ХХ ғасыр басындағы ұлт азаттық көтерілістер сабағы 11 сынып

Пәні: Қазақстан тарихы

Сабақтың тақырыбы: XX ғ.басындағы қазақтардың ұлт азаттық көтерілістер,саяси партиялар мен қазақ баспасөзі Сабақтың мақсаты:

Білімділік: XX ғ.басындағы қазақтардың ұлт - азаттық қозғалыстың отаршылдыққа қарсы сипатын түсіндіріп, оның ұлт - азаттық соғысқа ұласқанын фактілермен көрсету, қазақ қоғамының түрлі топтары назарының жалпыұлттық идеяға ұласқанын ашып көрсету.

Тәрбиелік: Ұлт зиялыларының ұстанған бағытын түсіндіріп, алаш зиялыларының ұстанған бағыты халықтың аман қалуы, оның этникалық тұтастығын сақтау идеясы болғанын түсіндіру арқылы оқушылар бойында елжандылық, отаншылдық қасиеттерін шыңдау. Дамытушылық: Оқушылардың азаттық күреске басшылық еткен тарихи қайраткерлерге байланысты өз пікірлерін, көзқарастарын айта білу дағдыларын қалыптастыру. Көрнекі және дидактикалық құралдар: карта, интерактивті тақта, үлестірмелі материалдар, слайдтар «Қазақстандағы 1916 ж. ұлт - азаттық қозғалыс» картасы. Көтеріліс басшыларының суреттері мен деректері. Интерактивті тақта. А. Байтұрсыновтың сөзі: «Қазақ ұлтының өмір сүруінің өзі проблемаға айналды».

Сабақтың түрі: Ашық сабақ, (модульдік оқыту технологиясының элементтері қолданылады) Сабақтың әдісі: оқытуда интерактивті тақтаны пайдалану, модульдік оқыту технологиясының элементтерін қолдану негізінде оқушылардың танымдық ой-өрісін дамыту, тірек сызбалармен жұмыс істеуге дағдыландыру, сатылай кешенді талдау технологиясын тәжірибе жүзінде іске асыру.

Пән аралық байланыс: Әдебиет, география

Сабақтың барысы: 1. Ұйымдастыру (5 мин) 2. Үй тапсырмасын сұрау ( 25 мин) 3. Жаңа сабақ (өзара оқыту) (30мин) 4. Бекіту(10 мин) 5. Қорытындылау (5 мин) 7. Бағалау (5 мин) 8. Үйге тапсырма (1мин)

Сабақтың нәтижесі: а) оқушы Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт - азаттық қозғалыстың тарихи мәнін түсінеді; ә) дүниежүзілік ұлт - азаттық қозғалыстармен салыстырып талдау жасай алады; б) ұлт - зиялыларының ұстанған бағытымен танысып, пікір қалыптастырады; в) патша өкіметінің отаршылдық саясаты туралы түсінік қалыптасады;

г) қозғалыс басшылары, көтерілістің барысы жөнінде кестелер мен тест әдісінің түрлерін қолдану арқылы мағлұматтарды тереңірек есте сақтау қабілетіне ие болады. Сабақтың жоспары:

І. Ұйымдастыру кезеңі • Сәлемдесу • Оқушыларды жүрекшелер таңдау арқылы 3 топқа бөлу Сабақтың өту барысы:

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау: 1 – кезең.Ойын шарттарын түсіндіру

«Брейн-ринг» деңгейлеп оқыту ойыны-(модульдік оқыту технологиясының элементі.) Ойын шарты үш кезеңнен тұрады.Үш кезеңде үш түрлі ойын ойын көрсетілген.Үстелдің үстінде-бөлікке бөлінген карточкалар берілген. Карточкалардың қойылу реті: астында-бірінші деңгей сұрақтары (3), оның үстінде екінші деңгейдің сұрақтары (2), ең үстінде үшінші деңгейдің сұрақтары (1) жазылған.Үстіңгі сұраққа дайындықсыз жауап беріледі, екінші сұраққа дайындалуға 30 сек уақыт беріледі, астыңғы сұраққа дайындалуға 3 минут уақыт беріледі. (Үш топтың капитаны өз топтарын, таныстырады-3 мин) 1.Ұлы жүз 2. Орта жүз 3.Кіші жүз 1топ: XIX ғ. екінші жартысындағы патша өкіметінің отарлық саясаты 2топ: Ресейдің қазақ жеріне әкімшілік-саяси басқару жүйесін енгізуі 3топ: XIX ғ.ғ. Патшалық Ресейдің көші қон саясаты және қазақ ауылының экономикалық дамуы, әл-ауқаты. ІІІ (жеңілдетілген) деңгейлік тапсырма

«Тұлғаны танып-біл» оқыта үйрету ойыны- (модульдік оқыту технологиясының элементі) ІІ (орташа) деңгейлік тапсырма «Миға шабуыл» ойыны- (модульдік оқыту технологиясының элементі) І («күрделі») деңгейлік тапсырма «Тірек белгілер» танымдық ойыны- (модульдік оқыту технологиясының элементі)

2-кезең.«Тұлғаны танып-біл» оқыта үйрету ойыны Интерактивті тақтада суреттер жасырылған ұяшықтар көрсетіледі.Сол ұяшықтарды оқушылар өздері таңдап, суреттер бойынша жауап береді.

Тұлғаны

таны

3-кезең. «Миға шабуыл» ойыны

I «Ұлы жүз» тобына- 1.Ауыл қанша шаңырақтан құралды? 2.Бүкіл қазақ жері қандай генерал-губернаторлыққа бөлінді? 3. «Дала комиссиясын» кім басқарды?

II «Орта жүз» тобына- 1. Ереже бойынша сот ісіне қандай өзгеріс енгізілді? 2. Орынбор қазақтарының жарғысы (1824 ж) 3.1867-1868 жж Реформа бойынша басқару жүйесі неше сатыдан тұрды? (бес сатылы басқару жүйесі енгізілді) III «Кіші жүз» тобына- 1.Кіші жүзде хандық билік жойылды (1824 ж) 2.Сібір қырғыздары туралы жарғы (1822 ж) 3. Кіші жүзде –Бөкей хандығы қай жылы құрылды.(1801-1845ж)

III. Жаңа тақырыпты түсіндіру: 1.Тақырыбы. «XX ғ.басындағы қазақтардың ұлт азаттық көтерілістер,саяси партиялар мен қазақ баспасөзі» 2. Тірек сызбасын түсіндіру. 1. Қозғалыстың себептері. 2. Қозғалыстың мақсаты, сипаты мен қозғаушы күштері. 3. Қозғалыстың басталуы мен басшылары. Қозғалыс туралы қазақ қоғамындағы сол кездегі көзқарастар. 4. Қозғалыстың Жетісу мен Торғайдағы орталығы. 5. Қозғалыстың жеңілу себептері, жеңілістің зардаптары, тарихи маңызы.

1.Электронды оқулықпен жұмыс 3-минут

Тірек сызба 1 (интерактивті тақта бойынша түсіндіру) 5-минут

Қозғалыст ың себептері

Бірінші орыс революция сы

Бірінші дүние жүзілік соғыс Жердің тартып алуы

Тірек сызба -2 3-минут

Бірінші дүние жүзілік соғыс. Бірінші дүниежүзілік соғыс 1914 жылғы 19 шілдеде (1 тамызда) басталды.Оған 38 мемлекет тартылды. Соғысқа қатысушы басты елдер (одақтар): Үштік одақ (Германия, Австрия-Венгрия, Италия). Антанта (Англия, Франция, Россия). Соғыстың сипаты- басқыншылық, агрессиялық, империалистік соғыс болды. Бұл соғыс (империалистік) барлық халықтарға, соның ішінде Қазақстанға да аса ауыр зардаптарын тигізді. Қазақстан майданды шикізатпен қамтамасыз ететін ірі өңірлердің біріне айналды. Соғыс қажетіне жергілікті халықтан алынатын салық 3-4 есе көбейді.

Салықтар мен алымдардың көбеюі

Соғысқа байланысты бұқара жағдайының күрт нашарлауы

Ұлттық араздықтың көюбеюі

Еңбекшілерді үстем феодал-байлар тобының қанауының көбеюі

Россияның дүниежүзілік империалистік соғысқа кірісуі Қазақстанды тонауды күшейтті. Соғыс қажетіне деп өлке еңбекшілеріне 10-ға жуық салығы енгізілді: 1. 40899244 пұт мақта 2. 38 мың шаршы аршын киіз 3. 3 млн. пұт мақта майы 4. 229 мың пұт сабын 5. 300 мың пұт ет 6. 473928 пұт балық 7. 70 мың жылқы 8. 12797 түйе алынды 9. 14 мың киіз үй салынды

Осы жылдары (соғыс жылдары) жұмысшылардың жағдайы өте ауыр болды. Бір күндік орташа жалақы – 20 тиын. Жұмыс күнінің ұзақтығы – 12-14 сағат. Қымбатшылық артты: ұн-70%, қант-50%, сабын-200%-ға өсті. Кен өндіру, мұнай, көмір өндіру құлдырады. Өндірістегі мамандығы бар жұмысшылар үлесі күрт азайды. Елдің өнеркәсібіндегі жалпы күйзеліс пен ауыл шаруашылығының құлдырап күйзелуі Қазақстан экономикасын құлдыратты, өндіргіш күштердің даму деңгейі бірте-бірте кеми берді. 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс. Көтерілістің қозғаушы күші - өлкенің жекелеген жерлерінде ғана феодалдар мен клерикалық элементтер көтеріліске басшылықты өз қолдарына түсіріп алды. Тұтас алғанда Қазақстандағы 1916 жылғы көтерілістің қозғаушы күші ауылдың еңбекшілер бұқарасы жұмысшылар, қол-өнершілер болды. Көтерілістің барысы. 1916 жылғы 25 маусымдағы патша үкіметінің «Түркістан мен Дала өлкесінен 19-43 жас аралығындағы 500 мың адамды қара жұмысқа алу туралы» жарлығы халықтың шыдамын тауысып, оларды отарлау езгісі мен ортағасырлық қанауға қарсы көтерілуіне түрткі болды. Қазақ даласында патша жарлығына көзқарас әртүрлі болды: 1. Феодалдық басшы топтар және жергілікті әкімшілік жарлықты қолдады. 2. Революцияшыл топ өкілдері -

Жетісудағы көтеріліс.