Кәсіпкерлік жоспар тақырыбындағы ашық сабақ

ЦӘК меңгерушісі

Кукшибаева М.Л.

« » 2018 ж.

«Келісілген»

колледж әдіскері

Карибаева С.О.

« » 2018 ж.

«Бекітемін»

Директордың оқу және ғылыми әдістеме жұмысы жөніндегі орынбасары Бижигитов М.Б.

« » 2018 ж.

Маманның шыңдалуы –тәжірибиеде

«Қандай ғылым болсада ,ол адам санасына дербес,

ерекше мәндерді ұғыну арқылы ұялайды».

Әбу-Насыр Әл Фараби

Ашық ойын сабақ жоспары

Тақырыбы: «Бизнесті ұйымдастыру.Өнім өндіру»

Пән: «Кәсіпкерлік қызмет негіздері»

Оқытушы: Кукшибаева Махаббат Лияновна

Талдықорған, 2018

Ашық сабақ жоспары

Пән: «Кәсіпкерлік қызмет негіздері»

Тақырыбы: «Бизнесті ұйымдастыру.Өнім өндіру»

Сабақтың мақсаттары:

1.Білімділік: Экономикалық сауаттылық арқылы студенттердің дүниетанымдылық көзқарасын кеңейту; Кәсіпкерлік туралы түсінік бере отырып, бизнесті ұйымдастыруды үйрету,бизнес жоспар жасау; Жарнамалау жолдарын үйрету; кәсіпкерлікке баулу;

Өнім өндіру арқылы өндіріс шығының қалыптастыру,табысын есептеуді,пайдан анықтауды үйрену;

2.Дамытушылық: Оқушыларды терең ойлануға; ақпаратты өздігімен түсініп, оны таразылап, екшеп, оның ішінде керектісін таңдап алуға; ақпаратты жан-жақты талдауға; өздігімен жаңа түсінік пен білім құрастыруға; пікірталастарға қатысып, өз ойы мен пікірін дәлелдеуге; басқа да балама пікірлерді ескеруге үйрету. Теориялық білімді тәжірибеде , өндірістік ситуацияларды шешуде қолдану, біліктерін жетілдіру;

3.Тәрбиелік: Оқушыларды шешім қабылдауға және қиын мәселелерді шешуге; жауапкершілікке (өз біліміне, өміріне); басқалармен тиімді қарым-қатынас құруға, бірлескен әрекеттер арқылы үйренуге, адалдыққа, ұқыптылыққа пән сүйгіштікке, тазалыққа ,мамандықты сүюге тәрбиелеу; ұжыммен жұмыс жасау дағдысын қалыптастыру,кәсіпкерлікке баулу;

Сабақтың түрі: Тәжірибиелік сабақ

Сабақтың өту әдісі : әңгімелесу,топтық жарнамалау, жобалау технологиясы,ойын технологиясы.

Сабақтың әдістемелік қамсыздандырылуы : Тірек-сызбалар, үлестірмелі материалдар, маркер, плакат қағаздар, тірек «Жаңалық картасы» ,шикізат, үлестірмелі қағаздары ақша,тиындар.бизнес жоспар үлгілері;

Пәнаралық байланыс: Кәсікерлік қызмет негіздері, Экономика негіздері, Бухгалтерлік есеп , Экономика, Қаржы есептемесін талдау, Банк ісі, Маркетинг негіздері,, Ұйым экономикасы;

Қолданылған әдебиеттер: Я.Ә.Әубәкіров ,Б.Б.Байжумаев, Ф.Н.Жақыпова «Экономикалық теория» 82-85бет; Р.Қ. Ниязбекова, Б.А.Рахметов, П.Т.Байнеева «Кәсіпорын экономикасы» 531-548 бет;

Ашық сабақтың барысы мен мазмұны

Ұйымдастыру кезеңі: (5 минут)

Топтарды түгендеу, ашық сабаққа дайындығын тексеру, кабинет тазалығын қадағалау;

Топтарда сенім және жұмыс атмосферасын қалыптастыру.

I. Проблеманы айқындау кезеңі (30 минут)

I-кезең. Үй тапсырмасы. Бизнес жоспар қорғау.

-Топтық жұмыс. Әр топ өздеріне берілген үй тапсырмасы бойынша дайындалып әкелінген бизнес жоспарларын қорғайды.(кәсіпорын ашу, бизнеспен айналысу,бизнес жоспар дайындалып әкелу)

-Жариялау. Кезекпен топтар (шешен, спикер) шығып тірекке (плакатқа) жазылған бизнес жоспарды қорғайды.

II-кезең. Тақтада дайындап қойылған тірек-сызбаға әр топ өзінің ойын жазады.

1.Кәсіпкерліктің артықшылығы мен кемшіліктері

2.Кәсіпкерге тән қасиеттер

II. Проблеманы шешу кезеңі.(30 минут)

Сабақтың бұл кезеңінде студент топтары теориялық білімдерін практикамен ұштастырады.

-Топтық жұмыс. Студенттер шағын топ ішінде проблеманы шешу ісімен шұғылданады, яғни өндіріс шығындарын қалыптастырып,өнім өндірумен айналысады. Әр топ бір-бірімен жарысып, іскерлік ойын ойнайды

Іскерлік ойын: «Өндіріс шығынын қалыптастыру, табысын есептеу және пайданы анықтау»

Ойын шарты:

1)ойында халық шаруашылығындағы 5 саланың жағдайы қарастырылды:

-азық түлік өндірісі;

-киім-кешек өндірісі;

-отын өндірісі;

-шикізат өндірісі;

-машина жасау өндірісі;

Барлық сала бір-бірімен байланысты,өйткені бір өнім өндіру үшін екінші саланың өнімі қажет.

2) барлық ойыншылар ең бірінші-алғашқы капитал-30 теңге және

А-технологиясына сәйкес өндірілген өнім мөлшерін алады.(35 азық-түлік,25 киім-кешек...және т.б.)

3) ойынның мақсаты-алғашқы капиталды көп мөлшерде өсіру;

4) мақсатқа жету тәсілі-өнімнің ең жоғары технологияға сәйкес түрлерін өндіру;

5) әр ойыншы сатып алу және айырбастау арқылы белгілі бір өнім

Түрін өндіру үшін қажетті шикізат жиынтығын жинау керек;

6) бастапқы баға «Жаңалық картасында» көрсетілген,шын мәнінде баға бастапқы бағадан ауытқып,нарық бағасымен жүруі мүмкін.

7) ойыншылар өндірістің белгілі бір саласына бекітілмейді,олар машина өндіруден,киім-кешек өндіруге,ал киім-кешектен тамақ өндірісіне ауысуына болады.

8) ойыншы өзіне керекті,қажетті шикізат жиынтығын жинағаннан кейін оны жүргізушіге өткізеді де орнына технологияға сәйкес өнім мөлшерін алады.

9) ойын кезінде кейбір тауарлардың тапшылығы не болмаса артықшылығы байқалуы мүмкін. Бұл жағдайда нарықтық баға өзгеруі керек.

- нарық экономиканың қандай заңдылықтары байқалады және ол қалай

айтылады

Қай салада ең жоғарғы пайда болса өндірістің өзгеруі тиімді және капитал сол салаға жиналады.

10) Ойынның соңында әр ойыншы қолындағы шикізатты бастапқы бағамен және қалған ақшасын санайды. Сонымен соңғы капиталдың мөлшері шығады.

Қай салада ең жоғарғы пайда болса өндірістің өзгеруі тиімді және капитал сол салаға жиналады.

Сол топ ойын жеңімпазы аталады.

ІІІ. Проблеманы шешімін қолдану кезеңі (25минут)

Сабақтың бұл кезінде оқытушы студенттердің өздерінің жаңа біліміне баға беру процесін ұйымдастырып, болашақта (сабақтан кейін, ертеңгі күні) жаңа білімді қалайша өздігімен толтыру және жетілдіру ісіне айналысатындығы туралы ойларымен бөлісуге шақырады.

- Презентация. Кезекпен әрбір топтың атынан бір студент (шешен,спикер) ортаға шығып, берілген уақыт ауқымында плакатта келтірілген өз тұжырымдарын жария қылады, оларды қорғайды, оқытушы мен басқа топтардың сұрақтарына жауап береді. (Не үйрендім? Тағы не білгім келеді? Менің қосарым?)

-Қорытындылау. Оқытушы әр топ келтірілген шешімдердің тиімді жақтарына тоқталып, қысқаша комментарий береді. Өз тарапынан проблема шешудің басқа да жолдарына ұсынады.

- Толықтыру. Студенттер топ ішінде (2-3 минут) өз ұсыныстарын тағы да бір рет сараптап шығарып, жасаған өзгертулерді жайында аудиторияны хабардар етеді.

- Бағалау. Студенттердің жауаптары,жұмысы жария түрінде бағаланады.

-Қорыту. Оқытушы сабақта қарастырылып,студенттердің түсінбеген сұрақтарына жауап беріп, өз шешімін тапқан проблемаларға қысқаша тоқталып, бір екі студенттен сабақтың қалайша өткендігі

(«Ұнады- ұнамады, Пайдасы -шамалы» тұрғысында), туралы пікірін сұрайды.

Оқытушы : Кукшибаева Махаббат Лияновна

Ескертулер:

Өндірістің жалпы шығындары»

1. Шығындардың түсінігі. Шығындардың түрлері.

2. Қысқа және ұзақ кезеңдегі өндіріс шығындары: түрақты, өзгермелі, жалпы, орта және шекті шығындар.

3 .Өнімнің өзіндік құнын құрайтын шығындардың құрамы

1.Шығындардың түсінігі. Шығындардың түрлері

Кез келген фирманың, кәсіпорының өндірістік шаруашылығына талдау жасағанда, біз ең алдымен оның шығыны мен табысын анақтап біліуіміз керек. Себебі кез келген тауар өндіру немесе қызмет көрсету шығынсыз болмайды. Мысалы, өндіріс факторларын сатып алу үшін фирма нақты қаражат жұмсайды. Тауар (өнім) өндіру үшін кеткен ақшалай және заттай қаражат өндіріс шығындары болып табылады. Мысалы, машина, станок, шикізат, жұмысшы күші, электр қуаты, жанар-жағар май т.б. үшін нақты қаражат жұмсалады, осының бәрі өндіріс шығындары болып саналады.

Жеке кәсіпкердің (фирманың) жұмсаған қаражаттары жеке өндіріс шығының ал коғам көлемінде жұмсалған қаражаттар ұлттық деңгейдегі қоғамдық шығын болып табылады.

Сонымен қатар шығындар өндіріс шығындары және айналым шығындары болып бөлінеді. Өндіріс шығындары – тікелей тауар өндіру мен қызмет көрсетуге кеткен шығындар. Бұған шикізат, материал, жанар-жағар май, электроэнергия, тұрақты капиталдың өткізілген бөлігі (амортизациялық) мен жұмыс күшін сатып алуға кететін шығындар кіреді. Айналым шығындары – тауарды сату мен сатып алуға кеткен щығындар. Бұл шығындардың өзі екіге бөлінеді: а) косымша айналым шығындарды (тауарды сақтауға, өлшеп-орауға тасымалдауға кететін шығындар); б) таза айналым шығындары – тауарды сатып алуға, немесе меншік иесінің өзгеруіне байланысты болады. Ол сауда қызметкерлерінің (бухгалтер, кассир, товаровед, маркеотологтың) жалақысын сонымен қатар жарнамаға кеткен шығындарды қамтиды.

Экономикалық түсінікте шығындар ресурстардың тапшылығы проблемасымен және оларды альтернативті пайдалану мүмкіндігімен негізделген. Осыған байланысты экономистің міндеті өзіне ыңғайлы ресурстарды пайдалану, сөйтіп өзіне қолайлы затты өндіріп, аз шығын жұмсау болып табылады. Осының негізінде экономикалық шығындар анық шығындар сыртқы жабу ішкі түрінде болады. Сыртқы шығындарды анық шығындар деп айтамыз. Себебі ол біздің қалауымыздан тыс (байланыссыз) болады, ал ішкі немесе анық емес шығын фирманың ,я жеке кәсіпкердің калауымен жұмсалады. Қайтарымсыз шығын деген бар – оны фирма бір рет жұмсалады, және ол еш уақытта қайтарылмайды.

Қоғамдағы өндіріс шығындары деп-әдетте өнім өндіруге жұмсалған шығындарды айтады. Шығын-қоғамдық және өндіріс шығыны болып бөлінеді.

Қоғамдық шығынға өнім түріне немесе қоғам өндірісіндегі өнімге толық жұмсалған шығынды айтады. Оған: еңбекақы,түрлі төлемдер,материалды ресурстарды және қосымша өнімнің құны,білім беру,денсаулық,қорғаныс,ұлғаймалы ұдайы өндіріс т.б қоғамдық мұқтаждықтарына жұмсалған шығындар жатады.

Өндіріс шығынына.еңбекақы,түрлі төлемдер,материалды ресурстар құны және жыл бойғы негізгі қорлардың тозуы,өнім өндіруге қатысқан техникалар,машиналар,құрал-жабдық,үйлер,ғимараттар т.б материалдық ресурстар-айналым қоры(жанар-жағар май,отын,химикаттар т.б құралдар құны ) кіреді.

Шығындардың баптары бойынша өзіндік құнды толық дәлелдеу шығындарды әр түрлі талдамалық топтастыру арқылы жүзеге асырылады. Белгілі бір сипаты бойынша барлық жиынтық шығындарға жүйелі шектеу қоятын жоғарыда көрсетілген саралаулардан бұның бір айырмашылығы – ондай мақсатты алдына қоймайды. Калькуляциялық баптардың көмегімен барлық шығындар екіге бөлінеді, әрқайсысы топтасудың негізгі болатын нышанға қатысы бар екенін көрсетеді.

Шығындарды талдамалық топтастырудың көптеген түрлері бар, солардың ішінде негізгілері төмендегідей:

1.Шығындардың пайда болу орны бойынша өндірістік және кезең шығындары (коммерциялық) болып бөлінеді. Өнімді жасаумен тікелей байланысты шығындар өндірістік шығындардың қатарына жатады.Дайын өнімді сатумен байланысты шығындар коммерциялық шыгындар деп аталады. Бұл кез – келген кәсіпорнында міндетті түрде болатын айналыс шығындары. Дайын өнімді сатумен байланысты шығындар екіге бөлінеді: көліктік және өткізу шығындары. Дайын өнімді тасымалдау өндіріс үдерісінің жалғасы болып тпбылады және оның құрамына өнімді тиеуге, түсіруге кеткен шығындар және тасымалдау тарифтері кіреді. Өткізу шығындары буып – түю және сорттау үшін, дайын өнімді сақтау үшін, қызметкерлердің еңбекақысына, іс – сапарына кеткен шығындарынан тұрады. Өндірістік және кезең шығындары өнімнің толық өзіндік құнынн көрсетеді.

2. Мақсатқа сәйкестігі бойынша шығындар өндірістік және өндірістік емес болып екіге бөлінеді. Өндіріс жағдайында қажеттілігі дәлелденген және мақсатқа сай келген шығындарды өндірістік деп атайды. Технологияның және өндірісті ұйымдастыру кемшіліктерімен, ақаулы өнім шығарғаннан келген және т.б шығындар өндірістік емес шығындар қатарына жатады.

3.Әр түрлі өнімнің өзіндік құнына жатқызу тәсілі бойынша шығындар тікелей және жанама шығындар деп екіге бөлінеді. Мұндай бөлу тек екі немесе онанда көп өнім шығаратын кәсіпорынға шығындардың барлығы тура шығындар деп аталады.

Тікелей шығындар деп экономика жағынан біртекті шығындарды айтамыз, олар негізделген мөлшер мен норматифке сәйкес өнімнің нақты түрінің өзіндік құнына тікелей жатқызылады. Оларға жататындар: шикізат пен негізгі материалдарға ,тасымалдау – дайындауға технологиялық мақсаттқа жұмсалатын отын мен энергияға , өндірістік жұмыскерлердің еңбекақысына, әлеуметтік салықтарға кететін шығындар.

Жанама шығындар деп жеке бұйымдарды өндіргенде олардың тікелей құрамына қатысты нышанын анықтау мүмкін болмайтын жағдайда шығындарды айтамыз,себебі олар өнімнің бірнеше түрін жасаумен және жөндеудің түрлі сатысына өтеді.Оларды кешенге топтастырады, сонан кейін қандай да бір шартты негізге сүйне отырып, нақты белгілі бір бұйымның өзіндік құнына парапар бөліп таратыды.

Жанама шығындарға мыналар жатады:

Негізгі өндірістік құралдарды жұмысқа қабілетті жағадайда ұстап тұру шығындары(техникалық байқау және күтуге қажетті орташа, ағымдық және күрделік жөндеулерге кететін шығындар);

Қосалқы өндірістік персоналдың еңбекақысы, өндірістік нәтижелері үшін жұмыскерлерге сыйақы, ынталандыратын төлемдер мен өтемақылар;