Көмірсутек қоры және мұнайды өңдеу 10-сынып материалы

Ф-БЕ-10/7

САБАҚ ЖОСПАРЫ

Сабақ тақырыбы

Көмірсутек қоры. Мұнайды өңдеу әдістері.

Модуль /пән атауы

Химия.

Дайындаған педагог

Арқабай Г.М.

«___»________202 г.

1.Жалпы мәліметтер:

Курс, оқу жылы, топ

1-курс

Сабақ типі

аралас

2. Мақсаты мен міндеті:

2.1.Оқу сабақтары барысында білім алушылар игеретін кәсіби дағдыларының тізбесі

-Мұнай құрамы, қасиеттері, өңдеу әдістері, өнімдерінің қолданылуы жөнінде оқып үйрену;- Қоршаған ортаны бақылай білу дағдысын, кең арнада ойлау қабілетін дамытып, экологиялық сауаттылыққа, мамандыққа бағдарлау;- Байлықтар мекенін танып, жадында сақтауға, қоршаған ортаны қорғауға, табиғатты сүюге тәрбиелеу. Жауапкершілік, адамгершілік сезімдерін қалыптастыру.

3. Сабақты жабдықтау

3.1.Оқу-әдістемелік құрал-жабдықтар (көрнекіліктер)

Үлестірмелі материалдар, кесте.

3.2.Анықтамалық әдебиеттер

М.Қ.Оспанова Химия 10сынып, 2-бөлім

Л.А. Цветков Органикалық химия 10сынып

3.3.Техникалық құралдар, (материалдар):

Интерактивті тақта

4. Сабақтың барысы

Сабақтың құрылымы

Уақыт

3 минут

5 минут

25 минут

10 минут

2 минут

№ элементі

Қолданылған

КДМ, ТЖ, т.б.

Үлестірмелі материалдар

Тақырыптық слайд

кесте

оқулық

элемента

Сабақтың элементтері, оқу сұрақтары, оқытудың

әдіс - тәсілдері

Қосымша, өзгерістер,

ескертпелер

Сабақты ұйымдастыру:

Оқушыларды түгелдеу.

Кезекші тағайындау.

Өткен тақырыптарға шолу:

Гетероциклді қосылыстар дегеніміз не?

Гстероциклді қосылыстар табиғатта қандай жерлерде кездеседі?

Неліктен пиридин суда жақсы ериді, ал пиррол нашар ериді?

Гетероциклді қосылыстарға қандай қосылыстар жатады?

Жаңа тақырыпты түсіндіру:

Мұнай - көмірсутектер қоспасы болып табылатын, жанатын майлы сұйықтық; қызыл-қоңыр, кейде қара түске жақын, немесе әлсіз жасыл-сары, тіпті түссіз түрі де кездеседі; өзіндік иісі бар; жерде тұнбалық қабатында орналасады; пайдалы қазбалардың ең маңызды түрі.

Негізінен алғанда көмірсутектерінен (85 % -ға дейін) тұратын бұл заттар дербес үйірімдер шоғыры түрінде жекеленеді: метанды, нафтенді және ароматты (хош иісті) тізбектер. Оның құрамында оттегі, азот, күкірт, асфальтты шайыр қосындылары да кездеседі.

Мұнайдың түсі қызғылт, қоңыр қошқыл, кейде ол ашық сарғыш түсті, ақшыл болып та келеді. Мысалы, Әзірбайжанның Сурахана алқабында ақшыл түсті мұнай өндіріледі. Мұнай судан жеңіл, оның меншікті салмағы 0,65-0,95 г/см3. Мұнай өз бойынан электр тогын өткізбейді. Сондықтан ол электроникада изолятор (айырушы) ретінде қолданылады. Осы кезеңде мұнай құрамынан екі мыңнан астам халық шаруашылығына керекті заттар алынып отыр: бензин, керосин, лигроин, парафин, көптеген иіссу түрлері, кремдер, парфюмериялық жұмсақ майлар, дәрі-дәрмектер, пластмасса, машина дөңгелектері тағы басқа. Ол қуатты әрі арзан отын — бір тонна мұнай үш тонна көмірдің, 1,3 тонна антрациттың, 3,3 тонна шымтезектің қызуына тең.

Қазір "Қара алтын" деп бағаланатын мұнайдың өзіндік мол тарихы бар. 1539 жылы ол тұңғыш рет Америка құрлығынан Еуропаға тасылатын тауарлардың тізіміне кіріпті. Сол жылы Венесуэладан Испанияға жөнелтілген мұнай тасымалының алғашқы легі бірнеше темір құтыға ғана құйылған жүк екен. Ол кезде дәрігерлер оны тек артрит ауруын…