Инклюзивті білім беруді ұйымдастыру туралы ғылыми жұмыс

Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы

№221 негізгі орта мектебі

«ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕПТЕРДЕ ИНКЛЮЗИВТІК БІЛІМ БЕРУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ»

Жұмыс түрі: Ғылыми жоба

Педагог-психолог: Сейтова Гулзада Пернебековна

2019 жыл

Жоспары:

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім

2.1. Инклюзивтік білім беру мәселелерінің Қазақстандағы жағдайы

2.2 Инклюзивтік білім беруді ұйымдастыру

ІІІ. Қорытынды

ІҮ. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Абстракт

Бұл жобада еліміздегі жалпы білім беретін мектептерде инклюзивті оқытудың ерекшеліктері мен маңызы айтылады. Инклюзивтік білім беруді ұйымдастыру жолдары қарастырылған. Жоба жұмысы білім алуға ерекше мұқтаж балалармен жұмыс істейтін педагогтерге, педагог-дефектологтарға, психологтарға, әлеуметтік педагогтарға арналған.

Аннотация

В этом проекте оговариваются особенности и значение инклюзивного образования в общеобразовательных школах страны. Предусмотрены пути организации инклюзивного образования. Проектная работа предназначена для педагогов, педагогов-дефектологов, психологов, социальных педагогов, работающих с детьми с особыми нуждами в образовании.

Аnnotation

This project specifies the features and importance of inclusive education in secondary schools of the country. There are ways to organize inclusive education. The project work is intended for teachers, teachers-defectologists, psychologists, social teachers working with children with special needs in education.

Инклюзивті білім беру жүйесінің мақсаты:

● Қоғамның көзқарасын өзгерту

● Жолдастарымен тіл табыса білуге үйрету

● Толық білім алуды ұйымдастыру

● Қоршаған ортаға бейімдеу

● Дені сау балалармен тең ұстау

● Өз-өзіне сенімін арттыру

Жүзеге асу жолдары:

● Коррекционды сыныптар

● Техникалық құралдар мен жабдықтар

● Педагогикалық- психологиялық консилиум

● Дефектолог жұмысы

● Логопед жұмысы

● Педагогикалық-психологиялық коррекциялық кабинет

Инклюзивті білім беру пайдасын белгілететін фактілер, ол аталған бағытта білім беруде жалпы білім беретін мектеп мұғалімдері:

● Сабақ үстінде берілген тапсырманы түсіндіртуге

● Оқушылардың селқостығына

● Сабақ үстінде сыныпта тыныштықты орнату барысында қаталдық танытуға

● Жаттығулармен, соның ішінде қатемен жұмыс, оқу дәптерлерімен жұмыс жасау және басқа да «отыратын жұмыстар» жасатуға

● Бір мезгілде жаңа материалды үлкен мөлшерде түсіндіруге

● Бағалауға байланысты стреске

● Оқушыларды «қабілеттілік пен мүмкіндіктеріне» байланысты топқа бөлуге

● Ынталандырушы әдістемесін жиі қолдануға

● Стандарттық тестілеуге жол бермеу қажет.

Күтілетін нәтиже: Инклюзивті балалардың емін-еркін мектепте білім алуы, қоғамнан оқшауланбаған, өзгелермен қабырғасы тең білімді, білікті, еліміздің болашақ арқа сүйер азаматтары.

І. Кіріспе

Қазіргі таңда барлық әлем назарын аударып отырған мәселе балалардың жеке сұраныстары мен ерекшеліктеріне ортаның, отбасының қатысуымен білім беру үрдісіне толық қосуды қарастыратын инклюзивті білім беру. Осы жаһандық мәселеге әлем ғалымдары мынадай анықтама береді: инклюзивтік білім беру дегеніміз – барлық балаларды, соның ішінде мүмкіндігі шектеулі балаларды жалпы білім үрдісіне толық енгізу және әлеуметтік бейімдеуге, жағдайына қарамай, балаларды айыратын кедергілерді жоюға, ата-аналарын белсенділікке шақыруға, баланың түзету-педагогикалық және әлеуметтік мұқтаждықтарына арнайы қолдау, яғни, жалпы білім беру сапасы сақталған тиімді оқытуға бағытталған мемлекеттік саясат. Қазақстан Республикасының тұңғыш Президентінің «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты жолдауында: «Мүмкіндігі шектеулі азаматтарға көңіл бөлу. Ондай адамдарға қамқорлық көрсету бұл өзіміздің және қоғам алдындағы біздің - парызымыз. Олар үшін Қазақстан кедергісіз аймаққа айналуға тиіс» деген талап қойған болатын.

Жалпы білім беретін мектептердегі мүмкіндігі шектеулі балалар оқу материалын меңгеруде, жеке тәсілдің жоқтығы, арнайы коррекциялық – түзету, психологиялық, педагогикалық, әлеуметтік қолдаудың жеткіліксіздігі салдарынан әлеуметтік дағдыларды игеруде елеулі қиындықтарға тап болады. Мектеп педагогтері бұндай категориялы балаларды оқыту тәсілдерін әлі жетік білмейді. Соның нәтижесінде бұл оқушылар үлгермеушілер, әлеуметтік бейімделмеген оқушылар қатарына жатқызылады. Даму мүмкіндігі шектеулі балаларды жалпы білім беретін мектептің ортасына енгізу республикада жекелеген фактілер мен тәжірибелер түрінде іске асуда, әзірше ғылыми-әдістемелік негіздемесі, нормативті–құқықтық тұғырнамасы, кадрлық, материалды-техникалық, оқу-әдістемелік базасы жасалмаған.

Ұсынылып отырған жоба жұмысымда жалпы білім беретін мекемелерде инклюзивтік оқыту шеңберінде шешілетін оның жаңалықтары, әлеуметтік маңыздылығын, проблеманың қиындығы мен жинақтылығын ескере қолдануға және арнаулы мектептері жоқ жерлерде келесі ұйымдастыру формаларын: жалпы білім беру ұйымдарында инклюзивті оқытуды ұйымдастыруға әдістемелік кеңес береді деген сенімдеміз.

Бүгінгі таңда шет елдерде денсаулық және тұрмыстық жақтарынан мүмкіндіктері шектеулі оқушыларды интеграциялық оқыту тәжірибесі болғанына қарамастан, инклюзивті оқыту тек теория түрінде ғана жасалған. Қазақстанда және де басқа ТМД мемлекеттерінде бұл процестің құқықтық, ғылыми, оқу-әдістемелік, маманмен қамтамасыз етуі қарастырылмаған. Инклюзивті білім беру жүйесі кездесіп отырған күрделі мәселе - оған қоғам тарапынан туып отырған теріс көзқарас проблемасын жою керек. Ақпараттың аздығы, қорқыныш, бала құқын аяқасты ету- осының бәрі даму мүмкіндігі шектеулі балаларға теріс көзқарасты дамытады. Бір жағынан, арнайы оқыту әдістемесінің жоқтығы инклюзивті білім беру үшін елеулі қиындықтар туғызады.

Инклюзивтік білім беру мәселелерінің Қазақстандағы жағдайы

Инклюзивтік оқытудың базалық құқықтың құжаты даму мүмкіндігі шектеулі балаларға нәтижелі көмек құруға, оларды оқыту, тәрбиелеу, еңбекке және мамандыққа даярлау, бала мүгедектігін сауықтыруға бағытталған Қазақстан Республикасының мүмкіндіктері шектеулі балаларды «Әлеуметтік және медициналық-педагогикалық түзетімді қолдау» заңы болып отыр. Қазақстан Республикасының Ата Заңында барлық бала жалпы орта біліммен қамтылу құқығы жазылған. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 49-бабында баланың қалауы, жеке қабілеттері мен ерекшеліктерн ескере отырып ата-ананың білім беру ұйымын таңдау құқығын; сонымен бірге балаларын оқыту мен тәрбиелеу мәселелері бойынша психологиялық-медициналық-педагогикалық консультацияларда кеңес алу құқығын белгіледі.

Дамуында мүмкіндігі шектеулі балаларды кіріктіру түрлері Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 17 мамырдағы №499 қаулысымен бекітілген Жалпы білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларының 18-тармақшасында көрсетілген: «Ата-аналардың немесе өзге заңды өкілдердің мүдделерін ескере отырып, жергілікті білім беру органдарымен келісім бойынша білім беру ұйымдарында даму мүмкіндігі шектеулі балалармен дені сау балалардың бірлесіп оқитын сыныптары немесе арнайы білім беру ұйымдарының үлгілік қағидаларында көрсетілген толымдылыққа сәйкес бұзушылық түрлері бойынша арнайы сыныптар ашылуы мүмкін. Инклюзивтiк және арнайы сыныптардағы даму мүмкiндiгi шектеулi барлық бiлiм алушыларға арналған түзету сабақтарын арнайы педагогтер (олигофренопедагог, сурдопедагог, тифлопедагог, логопед) жүзеге асырады. Жалпы сыныптарға қосылған даму мүмкiндiгi шектеулi балалар жалпы бiлiм беретiн бағдарламалар бойынша бiлiм алады». Осы үлгілік қағидалары негізінде бір сыныпта даму мүмкіндігі шектеулі екі баладан артық оқытылмауы тиіс.

Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының негізгі міндеттерінің бірі мектептегі инклюзивті білім беру жүйесін жетілдіру болып табылады. Осы бағдарлама төңірегінде инклюзивті білім беруді жетілдіру мәселелері қарастырылып, мына міндеттерді шешу көзделген:

-мүмкіндіктері шектеулі балаларды біріктіріп оқытудың модульдік бағдарламалары жасалады;

- мүмкіндіктері шектеулі балаларды жалпы білім беретін ортада біріктіріп оқыту ережесі әзірленеді;

- түрлі кемістігі бар балалар үшін бірігу нысандары анықталады;

-мүгедек балаларға қашықтықтан білім беруді ұйымдастыру қағидалары әзірленеді.

Қазақстанда 1996 жылдан қолданып келе жатқан Халықаралық білімділік «Step by step» бағдарламасы ерекше қажеттілікті балаларды қолдауды, қатардан қалдырмауды қамтамасыз етеді. Оның негізіне төмендегідей қатаң тұжырымдар салынған:

1. Балалар отбасы мен қоғамдастықтың мүшесі болып табылады.

2. Әр бала білім алуға құқылы.

3. Әр баланың қайталанбайтын бірегей ерекшелігі, қызығушылығы, қабілеті мен қажеттіліктері бар.

4. Балалардың қажеттіліктері назардан тыс қалмай және дербес түрде қанағаттандырылған жағдайда жақсы оқиды.

Мүмкіндігі шектеулі балаларды жалпыға білім беру ортасына қарай бейімдеу 2002 жылдан басталды және Қазақстан ТМД елдерінің арасында алғаш рет «Мүмкіндігі шекетулі балаларды әлеуметтік және медика-педагогикалық тұрғыдан қолдау» туралы заңды қабылдады. Осы заң аясында жарымжан балаларға ерте бастан білім беру, әлеуметтік, медициналық тұрғыда қамтамасыз ету қарастырылған. Ең бастысы, аталмыш заңда инклюзивті білім берудің негізгі принциптері айқындалды:

Адам құндылығы оның мүмкіндігіне қарай қабілеттілігімен, жеткен жетістіктерімен анықталады.

Әрбір адам ойлау мен сезінуге қабілетті.

Әрбір адам қарым-қатынасқа құқылы.

Барлық адам бір-біріне қажет.

Түбегейлі білім шынайы өзара қарым-қатынастар негізінде жүзеге асады.

Барлық адамдар құрбы-құрдастарының қолдауы мен достығын қажет етеді.

Әрбір оқушы үшін жетістікке жету - өзінің мүмкіндігіне қарай орындай алатын әрекетін жүзеге асырады.

Жан- жақтылық адам өмірінің даму аясын кеңейтеді.

Инклюзивті білім берудің қағидалары мен құндылықтарын терең түсіну және қабылдау Қазақстан педагогтері мен жалпы қоғамнан тұжырымдары және мінез-құлық рөлдерін едәуір қайта бағалау үшін уақыт пен күшті талап етеді. Осы мақсатта білім беру жүйесіне, олардың мүмкіндіктерін ескере отырып, өзгелермен тең білім алуына жағдай жасау еңгізіліп жатыр. Мүмкіндігі шектеулі балаларды әлеуметтік және медициналық-педагогикалық түзету арқылы қолдау туралы заңға сәйкес мектептерде мүмкіндіктері шектеулі балаларды оқытуға және тәрбиелеуге тең қол жеткізу үшін жағдайлар жасалу міндеті алға қойылған: мектептерде педагог-дефектологтардың, балаларды психологиялық-педагогикалық сүйемелдеудің, арнайы жеке техникалық және компенсаторлық құралдардың болуы. Үйде білім алатын мүгедек балалар жеке мүмкіндіктері мен қажеттіліктері ескеріле отырып, компьютерлік техникамен қамтамасыз ету сияқты істері жүзеге асырылмақшы. Осылайша мемлекетімізде мүмкіндігі шектеулі жандарды әлеуметтік қорғау, олардың қоғамға етене араласуына, оларды оңалту, жұмысқа орналастыру және жаңа жұмыс орындарын құру, білім алу, оқыту, қайта мамандандыруда мүмкіндігінше жағдай жасалуда.

2.2 Инклюзивтік білім беруді ұйымдастыру

Инклюзивті білім беру негізіне баланы кез келген дискриминациядан құтқаратын, барлық адамға бірдей қарым-қатынасты қамтамасыз ететін, бірақ ерекше білімділік қажеттілікті талап ететін балаларға арнайы жағдай жасайтын идеология салынған.

Инклюзивті оқыту – балалардың тең құқығын анықтайды және ұжым іс-әрекетіне қатысуға, адамдармен қарым-қатынасына қажетті қабілеттілікті дамытуға мүмкіндік береді. Инклюзивті оқыту арқылы барлық балалардың мұқтаждықтарын ескеріп, ерекше қажеттіліктері бар балалардың білім алуын қамтамасыз ететін жалпы білім үрдісін дамытуға болады. Мұндай оқыту түрі арнаулы білім беру жүйесінде дәстүрлі түрде қалыптасқан және даму үстіндегі формаларды ығыстырмайды, қайта жақындатады. Болашақта инклюзивті білім беру жүйесін…