Фонетика бойынша қазақ тілі ережелері, 81 бет

Ф О Н Е Т И К А

Фонетика – тіл білімінің дыбыстық жағын зерттейтін сала. Фонетика дыбыстардың жасалу, айтылу,

естілу және буын, екпін, интонация мәселелерін қарастырады.

Қазақ афавитінде: 42 әріп бар.

Дауысты дыбыстар: а, ә, о, ө, ұ, ү, і, ы, и, э.

Ерекше дауысты дыбыстар: ә, ө, ұ, ү, і.

Дауысты дыбыстар тілдің қатысына қарай:

Жуан: а, о, ұ, ы.

Жіңішке: ә, е, ө, ү, і.

Қысаң: ы, і, и, ү, ұ, у.

Еріндік: о, е, ү, у, ұ.

Езулік: а, е, ы, і, и.

ДЫБЫСТАРДЫҢ

БӨЛІНУІ

Түрлері Дыбыстар Төл дыбыстар Дауысты

дыбыстар

Жалаң: а, ә, о,

ө, е

(Мофтонг) ұ, ү,

ы, і.

Дифтонг: и, у.

ә, ө, і, ұ, ү.

Дауыссыз б, в, г, ғ, д, ж, з, қ, ғ, ң, һ.

дыбыстар й, к, қ, л, м, н, ң,

п, р, с, т, ф, х, ц,

ч, ш, щ, һ, (у).

Д А У Ы С Т Ы Д Ы Б Ы С Т А Р

Тілдің

қатысына

қарай

Еріннің

қатысына

қарай

Жақтың

қатысына

қарай

Жуан Жіңіш

ке

Ерінді

к

Езулік Ашық Қысаң

а, о, ы,

ұ, у.

ә, ө, ү,

і, е, и.

о, ө, ұ,

ү, у.

а, ә, е,

ы, і, и.

а, ә, о,

ө, е.

ұ, ү, у,

ы, і, и.

У дыбысы айтылуына қарай әрі жуан, әрі

жіңішке дауыстылар тобына жатады.

ДАУЫССЫЗ ДЫБЫСТАР

1. Қатаң қ, к, х, ц, п,

ф, т, с, ш,

Дауысты

ң (үн мен

салдырд

ың)

қатысна

қарай

щ, ч, һ.

2. Ұяң б, в, г, ғ, д,

ж, з.

3. Үнді Мұрын

жолды

м, н, ң.

Ауыз

жолды

л, р, й, у.

Б У Ы Н