Хандық дәуір әдебиеті авторлық бағдарламасы 11 сынып

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ

ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Дарибаева Шара Кайыржановна

«Хандық дәуір әдебиеті» тақырыбында қазақ әдебиеті пәнінен

факультативтік курсқа арнап жазылған

АВТОРЛЫҚ БАҒДАРЛАМА

УДК 894.342 ББК 82 Рецензент: «Өрлеу» біліктілікті арттыру Ұлттық орталығы Нұр-Сұлтан қаласы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты, Білім беру процесін педагогика- психологиялық қолдау кафедрасының ЖБМ тренері, аға оқытушы Ф.Б. Ғалымжанова.

Хандық дәуір әдебиеті // құрастырушы автор: Ш.К.Дарибаева – Ақтөбе облысы, қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі, 2021. – 62 б.

ISBN 978-601-8002-04-3

Бұл еңбек – қазақ әдебиеті пәнінен 11-сыныптарға хандық дәуірдегі жыраулар поэзиясын қазақ хандығы жайлы деректемен сабақтастыра меңгертуді мақсат етіп жасалған авторлық бағдарлама. Бағдарлама 34 сағатқа негізделіп жазылған.

УДК 894.342

ББК 82 «Инновация» Оқу-әдістемелік Орталығының 2021 жылғы «30» сәуірдегі №4 хаттамасына сәйкес сараптау комиссиясының шешімімен баспаға ұсынылды. ISBN © «Инновация» баспа үйі, 2021 978-601-8002-04-3

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ «ИННОВАЦИЯ» ОҚУ- ӘДІСТЕМЕЛІК ОРТАЛЫҒЫНЫҢ

БАСПАСЫНА ҰСЫНЫЛДЫ

Рецензент: «Өрлеу» біліктілікті арттыру Ұлттық орталығы Нұр-Сұлтан қаласы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты, Білім беру процесін педагогика- психологиялық қолдау кафедрасының ЖБМ тренері, аға оқытушы Ф.Б. Ғалымжанова Құрастырушы автор: Дарибаева Шара Кайыржановна Ақтөбе облысы Ойыл ауданы «Көсембай негізгі мектебі» КММ қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

© «Инновация» баспа үйі, 2021 жыл

Түсінік хат

Жыраулар поэзиясы – ұлтымыздың рухани інжу- маржандары, халық даналығының жарқын көрінісі, сан ғасырлық жауһарият. Ұлттық құндылықтарды жаңғырту мақсатында елімізде көптеген игі істер атқарылуда. Ұлттық салт- дәстүрлерімізді, мәдени мұраларымызды жарыққа шығарып, оларды бүгінгі өмірмен үйлестіре пайдалануды насихаттау – ұлтымыздың рухани тұрғыдан жаңғыруына жол ашуда. Осындай мақсаттарға сай қазақ әдебиеті пәнінен оқытылып келе жатқан «Жыраулар поэзиясын» оқушыларға тереңірек меңгерту мақсатында вариативті сабақтарға арнап авторлық бағдарлама жазып жариялауды жөн көрдік.

Авторлық бағдарлама мектептерге арналған қазақ әдебиеті пәнінің мемлекеттік стандарты негізінде дайындалды.

Бағдарлама құрылысы 15-18 ғасырлардағы қазақ хандығы тұсындағы жыраулар поэзиясы өкілдерінің шығармаларымен таныстыру мақсатында жасалған күнтізбелік-тақырыптық жоспарлаудан тұрады.

Әдебиет пен тарихтың тамыры бір. Жыраулардың өміріне қатысты деректер Қазақстан тарихы пәні мен әдебиет тарихы саласындағы деректерден алынып, пайдаланылған әдебиеттерде дерек көздері нақты көрсетілді.

Авторлық бағдарламада көрсетілген тақырыптарды меңгертуде қазақ әдебиеті пәнінен «Шың» мен «Бес ғасыр жырлайды» кітаптарын пайдалану ұсынылады.

Хандық дәуір әдебиеті бойынша жасалған авторлық бағдарламаның мақсаттары:

- әдебиеттің салалары, қазақ әдебиетінің тарихи кезеңдерімен таныстыру; - 15-18 ғасырлар аралығындағы «Хандық дәуір әдебиеті» жайлы білім қалыптастыру; - Жыраулар поэзиясының зерттелуі жайлы мағлұматтарды меңгерту; - Жыраулар поэзиясының тақырыбы, идеясы және көркемдік ерекшеліктерімен таныстыру;

- ел бірлігі мен ұлт тұтастығын сақтаудағы жыраулар поэзиясының рөлін ашу; - жыраулар поэзиясында ел тәуелсіздігі үшін болған ұлы шайқастардың көрінісін, дәуір шындығын көре білуге шақыру; - Жыраулар поэзиясындағы адами құндылықтар, ел бірлігі мен ұлт тәуелсіздігі мәселелерінің бүгінгі өмірмен сабақтастығын түсіндіру; - ұлт тұтастығын сақтап, қазақ мемлекетін құрудағы жыраулар поэзиясының қызметін атап көрсету; - ұлттық идеяны ту еткен поэзиядан нәр, тағылым алуға шақыру; - жыраулар поэзиясындағы бабалар аманаты, ұлттық рух үніне құлақ түріп, ұрпақтар сабақтастығын сақтауға тәрбиелеу; - әдебиет тарихы бойынша білім-білік дағдыларын дамытып отыруға ықпал жасау; - поэтикалық талдау үлгілерімен әдеби-теориялық білімдерін дамыту.

Хандық дәуір әдебиетін Қазақстан таихы пәнімен сабақтастыра оқытуға негіз болатын тарихи жағдаяттар мен

жыраулар поэзиясының көркемдік-идеялық ерекшеліктері

Қазақ хандығы түріндегі Қазақ мемлекеттігінің пайда болуына негіз болған объективті себептер:

- Дешті Қыпшақтың, Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанның қазақ рулары мен тайпаларының этникалық және саяси топтасуының күшейе түсуі, казақ халқының қалыптасу процесінің аяқталуы, феодалдық қатынастардың дамуы. - Хандықтың негізін салушылар – Ақ Орда билеушісі Ұрұс ханның ұрпақтары Керей мен Жәнібек. - ХҮІ ғасырдағы қазақ хандығы. ХҮІ ғасырда Қазақ хандығының нығайып, территориялық жағынан ұлғая түсті. Қасым ханның тұсында Қазақ хандығында ішкі қайшылықтардың жойылып, саяси және экономикалық жағынан нығаюы, шекараның ұлғаюы.