Инновациялық технологияларды коммерцияландыру туралы мақала

Инновациялық технологияларды коммерцияландыру: мәселелер және болашағы

Бүгінде әлемнің барлық елдерінде экономиканың бәсекеге қабілеттілігін қалыптастырудағы инновациялық технологиялардың маңызы мен рөлін түсінеді. Әлемдік тәжірибе инновациялық стагнацияны инвестиция көмегімен ғана еңсеру мүмкін еместігін куәландырады. Мысалы, батыс еуропалық сарапшылар комиссиясының пікірінше, 1995 жылы "Жасыл кітапта" баяндалған Еуропалық Одақтағы инновациялардың жағдайын қанағаттанғысыз деп бағалауға болады. Бұл көп жағдайда кәсіпорындардың тәуекелден кетуге бейімділігімен, сондай-ақ инноваторлардың шығармашылық жолында көптеген кедергілермен, кеңсемен, талшықпен байланысты. Мұндай кедергілер күш-жігерді үйлестіруге, адам ресурстары мен құқықтық ортаға теріс әсер етеді,бұл нәтижесінде ғылыми серпілістер мен технологиялық жетістіктерді коммерциялық табысқа айналдыру мүмкіндігін шектейді.

Инновациялық технологияларды коммерцияландыру-бұл инновациялық өнімді немесе технологияны нарыққа шығарудың негізгі тетігі,яғни ғылыми идеяны қалыптастырудың күрделі көп кезеңді процесі. Ол инновацияларды іске асырудан коммерциялық нәтиже алу мақсатында нарық және бизнес заңдарын терең білуді талап етеді.

Қазақстанда бүгінгі күні парадоксалды жағдай қалыптасты: елдің жеткілікті жақсы ғылыми-техникалық әлеуеті жағдайында зерттеулер нәтижелерін енгізу деңгейінің төмендігі.Елдің ғылыми-техникалық әлеуеті кеңес дәуірінде қалыптасты:ҒЗИ мен университеттер бар, отандық ғылыми патенттер мен әзірлемелер бар, бірақ өндіріске енгізу іс жүзінде жоқ. Қазіргі уақытта өндірістік және әлеуметтік сала тарапынан инновациялық қызмет нәтижелеріне деген сұраныс елдің ғылыми-техникалық әлеуетінің мүмкіндіктерінен артта қалып отыр.Мұндай жағдайдың негізгі себебі отандық өнертапқыштар мен ғалымдардың инновациялық технологияларды коммерцияландыру қағидаттарын нашар білуіне болады.

Әлемдік тәжірибе экономикалық өсудің жоғары қарқынына технологияларды коммерцияландырудың тиімді жүйесін құрған елдер ғана қол жеткізетінін көрсетіп отыр. Барлық осы елдердегі басты ойыншы ретінде түрлі қолдау тетіктері арқылы инновациялық қызметті ынталандыруда маңызды рөл атқарған мемлекет болды. Қазақстанда Технологияларды коммерцияландыру жүйесінің пайда болуы әлеуметтік-экономикалық сипаттағы міндеттерді тікелей немесе жанама шешуге мүмкіндік береді, мысалы, жаңа жұмыс орындарын құру және экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру. Мемлекеттің міндеті инновациялық идеялардың сыни массасын жинақтау және оларды коммерциялық жоба ретінде нарыққа шығару үшін жағдай жасау және осы процесті бірлі-жарым фактіден жаппай құбылысқа айналдыру болып табылады.

Мемлекет іргелі және қолданбалы зерттеулерді қолдай отырып, жаңа ғылыми және технологиялық идеялардың пайда болуы үшін жағдай жасайды, олар шаруашылық жүргізудің ұлттық субъектілері талап етпей, ішкі және сыртқы нарық конъюнктурасы өзгерген жағдайда қажетті болуы мүмкін және сол арқылы инновациялық бағдарланған шаруашылық жүргізуші субъектілерді инвестициялайды.

Біз Қазақстанда инновациялық қызметтің тиімділігін арттыру үшін мемлекеттік қолдаудың дәстүрлі нысандары (субсидиялау, жеңілдікті кредит беру және салық салу) ғана емес, сондай-ақ әлемдік тәжірибеде кеңінен пайдаланылатын қолдау нысандары да қажет деп санаймыз. Пайдалану алшақтығы-жасалған өнертабыстар саны мен өнертабыстар саны, өндіріске іс жүзінде енгізілген технологиялар арасындағы алшақтық. Мұндай қолдау нысандарының қатарында Ақпараттық және консультациялық көмек көрсету, отандық және шетелдік өнертабыстарға патенттік өтінімдерді ресімдеу, патенттік өтінімдер үшін алынатын құнды төлеу және патенттер үшін жыл сайынғы алымдар, меншік құқығын ықтимал бұзушылықтардан қорғау және т. б. атауға болады.

Көптеген отандық инноваторлардың реальностиусында патенттік қорғаныспен, өндірістік құпиялармен, инжинирингтік қызметтермен бекітпей, өздерінің өнертабыстары мен технологияларын шетелге сатуға ықыласы басым. Мұндай стратегия жалпы әлемдік үрдістерден күрт ерекшеленеді, мұнда қазіргі заманғы лицензиялық алмасудың ең тән ерекшеліктерінің бірі әлемдік нарықта бәсекелестік артықшылықтарды алу болып табылады.

Инновацияларды қолдану үшін басқа негізгі шарт өндірілетін тауарлар мен қызметтердің сапасына қойылатын сатып алушылардың жаңа талаптарын тұрақты анықтау мақсатында кәсіпорынның түпкі тұтынушылармен байланысын жүзеге асыратын маркетинг пен өткізудің тиімді жүйесінің болуы болып табылады. Бұл шарт маңызы бар, өйткені тәжірибеде инновациялар жиі "тұтынушыларға жаңа немесе анағұрлым жетілдірілген ретінде қабылданатын пайданы ұсынатын тауарларды немесе қызметтерді құру және ұсыну"ретінде анықталады. Және инновацияны нарыққа шығару сәтсіздігінің көбі мамандар олардың қажеттіліктер емес, жаңа білім базасында пайда болатынын түсіндіреді, ал сатып алушыларға жаңа тауар емес, жаңа пайда қажет.

Соңғы уақытта мемлекет ғылым мен инновацияларды дамытуға қолайлы бірқатар шаралар қабылдады.2008-2010 жылдары жоғары оқу орындарында ұжымдық пайдаланудағы 5 ұлттық ғылыми зертхана және инженерлік бейіндегі 15 зертхана ұйымдастырылған,олар қазіргі заманғы зерттеу жабдықтарымен жабдықталған.2011 жылғы 18 ақпанда Ғылым және ғылыми-техникалық қызмет саласындағы қатынастарды реттеуге, ғылымды басқару жүйесінің жаңа моделін көздейтін елдің ұлттық ғылыми жүйесінің жұмыс істеуі мен дамуының негізгі қағидаттары мен тетіктерін айқындауға бағытталған "Ғылым туралы" Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды.Осы Заңға сәйкес ғылыми-техникалық сараптама жетілдірілетін болады, зерттеулерді қаржыландырудың жаңа жүйесі енгізілетін болады. Аталған заңға енгізілген мемлекеттік ғылыми ұйымдар мен жоғары оқу орындарына инновациялық кәсіпорындар құруға құқық беру тетігі елдің ғылыми-техникалық дамуы үшін өте маңызды болып табылады.