Халық ауыз әдебиеті туындылары мектепке дейінгі балаларға

Атырау облысы

Махамбет ауданы

«Жауқазын» бөбекжай-бақшасы

«Таңшолпан» ересек тобындағы

күннің 2-жартысындағы

«Халық ауыз әдебиеті»вариативтик компонент жұмыс жоспары.

2020-2021 оқу жылы.

Халық ауыз әдебиеті туындылары

Мақсаты:

Балаларға өз тілін ардақ тұтып, құрметтеуге үйрету. Ана тілінің қадір-қасиетін түсіндіріп, ұлттық қасиеттерімізді жоғалтпай жақсылыққа жаны құмар, таза, инабатты сыпайы болып өсуге тәрбиелейтін қайнар көзіміз-Тіл екендігін ұғындыру.Халық ауыз әдебиетінен басталған бесік жыры, сәбилік салт-жырлары, арнау, тілек өлеңдері, сұрамақ, төрт түлік жырлары, өтірік өлеңдер, шешендік сөздер, ертегілер, аңыз-әңгімелер,халық кейіпкері-Қожанасыр хикаялары,мақал-мәтелдер, жұмбақтар,жаңылтпаштар, өтірік өлеңдер, мазақтаулар туралы толық мағлұмат бере отырып, сөздік қорын, тілін, ой-өрісін кеңейту, ойын дамыту.

Айы:

Тақырыбы:

Мақсаты:

Қыркүйек

1-апта

Мақал-мәтелдер.

Тіл туралы мақал-мәтелдер.

1.Ана сүтімен бой өседі.

Ана тілімен ой өседі.

2.Ай ортақ-күн ортақ, шебердің қолы ортақ, шешенің тілі ортақ.

3. Тіл буынсыз, ой-түпсіз.

4.Аузы құлып сандықты, кілт ашпаса-тіл ашады

5.Балдан тәтті бала бар,

Қылыштан өткір тіл бар.

Мақал-мәтелдер әлемі арқылы балаларды ойланып тірлік етуге, сөздің мағынасына мән беруге, отыз тістен шыққан әр сөздің өзіндік терең мағынасы бар екендігіне тәрбиелеу.Айтылған мақал-мәтелдерді қайталап айттып беруге дағдыландыру.

Қыркүйек

2-апта

Ертегілер.

«Алдар көсе мен бай»

Ертегілер әлемін өткенде өмірмен байланыстырып, басқа ертегілермен салыстыра отырып, білім берумен қатар адамгершілік,еңбек, дене, эстетикалық тәрбие беруге баса көңіл бөлу.Халық ертегілеріне деген қызығушылығын арттыру.

Қыркүйек

3-апта

Тиым сөздер:

1.Нанды жерге тастама

2.Нанды бір қолмен үзбе

3.Тісіңді қайрама

4.Балаға зекірме

5.Ешкімге де тесірейе қарама

6.Түнде суға түспе

Тиым сөздермен ырымдар туралы мәлімет беру.Күнделікті өмірде олардың мағынасын түсіндіріп, тәрбиелік әңгіме жүргізу.Өз халқының салт-дәстүрлерін, құндылықтарын білу және есте сақтау.

Қыркүйек

4-апта

Жаңылтпаш:

-Әй,Тайқарбай, Тайқарбай,

Қойыңды Майқараға жай Тайқарбай!

-Тайқарбай, Марқайбайларың толып жатыр

Әй, Тайқарбай дегені қай Тайқарбай?

Жаңылтпаш әлемі арқылы, балаларды жатық сөйлеуге,нақты сөйлеуге, тіл ұстартуға өмірде кездесетін жаңа терминдерди тез үйренуге тәрбиелеу.

Қазан

1-апта

Мақал-мәтелдер:

1.Өнер алды-қызыл тіл

2.Сөз асылы-мақал

3.Тіл тас жарады.

4.Тас жармаса, бас жарады

5.Көз жетпеген жерге

Сөз жетеді

Балалардың сөздік қорын, тілін, ой-өрісін кеңейту, ойын дамыту.

Қазан

2-апта

Мақал-мәтелдер:

1.Шешеннің тілі ортақ

2.Көп сөз-көмір,

Аз сөз- алтын

3.Бас кеспек болсада.

Тіл кеспек жоқ

4.Қаһарлы сөз-камал бұзар,

5.Жақсы сөз-жарым ырыс

Мақал-мәтелдер туралы мәлімет беру, күнделікті өмірде олардың мағынасын түсіндіріп,тәрбиелік әңгіме жүргізу

Қазан

3-апта

Тиым сөздер:

1.Таңғы асты тастама

2.Түскі астан қалма

3.Кешкі асқа қарама

4.Малды басқа ұрма

5.Мал сүйегін өртеме

6.Жұма күні үй ақтама

Балалардың сөздік қорын, тілін, ой-өрісін кеңейту, ойын дамыту.Тиым сөздер мен ырымдар тақырыбында тапсырмалар арқылы түсініктерін дамыту.

Қазан

4-апта

Жұмбақтар.

1.Бойлаған сайын тереңге, Шығасың биік белеңге.

(білім)

2.Сөзі дана

Үні жоқ

Сөйлемейді

Тілі жоқ

Қолыңа алсаң-шешен.

Ақылы асқан көсем. (кітап)

3. Ұзын-ұзын, ұзын жол,

Ұшына жеткен бар ма екен?

Түбі терең қара су,

Түбіне жеткен бар ма екен?

Түбіне жетіп бұл судың.

Қанып ішкен бар ма екен?(оқу)

Жұмбақтар әлемі арқылы балалардың логикалық ойлауын дамыту, іс-әрекетті теңеумен, жанама атаулармен бейнелей білуге, тапқырлыққа үйрету.

Қараша

1-апта

Жаңылтпаштар.

1.- Әй,Тайқарбай, малыңды жадыраға жай Тайқарбай,

-Әй, Тайқарбай дегенің қай Тайқарбай

Жаңылтпаштар әлемі арқылы балаларды жатық сөйлеуге, нақты сөйлеуге, тіл ұстартуға, өмірде кездесетін жаңа терминдерді тез үйренуге тәрбиелеу.

Қараша

2-апта

Тиым сөздер:

1.Бетті басуға болмайды

2.Тізені құшақтамайды

3.Жатқан кісінің үстінен аттамайды

4.Үйде ысқырма

5.Күн батар алдында ұйықтамайды

6.Жақты таянбайды

Тиым сөздер мен ырымдар туралы мәлімет беру,күнделікті өмірде олардың мағынасын түсіндіріп, тәрбиелік әңгіме жүргізу.

Қараша

3-апта

Тиым сөздер:

1.Үйді айналып жүгірме

2.Бейуақытта жылама

3.Жалғыз ағашты шашпа

4.Бесікті ешкімге сатпа

5.Босағаны керме

6.Жұма күні үйді ақтама

Балалардың сөздік қорын, тілін, ой-өрісін кеңейту, ойын дамыту.Өз халқының салт-дәстүрлерін, құндылықтарын білу және есте сақтау.

Қараша

4-апта

Шешендік сөздер

Қазақ билері.

Әйтеке,Төле,Қазыбек билердің ел аузынан алынған сөздерін балаларға жеткізу.

Қазақ халқының атақты аузы дуалы үш биі туралы әңгімелеу.Олардың тәрбиелік мәні бар сөздерін түсіндіріп, ұғындыру.

Желтоқсан

1-апта

Эпостық жырлар туралы түсіндіру.

Эпостық жырлар деп батырлар туралы жырланған жыр екенін балаларға түсіндіру. Қобыланды, Алпамыс , ЕрТарғын , Қамбар қазақ халқының атақты батырлары туралы түсінік

Желтоқсан

2-апта

Ертегілер елінде

«Қожанасыр мен Бай»

Ертегілерді өткенде өмірмен байланыстырып, басқа ертегілермен салыстыра отырып, білім берумен қатар адамгершілік, еңбек, эстетикалық тәрбие бере отырып,қазақ халқының салт- дәстүр ерекшелігін түсіндіру

Желтоқсан

3-апта

Шешендік сөздер

Қазыбек би.

Қазақ халқының атақты билері туралы түсіндіру.Олардың айтқан шешендік сөздері мағынасын ұғындыру.

Желтоқсан

4-апта

Тиым сөздер

1.Көп алдында күрсінбе

2.Адамды көзінше санама

3.Итті, мысықты тебуге болмайды

4.Ішекті тартуға болмайды

5.Екі езуді керуге болмайды

6.Мойныңа белбеу салма

Балалардың сөздік қорын, тілін, ой-өрісін кеңейту, ойын дамыту.Тиым сөздермен ырымдар тақырыбында тапсырмалар арқылы түсініктерін дамыту.

Қаңтар

1-апта

Қаңтар

2- апта

Қаңтар

3-апта

Қаңтар айы

4-апта

Ақпан айы

1-апта

Ақпан айы

2- апта

Ақпан айы

3- апта

Ақпан айы 4- апта

Наурыз айы

Наурызайы

Наурыз айы

Сәуір айы

Мамыр айы

Санамақ

1.Қуыр-қуыр, қуырмаш

Балапанға бидай шаш.

Бас бармақ,

Балан үйрек

Ортан терек,

Шылдыр шүмек

Кішкене бөбек.

Сен тұр- қойыңа бар!

Сен тұр-қозыңа бар!

Сен тұр- құлыныңа бар!

Сен тұр- сиырыңа бар!

Сен тұр-бұзауыңа бар!

Сен тұр- түйеңе бар!

Сен тұр- ботаңа бар.

Жаңылтпаш

1.Құрықтан құлдырап түстім

Сырықтан сылдырап түстім

Жаңылтпаш

-Анау арал, қай арал?

-Қайыңды арал, талды арал.

Жаңылтпаш

-Мынау бал қаймақ, қай бал қаймақ?

-Бұл бал қаймақ-май бал қаймақ.

Мақал-мәтел:

1.Еңбек істегеннің еті «ауырады»

Жаны сауығады

2. Ала қарға

Қарға қонды

Қара қарға

Жарға қонды

1.Ерінбей еңбек етсең-

Ерінің асқа тиеді

Ерініп, ілбіп кетсең,

Иегің тасқа тиеді

2. Бес құс келді

Үш құс кетті

Бес құс кетті

Үш құс келді

1.Еңбегі аздың-өнбегі аз

2.Еріншекке есік пен төр- екі күндік жер.

Аппақ қарға

Қара қарға

Ала қарға

Қонып отыр

Қара қарға

Ала қарға

Аппақ қарда

Тоңып отыр

Шешендік сөздер: «Қазыбек бидің сөздері »

Мақал-мәтелдер:

1.Атаның салған жолы бар

Ананың тіккен тоны бар

2.Жақсы адамның ашуы

Жібек орамал кепкенше

Жаман адамның ашуы

Басы жерге жеткенше

3.Атадан жақсы ұл туса,

Есіктегі басын төрге сүйрер.

Атадан жаман ұл туса

Төрдегі басын жерге сүйрер.

4.Атасы тұрып, ұлы сөйлегеннен без

Анасы тұрып, қызы сөйлегеннен без.

.Әке тұрып, бала сөйлесе,

Ер жеткені,

Шеше тұрып қыз сөйлесе,

Бой жеткені

5.Жақсы қыз шашбауы сылдырлап есік ашады

Жаман қыз шашы дудырап кері қашады

Ертегілер елінде

1.Су бетінде май балқаймақ,

Ол қай бал қаймақ?

Балдан тәтті бал мен қаймақ

Жұмбақтар:

1.Қара сиырым қарап тұр,

Қызыл сиырым жалап тұр

(Қазан мен от)

2.Айдалада ақ отау,

Аузы –мұрны жоқ отау.

1.Ти десем-тимейді-тиме десем- тиеді.

2.Қатар-қатар тас қойдым, жирен атты бос қойдым.

(Тіл мен тіс)

Тұрмыс- салт жырлары:

Бесік жыры:

Әлди-әлди, ақ бөпем,

Ақ бесікке жат бөпем!

Жылама, бөпем, жылама,

Жілік шағып берейін,