Көптілділік туралы педагогикалық мақала

Көптілділік – полимәдениетті тұлғаны қалыптастырудың негізі

Нарықтық экономика еңбек нарығында бәсекеге қабілетті мамандарды қажет ететіні белгілі. Бұл оқу орындарының барлық салаларына жаңа талап, жаңа міндет, жаңа мақсаттар жүктейді. Осыған орай білім беру жүйесінде оқытушыларға қойылатын басты талаптардың бірі – өмірден өз орнын таңдай алатын, өзара қарым-қатынаста өзін еркін ұстап, кез-келген ортаға тез бейімделетін, белгілі бір ғылым саласынан білімі мен білігін көрсете алатын, өз ойы мен пікірін айта білетін полимәдениетті жеке тұлға қалыптастырып, бәсекеге қабілетті маман тәрбиелеу.

Елбасының «Қазақстан – 2030» стратегиялық Жолдауында: «Жастарды қазақстандық патриотизм мен шығармашылық жағынан дамыған жеке тұлға ретінде тәрбиелеу аса қажет. Олар қазақ, орыс және ағылшын тілдерін бірдей жақсы меңгеретін болады. Олар осы арқылы және өзінің бейбіт әрі қарқынды дамыған, бүкіл әлемге танымал елінің патриоты болады» деген болатын. Ал әлемдік дамудың талабына сай бәсекеге қабілетті ұлт боламыз десек, оның қатаң талаптарына да күш салуымыз қажет. Сондықтан көптілділікті заманның зәрулігінен туындаған қажеттілік деп есептеп, оны игеруден қорықпауымыз керек [1].

Халқымыз ежелден тіл абыройын биік көтеріп, «Өнер алды – қызыл тіл» деп, сөз өнерін бар өнердің алдына қойып, жоғары бағалаған. Тіл – адамдардың қарым-қатынас жасау құралы ғана емес, ол белгілі бір ұлттың ұлттық сана-сезімі, халықтың халықтық қасиеті, оның жалпы тарихы, әдет-ғұрпы, мәдениеті қатарлыларды тұтастай өз бойына қамтып жататын күрделі ұғым. Сондықтан тіл мейлі қайсы ұлттың болмасын тарихы мен тағдырының, тәрбиесі мен тағылымының, бүкіл халықтық болмысының баға жетпес асылы, сарқылмас құнды қазынасы, ұлт рухының ұйытқысы болып келген.

Біздің елімізде көптеген ұлт өкілдері тұрады. Әр халықтың өз ана тілі бар. Адам дүниеге келгеннен бастап, өмір бойы тілмен бірге тіршілік етеді. Ана тілі адам баласының бойына ана сүтімен сіңеді. Алдыңғы ұрпақтармен, ата-бабаларымызбен рухани сабақтастығымызды жоғалтып алмас үшін, бүгінгі және ертеңгі ұрпақтың сана сезімін ана тілі негізінде оятып, тәрбиелеп отыру қажет. «Ана тілін жақсы білу – әркімнің азаматтық борышы. Егер әр бір сөзді орнымен жұмсай біліп, айтқан ойы мазмұнды, нысанаға дәл тиетіндей ұғымды шығып, тыңдаушысын баурап алардай әсерлі болса, ана тілінің құдіреті сонда ғана сезілер еді. Ал мұндай шеберлік тек тіл мәдениеті жоғары адамдардың ғана қолынан келер жайт» - деп тұжырымдайды ғалым М.Балақаев [2].

Көп тіл білу – өнер. «Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім біл» деген ата-бабамыздан қалған сөз нақты осы уақытқа сәйкес келмек. Халықаралық байланыста әлемдік деңгейде қолданылатын алты тіл бар. Олар: ағылшын, француз, орыс, испан, қытай, араб тілдері. Жарқын болашаққа ұмтылған Қазақстан үшін бүгінгі жағдайда біздің көп тіл білуіміз қажет. Бірнеше тіл білгеннен ешкім ұтылмайды. Дегенмен мемлекеттік тіл тұғыры әрдайым биік. Мемлекет тірегі – мемлекетік тіл. Ұлт тілі мемлекеттік тіл ретінде ұлттың рухани байлығын сақтайтын, байытатын, дамытатын, ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін қазына. Қазақстан Республикасы Президентінің «Тілдерді қолдану мен дамыту бағдарламасында»: «Тілді дамыту – Қазақстан Республикасы мемлекеті саясатының аса өзекті бағыттарының бірі», сондай-ақ «Мемлекеттік тілді оқытудың саны мен сапасына көңіл бөлу керек» делінген [3].

Жеке тұлғаны қалыптастыруда ана тілімен қатар шетел тілін меңгеру заман талабы. Тілді қарым-қатынас құралы ретінде меңгере отырып, оны жетілдіріп, ұштай түсумен қатар, сөз шеберлігі, сөйлеудегі әдептілік секілді қасиеттерді тұлға бойына сіңіреді. Көптілділікке үйрену арқылы тұлға оқып отырған елдердің мәдени мұрасымен, халқының ғұрып–дәстүрімен, ғылым мен білім салаларының даму дәрежесімен танысады, рухани танымын кеңейтеді. Тіл білу жан-жақты білімді болу деген сөз. Жастардың жан-жақты болуы, білімді болуы қоғамымыздың, өркениетіміздің болашақта дамуына, алдыңғы қатарлы дамыған елдер қатарына қосылуына жол ашады. Өзге тілді үйрену барысында жеке тұлғаның өзін-өзі танудың белестері кеңейе түседі. Адам әлемнің суреттерін өзге елдің тілін үйренудің көз қарасымен көреді. Ең бастысы адам шетел тілін үйрену кезінде өзін қоршаған ортаның бір бөлігі ретінде санайды және шетел тілінің аясында адам өзінің туған тілінің маңыздылығын түсіне бастайды. Өз…