Көнерген сөздер туралы мақала мектептен тыс мекемелерге

Көнерген сөздер

Апанақ - аюдың бір жасар баласы (оның қонжық деген де аты бар)

Андағай - қадау - қадау , селдір, сирек деген мағына береді

Алғадай - бірінші болып ұрысқа кіретін әскер тобы. (Жамбылдың ұлының аты - Алғадай).

Аласапыран - қар бір еріп, бір жауып жатқан табиғаттың құбылма мезгілі

Әлеке - тазының ең жүйрік тұқымы (әлекедей жаланып)

Бозым жігіт - сылқым, көркем жігіт.

Байғыз - күндіз ұйықтап, түнде ұшатын құс (жапалақ тектес)

Бүрме - қойдың етін сүйегімен қоса шауып, дәмдеп қарынға салып, сақтап қояды

Байтаба - қойдың жүнінен тоқылған жүн шұлғау

Дегдар - текті (дегдар адам), («Тұқымың дегдар болғанымен азғын туғансың» Дулат)

Деңгене - жігіттер бірігіп бір қойды сойып, етін бәске жейді. Жеп кетсе қой құны сұраусыз, жей алмаса - төлейді. (Аурудың аты)

Елтебер - қағанат ақсүйектеріне берілетін қызмет лауазымы

Жым - аңның ізі (мәселен, қоянның жымы. («Жымын білдірмейді» деген тіркес те бар)

Жасу - иненің көзі (Иненің жасуындай жер болса өтеді» дейді пысық адам туралы)

Жемелек - қысқа шашқа қосып өрген ақ мата.

Жолым – ықшамдалған шаңырақсыз үй (көшіп – қонғанда қолданылады)

Жағылан - теріден не киізден жасалған жағалы киім салатын сандық

Зайыр - анық. («Бірге ойнайтынымыз зайыр есімде» Шерхан Мұртаза)

Зіл - ұйық , батпақ (Жағаға шыққысы келеді, бірақ зіл жібермейді)

Итарқа - күркеше. Екі керегенің басын қосып жасаған уақытша тұрақ

Кегей – арба доңғалағының күпшек пен табаны арасындағы шабақ ағаш.

Кәтеп (қатеп) - нарға жүк арту үшін салынған ағаш жабдық, (Махамбеттің « Қас үлектен туған кәтепті қара нар керек, біздің бұл іске» дегені бар)

Керсен – ыдыс ( керсендей месқарын)

Кеніш - молшылық, байлық (кейінде кен қазатын орынды да кеніш деп айтады)

Кебенек - ешкінің ауруы. Киізден пішіп киетін киім (Кебенек киген келеді, кебін киген келмейді)

Күпшек - арбаның доңғалағын қисайтпау үшін білікке көлденең салынған ағаш (Бүқар жырауда «Күпшек санды күреңді» деген тіркес бар)

Кежеге - бас сүйектің желке тұсы (кежегесі кейін тартып)

Көгентүп – бір - біріне дос, туыс адамдардың баласына бәсіре ретінде берген сыйлығы. (Мал немесе құнды дүние болуы да мүмкін)

Көкпек - арқардың екі жасар еркек тоқтысы. (Шөлді жерге шығатын өсімдік)

Көбең - ат, аз уақыт бос жіберіп, ет алдырып мінетін көлік

Қалжа - босанған әйелге берілетін құнарлы ас. («Мен туғанда шешеміз қалжа жеген шығар»)

Құй-қазық (Бағызаманда қылмыскердің желкесіне қүй ( қазық) қағып жазалаған . Бұл да айтыла келе өзгеріп «төбеңе құй қазды ма?» болып кеткен)

Қаптама - басқа киімдердің сыртынан киетін мол киім

Құлбарақ - құл мен барақ (итке айтылады) иттің буданы

Қари – құранның сүрелерін жатқа айтатын адам

Қалжуыр – есікті іштен бекітетін тиек («Тышқан ініне кіре алмай жүріп, құйрығына қалжуыр байлапты»)

Қырдасын - киіз үйдің үзік, туырлық киізінен қалған құрақ төсеніш

Қырпы – дулыға ішінен киетін жүні тықыр қой терісінен тігілген бас киім

Құрысқақ – тобылғы тиек (Абайдың «Ескілік киімі» деген өлеңінде

мынадай жолдар бар: «Тобылғыдан кесіп ап, жіппен қадап, артын белге қыстырған бар құрысқақ»)

Қымыз мұррындық - қымыздың алғашқы ашытылуына бас қосатын салт