті болуы мүмкін:

1. Мәселені анықтауды, жобаның тақырыбын аңдауды, оның практикалық бағыттылығын және орындалатын жұмыстың маңыздылығын саналау;

2. Ұсынылатын шешімдерді, тұғырларды және тұжырымдарды аргументтеу;

3. Қабылданған жобалау кезеңдерін орындау, олардың дербестігі және аяқталғандығы;

4. Бұйымның сапасы, оның өзгешелігі; 5. Шығармашылық деңгейі: материалды жүзеге асырудың және жобаны көрсетудің өзгешелігі.

«Әрбір бала – болашақ данышпан» деген қағидаға ой жіберсек, шәкірттеріміздің табиғи дарындылығын ашу – ұстазға жүктелген міндет. Оқушының зерттеушілік дағдысының жетекшісі төмендегідей ережені сақтауы тиіс: